Literarishe bleter · 1926-05-18 · 111 (18.5.1926) · p. Seite 400

111 זא ליטעדארישע בלעטער 400 דאזיקער פשםות, פין דעי גיןןזר ױןכעדיקײם, װי דןס ױערס אננערוםן, װזןקםט סליצים ארוים, פ*רן אינעװײניקסםן בליק 6ונם לײענער, דער גאנאער איםנעהײערער םוד פינם לעבן םיס *לע זײנע םענםשלעכע שװאכקײםן, ראננדענישן, דערגרײכונגען אין פארלוירנקײטן, װיןם םיר רוםן?ן סיאגעדיע, קןסעדיע, לײד אין 6רײד, גלײביקײם און נישםיקײם. אין אינמיםן £ין דעם אלעמען אק איבער דעם, אביסל געבויגן 6ונם עער 6ון די ברואים, דערהייבן 6ון גליק־נעפיל פינם קינםטלעי, שםײס דער באש*6ער םיס זײן קלןרן א1יג, םים זײן סי6ן גע6יל, םים זײן אײרעלן און איםעםיקן דיכםער• הוןרץ און די נשםה פינם םענםש סילט אים איבער זיך״ 6ילט אים תי א באשיצער אין מי א מןןנער, ױי א שסעטער און דערלײזער און זי גיס זיך װיליק אונסער זײן כח, זײן געשסאלסונגס־קראפט, זי גײם א1יף אין אים, װערם אײנס םיס אים, און זײן װער<4 * * * אברהם רײזען איז אײנער 6ון אונזערע שענססע און נאזיוםםע בעלי חלוםית. איז דןם נישט מערקמירדיק: לעבם;ס א םענםש א לעבן לאנג גװישן םענםשן סײ לעבעדיקע, םײ נעפןרםםע סונם לעבן אין זיץ װערק, לעבם אק א חלום, אין א רייש, אק א חלום םון םרויער און קינסםלערישער שײנ^ײס, אץ 8 ר1יש םון אײדעלער סרײד, די פרײד םון ד?ר גוםםקײם, לעבט אין דעם עקםסאז 6ון דעם בעל-רחםים, װי א חצס, װי 6 מנא פון דער אלטער בײט, לעבם םיס געסיל װי א קינד, אין דעם פארביקן קיניגרײך סין די חלוםות און מערס אלס 50 י$דן װאס פאר א שײנקייט! װי ליב הןןב איך אים, דעם אײדעלו סרויםער אביהם רײזעןן אהבת נפש. א ביסערקײט, װןס ס׳איז אין איפ ד$ א םאדנע פײנע זיסקײט, װי דער ריח 6ון הארבסםבלעםער. עס איז סשעכאװס ביםערלעך-זיסער שמײבל. * םיך דערשרעקם צומאל א. רײזענס קרישסאל קלארע פשסות פונם אויסדױקס״םיסל אץ זײנע דערבײלונגען. הײסם עס, ןז םען איז איםשסאנד מים אזוינע פראסטע װערטער, אץ םים זןזוינע קנאפע פעדער־שםריכן אויך בו דעיגרײכן די גןזנצ• קײס פונם בילד, אויך בו דערבילן די פולקוםענקייס 8ון םײםםערשאפם אינם װערק, פונקם װי םים די געדיכסססע םארבן אויפן ברײםםםן געמעל? װו ליגע דא דער ם1ד פונם קענען? אין דער שאלה איז שוין דזן די השובה. עם איז דער ם1ד פונם קענען, סון דער קינססלערישער פערזענלעכקײם. דער פאכםאן דערזעס דאס אויםן ערשסן בליק אץ זזערט גשתופם. די קונסס איז נישס באגרעניצם אויף אײן פין. םען קאן םאלן 8 בילד םיט די רײכססע פארבן, םען קאן ןבער א1יך צײכענען דזןס זעלביקע בילד םיס די זןרעםססע בלײשסי6ס*שטריכן און עס רופט ארויס די זעלבע װירקונג, װען די האנס האם נאר געקערס צי 8 םײסםער. # # דאס איז מבת דער אויםערלעכער םןים םון רײזעגס שא6ן. װעגן דעם אינעװײניקסםן אינהזןלם 6ון זיין װערק, װאלס פען געקאנט זאגן דאס זעלביקע. די נשם1ת 6ון זײנע פארש1י• נען, זײערע םעשים, זײערע באװעגינגען, זײער דענקן אין זײער באנעםען רעם אייגענעם איך, םענםש און װפלם, איי אזוי פריפיסױו, אזיי דערשרעקנריק קלאר אין א־־נעאך, אז םין דער אין לישו באהאלט איר מײז פנים... מלך ראוויטש / װאו־שע קען נישס עכש זײן און גוס זײן, פונקם, װי ד$ס ן^סײקואלץ אקעגן דעם קריםםזןלענעם ערד״זאלץ• רײזען איז געװעזן םרוכס• באר, ער הזןם זײן הארץ אויסגעשזפש ביז בום דנן אין די צענדליקער יןרן םון זײן הןרעפאשנער ליםערארישער ארבעס. זײן נאנץ לירער-װערק קוםס פיר סןר ײי 8 קלײנע לירישע ענציקלאפעדיע. ער האם באשריבן אלץ, 8לץ ןן אויסנאם: וילםםו בר1ים זדז ברוים, װילססו װינסער איז װינםער, פריליננ איז םריליננ, א ששוב גאנבערהיים, און יעדע חםץ באזונדער, א בעט, א לאמפ אץװאס דען נישם? רײזען האס זיך א1יס• נעשעפס אין האס אויםגעשעפס דעם רײזעניזם. איך נײ נאך װײסער, ער האם בסירוש יויסנעשעפט אין זײן ליריק דאם גאנצע ײדישע לעבן, און כדי צי זײן אינגאנצן זיצער, *ז ער האס גארנישט פארסעלס, האס ער *פילו נזפרוװם אויסשעפן ביבלישע פאםיװן... געוױם, דאס איז גישט קיץ פעלד., װען 8 דיכסער איז אזוי פילזײטיק, אבער אץ דעס םאל דײזען איז דאם יא א םעלה: זאלן טאקע אנדערע דיכםער נישם קריכן א1יף די װענן סון אברהם רײזען! רײזען איז א סאםע, א םענסש, װאם םען קען נישט לעבן מיט אים בשלום. םען םוז זיך קריגן םיט זײן אלםםאדיש• קײס, םען םוז קעמפן אקעגן אים, און א1יב םען װיל א ױנגן איך שסעל םיר נישס פאד די ײדישע ליסעראםור אן אברהם רײזענען. פונקס, יײ איך קען מיר נישס םארששעלן א דרײשםאקיק ה1יז אן א ערשםן שסאק. א1יף דעם םאלירן פונדאסענם םון רילזענישילר ליריק האס זיך לאנגזאם אין זיכער געב1ים דער נאנצער גרויסער בנין 6ון אונזער פןןעזיע. איך שטעל םיר אבער נישם פאר אץ דער ײדישער לי■ טעראםור נ$ך אײן רײזען. 8לע זײנע נןכםאנער זענען געװעון אנאכראניםםן א1יך ער אלײן איז, נעמאססן םים אן אײי־ןפע• אישער םןס, געװעזן אן אנפכיןןניסס. זןבער אין דער ר1יער ערד 6ון דער ײדישער ליםעראסור 6ין אנהויב פין צװאנציקססן יןרהונדערם, איז ער םםש געװ<זן דאס ז א ל ץ. סאקע דןם בסירישע זאלץ, װײל רײזען איז?ז1י געזאלצן, אזוי הײס, אז1י האדציק, אז1י באצװיננענדיק, אזוי װי א םענלעכע םרער. אז רײזען זאגס: .אין קישן באהאלם איך םיץ פנלם און נױרע זיך סיף אײן און װײן׳ — איז דאס אסת אץ דיכסוגג צוגלײך. רײזען איז און בלײבס דאם זאלץ 6ון דער ײרישער ליריק. אן אים װןןלט זי נישם געהאס קײן םעם. אלע אירע זיםקײםן, אלע אירע ביםערנישן, איר גאנץ בר1יס, אדע אירע פרוכסן און א£־לו איר װאסער ױאלם נישם געה@ס קײן םעס אן רײזענען. דערלבער איז פיר דערװידער יעדע רײזע־-נןכסאכעניש, װאם