Literarishe bleter · 1926-06-11 · 110 (11.6.1926) · p. Seite 384

384 לימזירארישע בלזיטער סח .זא דאטעם, נאר איז אין א;עװיםן זץ א האנטניך £>זר ײדיש׳ער ליטעראםור־6ארשוננ. םיר האבן נישט קיין םולשםענמקע — 6ולע אדער קורצע ־ליטעראטור־נעשיכטעם, םיר האבן נישט קײן 6ולע אדןר קורזיע מאנאגרא6יעם 6ון אונזערע נרעםןרע שרײבער און דעריבער םוז א ליעקםיקאן 6ון ילרישקר ליטעראטור אויך זײן עפעם םער 6ין םתם א לעקםיקאן. ולםן רײזען האט גוט גןםון, װאס ןר האט זיך אין זײן ארבעט .נישט באנוגנט םים נלויז רעגיםטרירן און באשרײבן, נאר אין דעם אדער יענעם 6אל האט ער געהאלטן פאר נ״טיק אפזװשאען״, כדי דןר לעקםיקאן ״זאל דאך געבן םער־װײניעער א נאגריף װןגן דער טהית אין די דערגי־ײצונגען 6ון אונזער װארט־קינםט אק דער פערזאן פון אירע באדײטנדערע פארשטײער׳. זײער ריכטיק און ם׳איו ש חיב געװען 6ון רעם םחבר זיו טון עם. ער האם אבןןר בארארפט ל״גן םער אצט אויף דער ם״ל. געװים זענען װיצטיקער אין א לעקםיקאן איים6ירלעצע ביא־ביבליאגראפישע דאטעם אין ידיעות, אבעי די צאראקטעריםטיק 6ק שרײבער, די באהאנדלינג 6ון וײנע אײנזולנע װעיק, די אלגעםײנע אפשאזנונג און זײן איט אין דער ײרישער ליטעראטור איז אױך זײער אין ז״ער װיצטיק, לײדער, איז דא זלםן רײזען ױזוא על פי רוב םיט קורזוע און אלנעמײנע װערטער. מענלעך, אז זיו די נאװנרערע אפהאנדלוננען װענן די װיצטיקםטע 6ארשטײער 6ין רער ילרישער לימעראטור האט םען געקענט אין באדאר6ט צוזייען די ״דישע קריםיקער אין ליטעראטור־פאױשער, װעלצע װאלטן נענעבן םער 6ולקוםענערע אין אױםשעפנדיקע אפשאצונגען, װי דער שטײגער איז אין אזעלכע ענציקלאפעדיעם, װו ם׳א־ז דא שטענדיק א םיםחה 6אר יעק געגנשטאנד. דאן, 6ארשט״ט זיך, װאלם דער .לעקםיקאן׳ נאך םער אויםגעװאקםז. װאם זשע זאל םען טון? םיר װאלטן ראן אבער געהאט א טין קיציר 6ון א ילדישער ליטעראםור־נעשיצטע. אבער אין .לעקסיקאן׳ איז די טײל אמים א זײטיקע, א צוגענע־ בענע. די צאראקטעמםטיקעס 6ון די שרײבער זענען נקיצירדיקע, אויבנאײ6יקע. און 6ון םאל צו םאל מיםן זיך ארײן שײן צו םוביעקטיװע אפשאצונגען און םבינות־זאנערי, װאם האנן געװים קײן איט נישט אין א בוך, װאם דארף נאר באלײצטן און דערצײלן א־ן א רולקו, אביעקטיק טאן און םיט א שטײ6עי פשוטער שפיאך. אט נע&ינען םיר, למשל, אויף זײט 65-64 אזעלצע םיני שורות (ב״ מר איגנאטאוז — װענן זײן ראםאן .אין קעםל־נמב׳): .דער דאזיקער ראםאן, אײנער 6ון מ עישטע אין אונזער םאדערנער ליטעראםיר, איז, איננאנצן גענומען, קינכטלע• ריש נישש געלוננען; ער האט אבער א היפשן אינטערעם, אפ־ שפיגלענדיק די שט־םונגען פון דער נײער ילדישער א־נטעלינענץ םיט אירע עטישע און נאציאנאלע זוכענישן. נײ נישש נאי אן־ שטא־ און םטיל, נא־ אויך םיט רער £אר א.־ן כאראקטעריםםי ־ א בוך פאר יעדן ײדישן ארבעטער ארץ פאלקם־איבטעליגענט אן איצר פון איבסערעסאנטע שילדעמנגען און גלענצנדע כאראקטעריססיקעס װעגן דער ײדישער *רנע. סער און קילסור־פאװעגונג אין אירע װיכסיקע םארשטײער- אײ א. ליטװאקס ״װאם געװען״. לײענט דאס נוך: אבאנירט און קױפט דעם זשורנאל ״איץ שפאן״ װעלצע האבן כאדארפט גיך קוםען. 6ון יענער צײט זענען שוין 6אריבער 12 יאר. קײן נײע .איי6לאגע איז ביזהער נישם ערשינען, און װי םיר דוצט, איז עם א גײיםע םעלה איצט פאר דעם א י צ ט י ק ן .לעקםיקאן״ װאפ אלז שיין נישט אדערגאנצונג £ון יענ־ןם ערשםן לעקםיקאן, נאר א פילשטענמק נײע ארבעט. נישט נעקוקט אײף די נעװיםע חםרונית פון דעם עישטן ״לעקםיקא;", האט ער אין לויף £ון די 12 יאר £'ל געד־נט דער ארעםער ײדישער ביא־ב*בליאנרא6ישער װים־שא6ט. ער איז נעװען נישם נאר א האנם־בוך £אר זשורנאליםטן, ביבליאטעקארי, נאר אין געװיסן זין אויך א װעג־װײזער פאר יעדן אײנעם, װאם האט געהאט אזא אדער אנדערן א־נטערעם צז דער ײדישער ליטעראםור, — דעי אלטער אדער נײער. יענער ״לעקםיקאן״ איז אנער שוין שטארק §ארעלטערט. 6אי מ 12 יאר האט מ יידישע ליטעראטור און פרעםע א יאשיקן װאקם געטון, עם זענען ציגעקוםען פיל נײע װיצטיקע שרײבער און זשורנאליםטן. די אטאליקע אנפאננער זענען קרעפטיקער און £א־גאנצט נעװארן און £ארנעסען שוק איצט א בבבידיקן א־ט אין דער ליטעראטור, אזוי אז דעי עי־ששער ,לעקםיקאן׳ איז שיין נעװארן א זאך §ק װײטער £ארגאננענהײט. רעיצו האמ מען ראן צוליכ פאליצײ־שעטים װענן פיל װיבטיקע פיבליציםטן נישט געקענט געכן קלארע, £ולע ימעות.' דעײכער דארף שטארק באג־יםט װערן דאס עישײנען 6י:ם לעקטיקאן, װאט זײן עישטע כײל ליגט דא 6אר אונז. אין דעם איצטיקן לעקםיקאן זענען ארײנגעטראנן װיבטיקע ענדעריננען. אין דעם ערשטן לעקםיקאן יעגען באהאנדלט געװארן .אלע אדער כםעט אלע, װאם האבן אנטײל געניםען אץ דער ״דישער ליטעראטור £אר דער נאנצער צײט פון איר 6יר= הינדערטיעריקע געשיצטע׳. אין דעם איצטיקן לעקסיקאן האט זלםן רײזען .צולינ םער םיסטעםאטישקײט און א״נהײטלעצקײט די אלםע ײמשע ליםעראשור און אירע §א״שםײער כיז דער םענדעלםאן־עפאכע אויסגעש״לט £אר א נאװנדער באנר, דעם דרישן—£ון דעם לעקםיקאן׳• עם איז א פיאגע, צי עם איז גוט אזױ. בכלל דאס צעט״לן די ײמשע ליטעיאטו״ כיז םענדעלםאנען איז צו א געקינצלטע. זײן צי־עסמאםאםיע 6ין עלטערער ײדישער ליטעראטוד האט ולםן רײוען יזננערו6י מיט דעם :אםען .6ץ םענדעלםאן ביז מענדעלע׳ א6שי םער צוליב דעם װייל־ קלינגענמקן נאםען. אבער דער, װאס זוצם עפעס אין לעקפיקאן און װיל זיך נאניצן םיט אים, קאן דאך אױף א8ריער נישט װיםן און באשטיםען צו װעלבן פעייאד נעהערט דער אדער יענער שרײבער ארער 5ארשעי, װעלצן ער זוצם, א לעקםיקאי, װי א ענזויקלאפעדיע, דארף פאדלײצטערן דעם װענ, שטײן װאס מער א£ן, זײן װאם 6ולער, £ולשטענדיקער אין אויכשעפנדיקע־. יעדנ5אלם, האט אט די ענדעמננ באדאר£ט אננעװיזן װערן אוי£ן שער. א הקדטה לײענען און שטימרן נאי יחידים, און נישט יעדער איינער פשוטער געבמיצער. דער איצטיסעד .לעקםיקאן׳ איז אין 6ארגלײך םיטן £אריקן שטאיק אײםגעװאקםן אץ פארביײטערט געװאדן. נןשט געקוקט אויף דעם, װאס מ ײדישע שרײכער אין פאישער 6ין דעם ב־ז־מענדעלםאן־פעריאד זענען נישט ארײן אין נײעם לעקםי־ קאן, האלש דער ע־שטער באנד (ביז אות ײד) 1288 עםורים, אין דער צײט, װאם דער פאמקער האם ביז איח ױר געהאלםן (םיט מ אלטע ײדישע שרײבער) א־נגאנצז 324 עםידים. דאם הײםש, אז איצט איז £אראן םאםעריאל 6-5 םאל םערער װי פריער. יעי .לעקםיקאן׳—דער פריערדיקער, און נאך מער דער איצטיקער - איז יישט נאר א קורצער רעגיםטער £ון נעםען און