Literarishe bleter · 1926-05-18 · 111 (18.5.1926) · p. Seite 396

111 .זא ליטערארישע בלעטער 396 א ב ר ה ם ר 9 י ז ע ז 7 נ י ו י $ ר ק ה1יבן די ליסערארישע טעםיקײט 6ון שלוםיעלינם, ס. םםעקס$ר, י. ל. פרץ, םןריס רןןזענפעלד, ש. פרוג. זײ זעגען *לןג געװען די םטטעס 6ון אונזער הײנםיקער ליטעראםור. בװישן ןןס די סןןטעם איז אומגעגאנגען רער ױנגןר רײזען, — און איב# איז ש1ין 6ינף און דרײסיק יןןר מי ער געהערס גו דער ליםערא■ רישער םשפחה! װעס דער ביןוגר&ף נישס זײן גערעכט, װען ער װעס זןןגן, אז אברהם רײז׳ען הןם זיך אויסנעהןדעװעם אין דער ײדישער ליטער*טור? םאר דער עײס איז די םשפחה 6ון דער ײדישער ליםע• ראטור געװארן ברײסער, וײכער, סארעװייגםער, גןן קינדער זענען בונעקום,ן, עס זענען דא ש1ין, אן עין הרע, אײניקלעך, אוראײניקלעך, - און רײזען, * רײפערער, אבער *לץ דער, זעלביקער, דער *םאליקער ןברהם רײזען עבײט א1יף זײן בלאץ און זינגט זײן ליד און בירקלם א1יס זײן סקיבע. ער הןןס זיך גישט געענדערס׳ כןןבש אלץ *רום איז *נ■ דערש געװןרן, _ און א1יך זײנע לעזער הןבן נישס געענ• דערס בו אים זײער באביונג. ער איז זײ ליב, װי ער איז• װי ער איז סון ןןנהויב ןןן. אנדערע, בדי נישם םארעלםערם בו װערן, הןןבן געםוזס װערן ױנגער. *ברהם רייזןן הןט עם גישם געדארפם. ער איז קײנמאל אין זײן סביבה, אין זײן בײס נישס געװען *זוי אײנגעװאקסן, אז ער זןןל נישם קןנען זיך ן״־ײסן 6ון איר. ער האס קײנםאל סון לעבן נישס ג^נומען אזא נר1יסן און םאסױון שםיק, אז עס זאל הענגען א1יף אים, װי א םשא, און נישם לאזן אים רירן זיך סון ארם• זײן שםאף און זײנע נע• צײג זענען תמיד געװען לײכם און באװעגלעך, אז1י, דאם ער האס געקאנם זיך שנעל איבערסראגן 6ון אײן סביבה אין אן אנדערער, סון אײן עסאכע אין א בװײםער. דער שםיד איז בוגעבונדן בום ארס, מו עס גע6ינס זיך דער הײסער■ א1ױון םיטן בלאזואק און עס גלאנבס די שװער אײגגעסונדעװעסע קא• װאדלע. אבער אס גײם אום אײנןר מיסן רעדל און שארסשםײ; א1יסן רוקן, בײ יעדן ה1יז שםעלם ער זיך אס און שארםס מע• סערלעך און שערעלעך... רײזען דארף נישס קײן קוזשניע, ער ם רלײגט נישם קײן װארשםאס. ער נעפס זאק, װאם זע־ גען דא, און גיס וײ א שארף... ער נעםם זײ איינםאל אי; שטעםל, אן אנדערש םאל אק װארשעװער קאװיארניע, א דריטן מאל אין א ניוייארקער קאר. ער געפינס זײן שפײו אוםעטום, זי העננם אין דער לו8סן, װי םן. מענדעלע האס געשםעקם םים זײנע װארצלען םיף אין אין דער ערד םון קאבצאנסק און גלובסק, של1ם־עליכם אױ געװען אײנגעהאקסן מיט זײן א1יג און זיץ א1יער אין פתרי• לעװקע... רײזען — אים צו לאנגע יאר — איז פק די שרײ־ בער, װאס סראגן אום זײערע װארצלען אין דעם בלוםענסאז 6ון זײערע סאג־סעגלעכע איםארעסיעם (זאל םיר פארנעבן װערן די ,אןפאזשיניםטישע׳ םללצד,). װער האס עס א1יסגעסראכס, אז ליסװאקעס זענען אלנ שװער, .האםעסנעו זער, ס׳ארא לײכטע, לו8סיקע װינטלען רײ• זען האם געבראכם םיס זיך סון קײדאנאװ! איר רעדס װע״ן אוםעס, װעגן צםורנעקײס? אבער זעס) װי שנעל זײ אםעםע, זיך אוים, באנ^מס די חנעזודיקע קודצקײס און- פורגעסם, מאפ דער חן איז א קורצער. ליםע, זאנס מען, גריבלם זיך, האס ליב עםקות. פלפיל■ ש. נ י ג ע ר דער קוםענדיקער ביאגראף 6ון אברהם רײזען װעם קא• נען אנה1יבן אז1י: געב1ירן געװארן אין דעם און דעם יאר, געלערנם אין חדר, אין בית-םדרש, אייפגעצויגן געװארן אין... דער ײדישער ליםעראםור. די יידישל ליםעראסור איז געװען זײן שול, זײן הײם• זי איז עס ג,װארן סאר אים, װען ער איז נאך געװען א ױנגל. ער איז געװען אלס גישס מער װי ם ו 6 צ ן י א ר וו ע ן ער האס זיך צום ערשםן םאל נעדרוקס. און ש ר יי ב ן האט ^ר אנג!ה1יבן נאך *פריער. װען ער האם געשיקס צו פרצן םזר דער ערשטער ,ײדישער ביבליאטעק׳ א דערצײלונג און עסלעכע לידער, האט ער דאם אר1יםגענומען, װי ער דערציילט אין א קאפיסל זכר1נ1ת, פין א גאנצן פאק זאנן װעלכן ער האם ש1ין גע־ האם פריער אנגעשריבן. און נאך אײדער ער האס גענומען קארעסיאנדירן םיט פרצן, האס ער שוין נעהאס זיך דורכגע• שריבן װעגן ליםערארישע ענ־ניס םיט יעקב דינעזאן״• אין עםלעכע יאר ארום, לײנען םיר אין ז. רײזענם לעק־ םיקאן פון דער ײדישער ליטעראסור, האס םען אים אפגענעבן אין סאלדאסן, אבער... ער א ז ש1ין פריער אלײן אװעק אין .סלוזשבע׳, אין דינסס פון ײדיש און דער ײדישער ליסעראטור. ער איז געװארן א ױנגער װאלאנםיר אין יענער קלײ• נער ארםײ ױ,לכע האט אנגעה1יבן ,פונאנדערצוװיקלען די פאן׳ 6ון ײדישן װארם. סון דאן אן זענען אװעק נישס םער ױי דרײ״סיר צענד• ליק יאר. אבער אין די דרײםיק׳פ^רציק יאר הא . די נײע ײדישע ליסעראסור דורכנעמאכט גאנצע עפאכעס. זי איז אין דער צײם ערשט א1יסגעװאקסן. און א רײזען האט באגלײם איר װוקם 6ון אנה1יב אן. ער האט געאקערם און געזײט אירע פעלדער, װען זײ זענען נאך נישט געװען באארבעט. ער איז אײנער 6ון די, װאס האבן איר געהאלפן אויסשפרײטן זיך און פארנעםען רעם פלאץ, װאס וי פארגעםט איצס. דעם הײנסיקן ײדישן לעזער איז עס ג1יטיק צו דערמא• נ$ן. 6אר איכפ איז רײזען דער ה ײ נ ס פון דער ײדישער ליםעראסור. אין רײזענם לידער און דערציילונגען געפינס ער א קורצן און קלארן אפרוף א1יף א סך זאכן, װאס קוםען םאר ארום אים. 6אלט אים א6שר גאר נישם אײן, אז די ליסערא• רישע םעטיקיים 6ון אברהם רײזען איז א שטיק ג ע ש י כ ם ע 6ון דער ײדישער ליםעראםור, נישט נאר א סײל 6ון איר איצסלקן לעבן. םען דערמאנם א6ט רײזענען איגאײנעם םים אשן און נאםבערגן. אברהם רײזען איז ארײן אין דער ליסעראסור סריער פאר זיי. שיער נישם םים צען יאר פריער. ז יי ע ר ע ערשסע זאכן האבן זין געדרוקט ערשם אין יױד׳. אברהם רײ• זען איז ש1ין דאן געװען אלײן א רעדאקטאר פון א זאםלבון - ,דאס צװאנציקסטע יאר־הונדערס׳. דעביוסירס האט ער נאך אין יאר 1891, — אינגאנצן ד ר ײ יאר נאכדןעם װי פרץ האס זין אנגעהייבן דרוקן אין יידיש, 6 י נ ף יאר נאך פארים רא• זעגפעלד און נישט םער וױ אכס יאר נאך ספעקסארם און של1ם־עליכפס דעביוס. הײסם עם, דער אנה1יב 6ון אברהם רײזעגס שאסן פאלס אויס אין דעם זעלביקן צענדליק יאר, װען עס האט זיך אנגןןי