Literarishe bleter · 1926-06-11 · 110 (11.6.1926) · p. Seite 388

388 ליטעראריישע בלעטער סוו .זא ״טביהידער לעבעדיקער״ ש• שנײפאל־^/כארקאװ עם־הארץ — נישט לײענען אין נישם שרײבן> האם שם*רק ליב נעהאם סיט אים בי םארברעננען, בעת ער 6לעגם זײן דא, אין בייערקןי, א1יף דאסשע. ער םלעגס ם:ם אים א סך שםועסן, .א1יסםרעגן זיך יעדער ברעקעלע און בשעת־פעשה עםעס 6אר■ שרייבן אין זײן קעשענע-ביכל*. דערבײלם הןם עס םיר קלםן אזוי־זיך, פארבײגייענדיק, בתסיםות, נישס לייגנדיק קײן באזינ• דערע װזןנ אויף זײן נאענסער באקאנסשאםס םלםן 9ןלקס• שרײבער, ער האט םיר גערן באװיזן דעם ןןרם, װו עס איז געשםאנען די שסוב אץ בויערקע, װו של1ם--עליכם האם יאר אײן יאר אויס, געפראװעם דאטשע. א װילד גראז איז אויף דעם ארט ש1ץ געװאקםן, א זכר-לחירבן פון דעניקינס באנדעס, װאם האבן א תל געפאכס 6ון בויערקע, דערעיקר 6ון דעם ײדישן סײל. קלפן האם פיר א1יך דערבײלם .שײנע מעשיית/ םון דער אםאליקער בויערקע — בויבעריק, אם דער בײםמײליקער זוםער־רעזירענץ םון די יידישע בוקער-םאגנאםן (אײדער זיי 6לעגן זיך בעםארן אין די אייסלענדישע װארעמבעדערו און די באשםענדיקע זוםער״װיינוננען 6ון בראבקעם און האלפערינס ױבר-םשרתיס — דעם גר1יםן ע1לם םעקלערס, קאמיסיאנערן, קאפי-װאיאזשארן, שדכנים, כלי־ק1דש און םתם לײדיקגײער, װאס האבן זיך אלע געדרײם ארום די ײדישע גבירים־אדירים. של1ס*עליכם, דערביילס םיר קלמן, האט ליב געהאס ליבנ1ת סרײבן ,6ון די אנגעבלאזענע אינדיקעס םים זײער אנגעםארבסע און םארפובסע אינדיטשקעם׳, ער םלעגס ,םירן םורעס׳^םון די 6עסע ,פרהיאדוםהס׳ םיט זײערע דאםשע־קאװאליר;. און די בייערקער ,פני׳ 6לעגן אים נישס איבריקס ליב האבן דער6אר... אײנמאל זיבנדיק א1י6ן נראז אין בויערקער װאלד האם מיר קלםן גענוםען אויסדערבײלן זײן לעבנסגעשיכסע. און װי איבערראשט בין איך געװארן: דאס איז געװען םסש א לעבעדי• קע קאפיע פון טביה דעם .םילכיקנם ביאנראםיע.. נאר אײן עטאפ פין זײן לעבן האם םביהם איפשסערבלעכער .ביאגראף׳ נישם באװיזן בי שילדערן: װי אז1י דעניקינם .חברה־קאםאנדע׳ האס דערהרגעט ארום דעםיעװקע (קיעוח זײנע 2 טעכסער אין דערבײ אװעקנערויבט זײנע םיסים מיט דער סאראטאיקע... האנדלט ש1ין קלםן נישם מיט מילכיקס אין בויערקע, נאר ער םעקלערס דאסשעס, על פי נוסח טביה דעם פילכיקן... קלםן האס מיר דערביילם, װי ער פלעגס אויסרעדן זײן הארץ ,סאר דעם דאזיקן שלים־עליכםען״ װענן דעס, װי די בויערקער נבירים באדן זיך אץ זײן םילך און האניק און ער, קלמן, דארף א1י6שםיי^ װען נאס שלא6ם נאך, שםאנען דעם 8ערד און װאנן און פירז זײ, די גראבע בייכער, פריש-באפלדיק פילכיקם בום אנבײםן... אין א1י6ן רע־1ן איז מיר אר1יף סביהם םאנאלאג: ,םסתמא דארף אז1י זײן, אז די נגידים זאלן זיך נעבעך װאלגערן א־ן ב1יבעריק א1יף די דאםשעס, און אנםון זיך כל א 6ארגעניננס וכל הװוילטאגן שבע1לם און דו, טביה, ביזם נישס קליין א1י9• שםײן נאנץ פרי, כלחך השור. אײנשפאנען דאם םערדל און אװעקפירן 6ון זײער כב1ד װענן דאס גאנבע דאברע-םזל, סין קעז און פוטער און סון סמעטענע און 6ון שאר־ירקית, סאקע 6י• כל-מאםינים שהיא, װי אין הײליקן מחזיר שטייט נעשריבן׳... װער װײסט, האט זיך מיר געטראכט הערגד״ק קלמנס דיבורים, בי איז דאם וױרקלעך נישס א לענעדיקער םאןעל עם איז געװען אנה1יב זוםער 1923־טן יאר. גלײך װי איך בין אר1יס סון װאגאן אויף דער סטאנביע בויערקע (נעבן קיעױ), איז בו םיר װי בונעשפרונגען עפעס א פארשוין, האם םיך אײלנדיק באססכט פון קאפ ביז די םיס, און א זאג נעסאן: - װאסז א דאסשע א שטייגער? פיטן גרעםטן הדרת■ הכביד, גראזשדאגלן טאװארישסש... ער לאזם זיך נ־שט בעטן און רעדט װײטער: - פארשטײט איר מיך, נראזשדאנינסשיק, מיר האבן דא געםאכס א ,דאטשע-טרעםט׳... איך, קלמן, װי אלר זעט םיך אן, בשות6ות םיס גרשנען דעם שוםסער און הענזלען דעם קבב... נאנץ קיעװ װעלן םיר בושטעלן רעם פין דאםשע... װי אין פםוק שטיים: םי ברכב וםי בםוםים — װער אין ספיםשקע אץ װער אין בריסשקז... עם האט גלײך א קלאפ נעסאן אין דער נאז דער ריח פין שלום־עליכםם בויבעריק. איך בץ געבליבן שטײן א שװייגנדיקער. קלםן האט בײ םיר אר1יסגענוםען דעם םשעמאדאן 6ון האנט און האט בו םיר נעזאנס: - חבר גראזשדאנין, א דאששע, אם-ירבה־השם, װעלן םיר אײך ג^פינען, אויב איר 6יילט זיך נישש םשלם זײן די אםתע טשערװאנבעס. ער הא:א גיםמוםיק א װונק נעטאן םיט זײן קרום אויגל. עס זענען בו םיר בוגענאננען זײנע ,שוחםים׳, גרשן אין הענזל, אין ער האס מיך זײ איבערגענעבן אין די הענס: - אט האט איר אײך א װאזשנעם פאסאזשיר, א נאר• קאםכאז אודאי, א1יב נישם א .פאלנאםאטשנע׳ — זאגס ער צו זײ — ה1יבט פים א־ם אן בםחלה פין סאםע פארנט, פין קארל מארקס נוםער אײנס (אז1י רופם זיך די ג^װעזענע קרעשםשא• סיק-גאס אין ב1יערקס) און זעט למען־הסם, אז דער נראזשדאנין זאל טאקע גלײך םשלם זײן קאםיסיאנע, װי אין פםוק שם־יס: לי הכסף ולי הזהב: ױיס נישם קײן דבסאחר און באלט, פא־ זשאלעםטע, די .סװיארדע װאלוסע׳. גרשון אין הענזל האבן םיך גענוםען אץ דער ארבעם און קלםן האט זיך א לאז געסאן בו א במ יסן קונד, אים מעק• ל$רן א דאטשע על פי נוםח שלום־עליכם... נעמײנם האב איך, אז דאם איז אײנער 6ון די געװײנ• ל.כן שלום־עליככם ײק 6ון א נאנץ יאר. א ײד, װאם האט זיך אודאי אנגןל יענם אדער אננעשםעקם םים שלום-עליכםען, איין עס רעדם פון אים אר1ים זײן נוסח; אמת, ש1ץ אביסל א םזװעטיזןרטער, אבער דורכאייס א שלום-עליכםדלקער. ל1יםן אײסזען, א־ז דאס געװען א תחוס־הס שבריקער נ6ש, א 6ריי• לעכער, א קבבנ1תדלקער, םים א קלײענדיק םנים און מוטנע, אכער בליבנדיקע א1לגן; געזי9צס און — גלײך א שםײכל, און דערעיקר — ליב געהאס בו רעדן, װי ער װאלם דערין זײן טרײםט געםונען. װאס םער אלך האכ זיך םיס דעם פארש1ין בערעדט, אלץ סשיקאװער איז ער םיר געװארן. און רעדנדיק אז1י פים םיר, האש ער מיר דערבײלש, אז אלײן איז ער א א י ג נ א ט א װ ק ע ר <;ישט װײס 6ון בויערקע, דער םקים 6ון װאנען עס ששאמש, װי םען רעבנש, שלום״עליכמם סבלה דער םילכיקער) אץ אז ,דער של1ם-עליכם 6ון די םעשה-ביצלעך׳ (װעלכע ער האס, אנב, קײנםאל נישש געלײענט; קלםן איז א קײלעכדיקער