Literarishe bleter · 1926-05-18 · 111 (18.5.1926) · p. Seite 397

397 ליטערארישע בלעטער 111 .זא עם ציט סיך צי ללכס *ין זני פרייהײט אין ד* - *זױ סונקל ױי; שח־ןר! נישט נןןר .ליכט 6ין א1י6קלערינג' ױן נישם נןןר אב• סטראקםע 6רײד.ײט, סתם ןןזוי, 6*רן $6לק, נןןר אייך ■שוטע, לעבעדיקע 6רײהײס אין אםתדיק ללכם הןס נעסןןנס זײן ייגנס, זײן אײגן איך, רײסנדיק זיך שין ענגען אין טינקעלן בימערל. ןןברהם רײזען איז געװען א פיןןנער פין רײנער ליריק אין דער ײדישער פןועזיע - אין א1יך אץ דער ■רןזע הןןט ער איינער סין די ערשטע געניםען שילדערן די איבערלענע• נישן 6ין דעם אײנביק מענטשן. ער הןם זײ נישט ןןזוי סןןרטי6ס, װי נןןםבערג, װעלכער הןום זיך ארײנטון אין דער נשםה סון דעם אײנזןןםען אינטע• לינענסן ער הןןס זײ נישט געסןןלן ןןז1י פול, אז1י 6ולבלוטיק, װי זײ זענען אין די ערשטע דערצײליננען 6ין דוד ■ינסקי אין לעןןן קןןברין. ןןבער ער איז געװען אײנער 6ון די ערשטע, װןם הןיבן ויך סןןראינםערעסירס םיט דעם אינװײניקםסן לעבן 6ון יחיד אין ער הןןם געהןןל6ן דורכ6ירן די גרענעץ בװישן דער 6ריערדיקער ליסערןןםור, דער השבלה־ליםעראטור, װעלכע איז געװען במעט דורכאיים אין רשית 6ון כלל, אין דער נײ• ער, מער קינססלערישער ליטערןןטור, װעלגע סארםאגס שוין אזיך ןן רשות היחיד. ער הןם געהןןלסן ש*6ן אס די גרענעץ, ןןבער ער ןןלײן נע6ינט זיך דןן א1יף ד ע ר און דא אייף י ע נ ע ר זײט גרע• נעץ. װען ער גים זיך א■ םים דעם ש ס ןן ט י ש ן ײדן, בײגס ער איס אונז דןןס ר1ב *ן * ל ײ נ י ק ן, ןןן א ר ו בש, װי ער איז אין דער װירקלעכקייט. דער ײד 6ון ש ס ע ס ל ןןבער איז בײ רײזענען נןןר 86רװ8קםן םיס די קריכיקע אץ אײנ־ געש8#רסע גוןזן 6ין אן אײנגעשטעלםן לעבנס-שסײגער. א1יך איז די ב8לײכטינג אין די ש ס ע ס ל ש ע ז58ן 18 אנדערע, וױ אין די שסןטישע. אין בײדע איז דן דעם שרײבערס סיםפ$םיע, ןבער אין אײן ןרם — אין שסעסל — איז זי $ננעװ$רעםט 6ון הום$ר, אין דעם בװײסן—איןשםאס_ װערט זי $פגעקילס סון אירןניע. םײ דעד הוםאר, םײ די איר$ניע רײזענס איז לײכס, שטיל, ק1ים בו ב^םערקן, און נ$ר דאן װען םען כ8*ט זײ, שפירם מען ד$ס 6ײנערע אין 8ברהס ריױענען. דער ברײםערער עולם לעזער אבער ד$רף נישס דוקא ד$ס 6ײנערע, ד$ם ס$רב$רגענע. געסעלט אים רײזען 8לע ם$ל. רײזען איז $לעם;.ל לײכס, $לע מ$ל אײג$6ך און קל$ר און נישס.86רסירעריש. ער ז$גס קײנם$ל נישם בו םער װי6יל ער גיס. ער ם$כט נישם אוםרויק. ער מאטערט נישט א1יס. ער ל$זט נישס איבער קיץ קנײסשן א1י6ן שסערן און קײן אום• זיכערקײם אין די געי8נקען: ם$מער $זוי און ס$םער $נדערש. ער איז אלעםןל — און אלעםען — צוגעננלעך, אלעם$ל און 8לעמען ם^רשכענדלעך. א1יםן י1ם סוב 6ון זיין סושביק-יעריקן יוביליי זענען זיי• נע ם$סן לעזער געװען אםתע םחיתנים. שונדעססװענן ה$ס זי אונז נעגעבן די אברהם רײזענשע פשס1ת. זי ה$ס אונז געװיזן, $ז םען ק$ן לערנען אין דער ליטע נישם נ$ר 8 בל$ס גפרא פיס יניספ1ת אזן םהרש-א און נישם נ$ר $ פרק םשניית. םען ק$ן ו$גן אין דער ליסע א1יך $ שםיקל .עין-יעקב׳• רײזען, ה$ב א<ך געז$גם. א־ז נישס טיף 86רװ$רבלט אין דער סביבה, אץ לעבן בכלל. $בער נישם נ$ר איז ער נישט םיף $6רװ$רבלס. ער איז אין א געװיחן זין בײ אונז אץ דער ליםער$םור אײנער םון די ערשטע א ו י ס ג ע װ $ ר• בלם ע (איבס ה$בן םיר זײ $ ג$נבן... לו6ם-6ל$ס!). ש1ץ גאר $ם$ל איז רײזען אומגעגאנגען איבערן פלל-ב$דן םון דער ײדישער ליםער$טור םיט ילייכסע שװעבנדיקע טריס. פען םעג רעדן װעגן זיך $לײן און װענן יחיד, נישט נאר װענן רביס, ח$ס געפםקנט (א6שר אוםבאוײסטזיניקער• הײס) 8ברהם רײזען נלײך װי ער ה$ס $ננעד.1יבן שרײבן פםעם 8לע $:דערע ה$בן ד$ן געה$לטן, $ז ס$ר אינדיװידו• עלע איבערל״בענישן און אינדיװידועלע שסימוגגען איז אין דער ײדישער ליטער$םור, אין א1יך אין דער ליריק $סילו, נישם$ קײן ■ל$ץ, ■רץ $לײן איז געװען נ$ך שםארק $8ר• טין אץ פלל״ז$כן און כלל״גײסס. $שילו ם$ייס ר$זענ6עלד, $ס דער געב1ירענער אינדיװידו^ליסם, ה$ם ,ס$בי8ליזירם' זײנע א־ך-שםיםוננען. םען ה$ם םריער װי 8לץ געד$רסס אייםבעסערן דאם יױישן לעבן, $6רענספערן די ס$בי8לע און נ$בי$נ$לע סיאגע• אץ 6$ילו דאן, װען םען ה$ט גערעדם װעגן רב ישראל, ה$ס םען געםײנט פלל ישראל• בײ 8ברהם רײזענען ה$ס ש1ץ דער פלל גערעדס דורק פרט. אסילו זײנע $6לקם• ם$סיװן זענען געװען ל י ר י ש ע ם$םיװן, סיף 6ון אים 8לײן דזרכגעלעבסע. ער ה$ס כםעס דער ערשסער זין דןרשילט ב$• רעכסיקס בו זיץ $ י$עס - און םער ג$רנישש. און א1יב םען ק$ן רעדן װענן $ ד1ר, בו װעלכן עס נעהערס 8ברהם רײזען, איז עם נישם דער ד1ר סון ם1ף נײנ. בענםן י$רהונדערט, װען רײזען ה$ס $ננעה1ינן שרײבן, נ$ר דער, װ$ס איז א1יפגעקופען א1יף דער גרעניץ פון איבסיקן י$רהונדערט — דער דור 6ץ שי1ם $ש און ה. ד. נ$םפערג. רײזען איז געװען דער ערשםער $6רשטײער אץ $נז$• גער 6ץ $ס דעם נײען ,ב$העםישןי ד1ר אץ דער ײדישער ליסעראסור. װען $לע זענען $רײנגעםון א־ן מוםר ז$נן, אין סאבי$• לער ס$סירע אץ נ$בי$נ8לער דעקלאםאביע, איז ער זיך גע• ועםן ביי זיך אץ בימערל און פשוס, $ן קיץ שום זײסיקע פינ1ת, אױסנעג$סן דאס ה$רץ אץ געזונגען: די לופס א־ז םיר עננ און ם־ין *יםןי און פינםטןד פין לןםשל ד>זם לירש, און סינםטן־ן סיזטן באסאלן און הילןן אין שװאדצט ם־ן גןזיכם. אוך קוק אויף די װןנט פון םיין *וםע־ — עם בלאנדזשעט םיין בליק אױף ז״י אום. װןום זן איך? נאר שאטנס אץ שאטנם און שטיל איז אזון *לץ און שםים שאפט אבאנענטז פאר די ״ליטערארישע בלעטער״ עם טןרן זיך שאטנס און שארינגען, אק ששיל איז, ןס הערט זיך קיין קלאנג. אין האר*ן נאר הןר אוך א זינגען. א טרויעריק געבױנן גןזאנג. דאם זיננט דארט םיין ױננט און קלאנט זוך פארטראנן קאן ז־ שױן נושט םןר!