Literarishe bleter · 1926-05-18 · 111 (18.5.1926) · p. Seite 399

399 ליטערארישע בלעטער 111 זא שיקט גיגזנורג־םארעקן, װעלכע דיזנן עס אבגעדרוקט אים אײנעם סיי דל שענםטן פערל סון ײרישער 6>זלקםםיטלענער שטײגער־ פאעזיע אױפ׳ן ערשטן ארט. שפעטער הזןם קלםן ריזען 6ארע6נטלעצט א םך לידער׳ םקידן און 6עליעטאנען אין 6אײש־דענע דײטיננען אין זאטלניכער. אז ם׳ײעט אררסנײן א זאטלינג 6ון קלטן רײזענם ײדישע לירער׳ װעט עס זײן א וױכטיקעי םאטעריאל פעסטזישטעלן די נײסטיקע קמכה שאפט 6ון אבירם רײזען זװ זײן פאטער. קלםן רײזען איז נ5לל געװען א העצםט ארינינעלע פער־ זענלעצקײט, און אין דער ניאגרא6יע 6ין אונזער נע6ײערטן דיכ־ טער ײעט ער זיכער פאינעםען א װיכטיקן פלאץ. ז. אונזער דיכטער איז נעװען אײנער 6ון די ערשטע, מאם האנן 6ארשטאנען אפדושאדן רי נאנדע שײנקײט 6ון דעם יןרישן 6אלקםלןד. און אז שאול נינזנירג אין פםח םארעק האנן ארנא־ ניזירט רי זאםלוננ 6ון ײרישע פאלקםלירער, איז א. רײזען נע־ װען דער פלײםיקםטער זאםלער; א6שר דער נרעםטער טײל 6ין דעם עפאצאלן יזערק .די ײדישע 6אלקםלידער אין רוסלאנר• (פעטערבורג 1900) איז געיאםלט 6ון אביהם רײזען (אויך דאם ײב לידער, װאם האבן די אינטערשריפט 6ון די זאםלער קאםעל און פיך, זענען נעזאםלט פין רײזענען). 6ון 6אטער האט א. רײזען געהערם ראם ליר ״הםבריל בין קודש לחיל - װאם טוט טען, עם נײש נארנישם װאוילי' אין לױט דעם עצטן 6אלקם־טאן אין דעם ליד האט ער עם אננענוםען 6אר א 6אלקם־ליד אין עם דוגע- א ב ר ה ם ר י י ז ע ד א. מ• פ ו ס ס ו ו י ן קנעלונג און װענן רער גאנדער גאלעריע פון רײזענם פארשיינען, װאס זײער ארעם לעבן איז א שסילע אבער טי6ע און גרײםע םענסשלעכע סראגעדיע, פון אײביק אן, אםשר סון סאסע םעשה פראשית-אן אין זי װעס זיך ערשט ענדיקן, די יאזיקע טראגעדיע, אויב מען װיל גלויבן, בימות-הםש־ח• און אפילו דעסאלם נאך מעס רײזענס תערק דינען סאר די גליקלענערע םענסשן אין זײער דײט אלס קינםט און קולסיר־מאנוםענט םק דערסרײענריקער און דערשרעקנױקער װירקונג. ױער קןןן אפשאדן דעס װערט 6ון םענסשנם לעבן ל1יט דער דײם? הײנס איז דאם םער װערם און מןןרגן װײניקער װי נעכסן! אן אײגנארםיקן פלאץ סארנעמש אברהם רײזען אין דער ילדישער ליסעראסור. ער שסײס אפגעזוניערס און אלײן, םים זײן סרויעריקן קורדן לירישן ליד, מים זײן קנאפער, םקידגהאפסער, דערדײלער• 6ארם, אן רדײם און אן תלםידיס, און דאך איז זײן מערק 6עסס פאר6ונדעװעס אין סאםע סיסלפונקס 8וגם ילדישן שא6ן. דאם איז די קראפס 6ין זײן דיכםערישער פערזענלעכקײם, װעלכע אנספלעקס איר אײגנארםיקײס אין יעדער שורה, װאס ער שרײבם. האט איר שוין אמאל געהערם אברהם וײזענס לידער זיננען? די מוזיק איז דוגעפאםס געװארן אין סארשידענע דײםן, פון 6ארשידענע םעגםשן, דו סארשידענע לידער רײזענס — אזן דאך הערם םען אין אלע לידער דעם זעלבן נרוםענדיקן, סרוי• עריקן ניגון 6ונם םאםנס םארזארנסן .ויתן יך*, 6ינם הײמישן אימעטיקן שבת׳דינאכםס, װאם ליגם אונז אויף דער נשםה,_װי א גראער שלײער. און איך גלויד, אז נישט דער דאזיקער נינון איז דוגע• פאסס געװארן די רײוענס לידער, נאר די לידער זענען ביי רײזענען אין הארדן געבוירן געװארן םון דעם דאזיקן ברוםענ• דיקן נינון 6ון ,ויתן לד״• אויך רײוענס דערדײלינגען װאלם םען געקאנם ברוםען םים דעם זעלביקן סרויעריקן ניגין, כאטש זײ זענען דורכגעי װעבם םים ליכסיסן הוםאר, ױאס ריסם בײ אײך אבער איוים נישם קײן געלעצטער, נאר אביסל א ביםערלעכן שםײכי, בײ דער גאנדער דערגרײכינג 6ין פלאםסיש-בילדערישן, העכםם-קולםיװירסן אײראפעישן םםיל אין דער נײער ילדישער פראזע-קינסס, ליגס נאך 6ינדעססװעגן די יידישע ליםעראסיר אלס גאנדע, אין דער שיים פון יריםיםיװער 6אלקסםימלעצקייס. דער ברײםער, א6ילי דער נאנדער עולם 6ון לײענערם רעקרוםירס זיך כײ אונז 6ונם פראססן 6אלק, פינם ארבעסער• קל ס. און יענער דיצסער, װאם רעדם םיס די רײד סונ׳ם םאלק אין זײן שא6;, רעדם דו אים װעגן זײנע נויסן און בא• דער6נישן, איז אים פותי זײנע חלוםות, זינגס דו זײן הארדן, םאר יענעם דיכםער ע6נס דאם סאלק בריים זײן הארץ, נעמס אים ארײן אין זיך און גיםט זיך םים איס דינויף. דאס איז גישס קיין נײעס, אנער אק אונזער ילדישן קילםור־לעבן דער א־ינדיקער אםת, דער אײנדיקעי םאזיסױו. םען זאגט: אברהם רײזען האם, ארויסםרעםנדיק אץ דער ליםעראסור דוריק םיס א 6ערסל יארהונדערס, םיט זײן דיכםער״װארט נע• װעקם און באלעבם דעם ארבעםנדיקן יידישן 6אלקס כענםש. ני און הײנם? םיס• װאס האס זיך הײנם געאנדערשם דאס לעבן 6ין אס דעם קלאם, דאס הײסם׳ דעם גאנדן דדישן לײענער-עולם, סאר װעלצן אברהם רײזען האס געשריבן און שרייבםז עס האם זיך םים גארנישט געאנדעישס. רײזעגס דיכסער• װארט, זײן װערק, װאס ער האם נעשאסן אץ אט דעם סערסל יארהונדעים, איז הײנם פונקם אזוי ,אקסיעל׳ 6ריש-װירקנדיק, סרו ערנדיק אץ סרײסםנדיק, װי דעמאלט• פינקם אזוי סאלקס• ט םיעך. אז ארבעםארערס ײנגען הײנם לידער אין די 6ארײ• נען, זיננען זיי, פוגקט װי דוריק םיט יארן, װען רײזען האם דאס ערשש נעהאס אננעשריבן 6אר זײ: ,היליעס היליעם בײזע װינםן*, אין אנדערע זײנע לידער. אויף דעם קבדן װאס האם נישס קײן האלץ אויף װינםער איז הײנס פינקם אוא רחמנות װי דוריק ם־ס יארן. דאס ועלביקע קען םען זאגן װעגן די ילדענעם װאס וידן נאך הײנס אויך אין םארק מים די קיישן, װענן דעם מענסש װאס גיים נאך הײנם אויך איבער די הײזער בעסן א נדבה, תעגן דעם אריםאן װאם גײט דום נניד בעםן א גםילת חסד, װעגן דעם חון װאם האס פארלוירן זײן קול. װעגן דעם העברעלשן לערער, דעם שלימםזל, װאם גײם אין שץ־ אן פאדעשװעס, װעגן דעם םלמד, װאם האס נישס קײן