Literarishe bleter · 1926-06-11 · 110 (11.6.1926) · p. Seite 385

385 לימערארישע בלעטער סוו זא באדײטנדע ,6ון אלן מענ״, ריןם גרויע לעפן פין שטונ איז שא#, עטעטען(!) טיט רעזיננלרטער נעיײטערטער ששיטונג׳(*'70) אדער, למשל, אזא םין זאץ, ױאם דארף באזוײצענןן דיד בןרנעלםאנם איט־שאפ;: .די ראזיקע אײנד,ײטלע5קײט נעםט אבער זן6ט בײ בערגעלםיןנען >ןן די פארם פון אײנטעניקײט (6ארװאם נישש אײגטאניקײטז—נ. ם.ז און בײ דער םטיליזי־רטקײט אק לײרנשאםטפלאזיקײט 8ון זײן קונםט איז עס די הויפט־ םניעה 6אר רעם נענום פון זײנע װערק״ בײ ברוך גלאזםאנען װערט אנב, זװנענעבן: ״אין זײן נײנוננ זװ רעליגיעזן םיםטיץיזט און םיטנזזלישער װיזיאנערישקײט 6ילט זיך די השפעה 6ון אנדרעיעװ, אויך 6ון איננאטאװ״. .פון אנררעיעװ־ — דאם זאגט אונז פיל, אבער ״פון איננאטאװ״ — גארנישט קלאר :ער שטרעבוננ אויפזװהו־בן זיך איבער דער אלטענלעכקײט, טים -ער כװנה אנםקעגנזװששעלן דעם הײנטיקן ײדיזון לעבן אין ..שעריקע עפעם אן 1 אנדערן לעבן, א רײנעק, א כעםערן׳ א שענעק, איז דער דאזיקער ראםאן םיט זײן הױפם־העלר בריך א פרוװ ארויםזײפירן א הערא־שע נעששאלט און א םאדערנעם ק, װאם ואל םיט דער באנײוננ 6ון זײן קאנקרעטן פערזענלענן עבן ז־ן א םיםטער און א אפ6רישוננ 6אר דעם נאעיאנאלן לעכן״. אט דער לאננער זאץ איז זוי א שװןךער און געזואזקע־ מער 6אר א האנטבוך• אויב בצלל ם׳איז א זויטאטע 6ון ש. נינערם אן ארטיקל, דאן רא-ף זי קוםען אין נענזנ6יםלעך אדער אזא טין צאראקטעריםטיק 6ון ראובן אײזלאנדם לידער: .זײנע שטילע אײנ6אצע םשרא6ן, װאם באזיננען סום קלײנע אץ אים- א אינטערעםאנטע ארבעט ש־אפ ב• ברוצקום, די ״דושע לאנדװורטשאפט אץ טזרח-איי־אפן — איר נןשלבטע, אױפקום אין אנטװיקלונג זינט רער װעלטיטלחםה. אויםנ. 6ון םא־ב ,ארט״ בןרלין 26ו>1 ןז. א()1 םים (: לאנד-קארטןו מ• זילבערפארב / װארשע רוםלאנד בכלל און אין דער זעלבער בײט איז ער אײנער ני די נרינדלןכםסע פארשער 0ון דער ילדישער לאנדװירםשאםכ ■ דער 6ארבאנד ,ארס׳ האם נישס נעקאנס םאכן ק״ן בעםעון אייסװאל, ױען ער האס זיך געװענדעס בי פרא6. ברובקוס םינך אויפסראג אנצושרײבן אן ארבעם, װאס זאל באקענען די ברײכע ילדישע נעזעלשאםםלעכע קרײזן םיםן בושסאנד םון דער ילד־• שער לאנדװירסשא6ס אין םזרח אײראפע און מים איר היסטא• רישער אנסװיקלונג (זע די הקדםה םון דער בענםראר־6ארװאלםונג .ארס')י פראם. בריצקום םארגלײכס דעם צושסאנד םון די אלסע ילדישע קאלאניעם םון כערםאנער און יעקאםערינאסלאװער גוב אין רוסלאנד 6אק װעלם־קריג און נאכן קריג און א1יםן סמך 6ון א גרינסלעכן אנאליז 6ונם איםן און 6ארנעם םון זײערע מירסשאםסן (לויםן שםח םארזײםן באדן, לוים דער עאל 6ערד. קי וכדוםה) קומם ער צים א1יס6יר, אז ,די ענערגיע 6ון די קאלאניססן איז נישם געבראכן נעװארן׳ (ז. 67), נישם געצראכן, הגם די ילדישע קאלאניעס איז אייסגעקוםען אין וי לעצסע (1 יאר אויםצושסיין ירעהס מכית, אלע םאלגן 6ון דער װעלס• מלחמה און בירגער״קריג, םיס פאגראםען און הונגער 6ון 1921 אויף פארבײסן. סארוואס איז עם אזוי נעשעןז םארװאס האע ד;ר י דישער קאלאניםם זין געהאלםן םםש סים די צײנןר 6אר זײן שסיקל ערדז—ם׳דארף נישס אנקיםען צו .איםםאדעראביליען׳, כדי דאס צו םארשסײן. ם׳דערקלערס זיך פשוס. דער ילדישער קאלאניסס איז םיס זײן פויערשן שכל בחוש געקימען צו דעם ריכםיקסטן םאציאל־עקאנאםישן א1יס6יר, אז םון די שםאסישע װ־נם־געשע6םן און לוםם-פרנסות װעם ער נישס געביים װער;, אז דאס זיצערססע שסיקל ברוים נים םארם די ערד-ארבעס, >.ז .אין דער כאכע ליגס די םזל״ברכה׳. ער האם געזען, װי ד;ר עקאנאםישער חורבן םון ילדישע שסאסישע פרנסות האס גע• סריבן סייזנםער ילדישע םאמיליעם אויםן לאנד, וױ זײ האבן אנגעהייבן זיך צופאסן צו עיד״ארבעם סון מעשה״בראשית אן. פרא6. ב. ברוצקוס שםעלם זיך אפ.א1ים6ירלעך א1יף דער גײער ילדישער קאלאניזאציע־באװעגונג אין רוסלאנד און דער סך-הבל סון דער דאזיקער באװעגונג, װעלצן ער פירס אונםער אין בולםע און ודבערצײגנדע ציםערן, רופם ארוים םםש פאר• די םראגע װעגן איבערםירן א םײל 6ון די אאראריםםע׳ ץדישע םאסן א1יף ערד־ארבעם םארנעמס אין דער לעצםער צײט א זײער בכבודיקן ארס אין םדר-הי1ס 6ון אונזער געזעל• שאפםלעכן לעבן. דער עקאנאםישער קריזיס, װאס הערשם כםעס אין אלע לענדער 6ון םזרח״אײראסע, האם אםשארפםטן גע• טרא6ן די ילדישע באפעלקערונג• 6ון די .גרי־םע גליקן׳ 6ון דער אינפלאציע-נײם האם :יך אייםנעלאזן א ב.ידעם, .6ון די רענדלעך זענען געװארן שערבלעך׳, און ס׳איז נישם געבליבן א6ילו די אלםע צעבראכענע םולםער. ביליב סארשידענע םיב1ת פון עקאנאםישער און פאליסישער נאסור האבן צענדליקער ס1יזנםער יידן 6ארל1ירן זײערע פאזיציעם יין האנדל, װעלכע זײ װעלן ש1ין קײנםאל נישס ציריקנעװינען. דרײען זײ זיך ארום דערשלאנענע און 6ארצװיי6לסע און קאנען נישם געםינען 6אר זיך קײן ארם א1יף גאםס װעלם. די ײדישע גאס יאיז שארםלײצם 6ין יורדים םכל הםינים, װאס די נוים און לײדיק• גײערײ האבן זײ ש1ין געבראכם צום ברעג 6ינם אפגרינם, 6ון ועלכן ם׳קיקן אר1יס צו זײ םארברעכן און שנארערײ. אין װען אײניקע .היציקע קעפ׳ האבן ארויסנערוקם די שראגע, אז א םײל םון די פאראריםםע ילוישע מאסן, װאס ־וערן דערשסיקם אין שםאם 6ון ענגשאםס, נ1יס און דחקות, זאל איבערגע6ירם װערן אין דארף א1יף ערד-איבעם, והא ראיה—אם לעבס דאך דער גרעסםער םײל 6ון דער באםעלקע• רינג פון די מזרח־אײראפעלשע לענדער םין לאנדװירםשאםסלעכע כאשעםסיקינג אין אם האבן דאך ײדן נאך צוריק םים יארן נעשאםן לאנדװירםשאססלעכע קאלאניעס םײ אין ריםלאנד און שײ אין ארגענסינע, — האם םען בײ אינז דעם גאנצן ענין א1יםגענוםען, וױ קאםרילעװקע האם א1י8גענוםען צום ערשכן םאל די םעשה װעגן אײזנבאןז .ם׳איז א ליגן! ם׳װעם נישם א1יסהאלסןו' אנדערע האבן געםענהס, אז א1יב ש1ין יא ײדישע לאנדװירםשא6ס, קאן זי האבן א קױם נאר אין ארץ-ישראל, װײל דארם װעס דער כח סין די .איםסאדעיאביליען׳ זײ קאנען אײנהאלםן בײ דער ערד... דאס בץ־ םון פראם. ב. ברוצקום ייז םבסל די אלע ב1יך*סבר1ת און ססקות, םבםל נישם מים השער1ת און םעאריעס, .אר םים ציםערן און םאקםן. פראם• ברוצקום איז באקאנס אלס אײנער 6ין די אננעזעענע קענער םון דער אגראר םראגע אין