Literarishe bleter · 1926-06-11 · 110 (11.6.1926) · p. Seite 389

110 .זא 389 ליטערארישע בלעטער געשםרידלם 6 קװ#ל םים שלום־עליכםדיקם, דןןס נישט־דערזאגטע, דןם נישט״דערשריבענע (א היבש ביםל סןןװעטיזירטע). די #רםיסםן זענען געװען *נטציקס. זײ האבן קלםנען א נןןםען געגעבן: .סוביה דער לעבעדיקער׳• זײ האבן אים אײננעלאדן *ו זיך קי-־ן קיעװ, סארברמצט פיס אים מיס גר1יס סארגעניגן, צוזאםענגעלײגס זיך און געי שענקס אים א םײגע פאר םשערװןןנבעם. יי קלםן איז װירקלעך געקוםען 6ון קיעװ קײן בויערקע גןןר א לעבעדיקער. ער הןןם םאר דעם געשענקםן געלט א פערד• און װאגן געק1יפט און א1יםםנײ גענוםען מילכיקס ארופפירן, אבעי ש1ין נישט #6ר די בויבעריקער גבירים, נאר 6אר די סאװעטישע הןןרעפאשניקעס, װאם רוען ןזפ נןןך דער װינטער• ארבעם אין די ב1יערקער םןןםנע״װעלדער... פון יענעם סב־הן, װןןם יעדער לײענער פון יידיש בןןדט זיך אין דער שפע פון זײן .מילכיקער בארײדעװדיקײט׳ און הןןס אים אזוי ליב באקיםען. אין א שײנעם זוםער-סאג זענען אין בויערקע געקוםען ליבע געםט: ארסיםטן פונם םאסקװער ^ײדישן םלוכה-טעאטער, װאם הןןבן דעם זוםער גאסטרןלירט אין קיעװ. גןורגישט זןגנדיק זײ פריער, הןןב איך זײ ,מכבד געװען׳ םיט קלמנען, װעלכער איז בײ פיר געװןןרן 8 בן-בית. זײ זענען איבערראשס געװןרן: ס׳טײטש און ס׳םײטשז! עס זאל זיך פארװאלנערן אזא א1בר פאלקלאר, און קײנער זאל פון דעם גןןרנישט װיםן. שעהנװײז האבן זיי םים אים פארבראכם. גראד איז קלמן געװען גזם געשםימט (צײטנװײז פלעגס א1יף אים אנפאלן א פרה-שחורד.) און 6ון זײן פ1יל האט ײדישע פילאלאגיע ײדישן שולאלאנון - *זײ חודשדוקן בלעטער שא־ שפראך װ־טנשאפט, ליטעראמזר־נוא-שוננ און ענטנאנראסיע אונטןר דןר רןדאקזנין שון ם. װרנריך, נ. ארילואקי און ז. רײזןן, הןפט 4 — <). פארלאנ ,קולםור-לינן■ ןמוט דער םוםהילף שון ידושע װןםנש. אינםטיטוט). משה ל־יערער / װארשע װעלן אוגזעוע שרײבער אזן ײדיש-לערער אדײגקזקן אהער םים קאפ, װעם עס זײ שטארק בונוץ קומען. ד ׳ ר א. לאנדוי אין זײנע .הוס1£ת אין באםערקונ•. גען בו דעם .ײד, םיל.' 1—3 קוםט׳ ױי תםיד, מים װיכםיקע חידושים און דערקלערונגען. אײנע פון די אינסערעסאגםססע העריח דןן איז נעװיס בו דער װענדונג ,סקאבל קומס!'• 6 מעשה םי1 יארן, װי ס׳װערט געכײסשם און קלןר געםאכס — און איבט איז געקו• םען א ס1ף• יון בונעגעבן װערן, אז ,סק$בל קופסױ בו א םאגםביל װערט געזאגט בפירוש א1יך אין אן ערנםטן םאן. למשל; בײ מענדעלען, ש׳ע, א1יך אנדערע• (.פתרילעװקער סושב• זקנים׳: ברוכים הבאים! סקאבל קוםס, אזא גאםט-וער רב)) אין .שפעס לש1ן' פון ג. פ ר י ל ו ב ק י איז באארבעס א װיכםיקע בװײג סון אוגזער שפראך. דער םחבר האם א1ים• גענובט אן אן ערך ליסעראסור — ס׳ר1ב שונד, װעלכע איז רײך מיס דעם מין װארט*א1בר, און די לעבעויקע םאלקס• שפראך. יעדער װארט און אויםורוק איז בפרםית פארםײםשט און דערקלערס. אי םארן ײדישן װערםעריבוך, אי פאר דער ײדישער גראםאטיק װעס די ארבעס שםארק בונובקופען .דער פ1ילישער *ז אין ײדיש׳ פין ם. ג ו ט ם א ן איז א פרוװ א1יםבופארשםן דעם דאױקן קאנסאנאנס, װי אז1י ער קלינגס אין ײדישן. אבןר דאס פראבלעם בלייבם וױדער אםן, װי דער פחבר װײזס אלײן אן נ• שסיף ניט אין זײן ארטיקל 5 נעמען פאר דער ײדישער שפראך אין גאר די אלםע בײסן. דערבײ װערן פ׳ד געװאר. אז דער נאפען ,ײדיש/ איז אנגערוםן געײארן םון 8 םחבר נאך אין יאר 1597. <ביז איבס האט נ• פרילובקי נעגעבן די עלסםסע דאטע 790( — בײ םשה מארקוזע.) אין זײן בװײםן ארםיקל .דאט אבאגענטן-םיםסעם אייף ײדישע סםרים׳ לײננען םיר, אז דער אופן פון זאפלען אבא• נענסן איז אן אלסער אייםםו• אן אמסטערדאמער סאדלעגןר האט אין יאר 1725 אר1יסגענעבן אתנ׳ך םיס א ײדישע איבער• זעבונג, באװארנדיק ױך םריער םים קונים און געדרוקט בויגנם• דןןר איבטיקער נום<ר ,ײד. 6יל.' הײבס זיך אן פיס .עין־הרע״ םון רעגינעליליענםאל. די נישט לו.נג געשטארבענע א1יםארין, װעלכע האט איבערגעלאזס עסלעכע בענדער א1יפן געבים םון דער ײדישער עםנאגראפיע און סאר־ טידענע ארבעםן אין םאך־זשורנאלן אויף פייליש - װערט איבס םארגעשםעלם בם ערשסן םאל אייף ײדיש, די דאזיקע ארבעט איבער א ,גום-א1יג' בײ ײדן - נלײבן, ספנים, םארהיטוגג, רפוא1ת, סגוליו/ אפשפדעכוגגען וכד׳ — איז אין ײדישן פון די געבײדםע א1יף דעם געגיס. די גר1יסע שרעק סאר אן ,עין׳ נײ אונז איז ביזן הײנסיקן סאג שציח נישס דוקא בײ די םאלקס־מאסן... װי זאנן יידן: ,אין אן עקיהרע גלײבן אפילו די גדעסטע געלערנסע/ אין דער ארבעס איז כםעס נישס אדורכגעלאזט געװארן ס׳סינדםטע. דער אוםן, װי דאס מאסעריאל איז באארבעס און סיססעםאפי• זירס, די םארם און נסיל — איז א שײנער באװײז, װי אז1י רי םחברץ האט געשריבן: געטרײ גענוי — אםת װיםנשאפטלעך. רי איבערזעבונג פון #וילישן כתב־יד איז װערס בו םארבײכע• נען בום גוםן םים איר קאנקרעםן ײדיש. ר׳ר י. שיפןר פיס זײן .אנהײב 6ון לש1ן אשכגז׳ גאםיס זיך בו באװײזן א1י6׳ן נרונס פון דער געםען׳װיסנשאפט, י*ז שיין אין 1\*יארהונדערס האט אלם־ײדיע זיך אנגעה1יבן אנט• ייקלען סאר זיך א1יף א זעלבססשםענדיקן א1פן. ח. ל ו נ ס ק י און זײן ,איםערלינם ײדיש׳ האט בינויפגע• .יןרלס אלע ײדישע װערסער, װאס מיר סרעפן בײם מחבר ׳•■'( ,תרוםת הדשן/ פים װעלכע ער פלעגם זיך באנובן אין י־־נע שאלותיתשובית א 1 יארהונדערם. די װערטי/ר זענען כ־ס ש1רש׳אגח״זן און א)יססױל;כע וערקלערוגגען דערגאנבט [ פ. װיינרייך. ז. ר ײ ז ע ן םארענדיקם אין דעם נוםער זײן ארסיקל ,■ראםאסישער םין אין ײדיש/ אין דער םלײםיקער ארבעם װערם דורך איכש סיםסעםא• לייירש דאס גןשלענס ארניקל <דער, די, דאס/ װעלכעס * אז1י בעסישם אין אונזערע דיאלעקסן.