Literarishe bleter · 1926-06-11 · 110 (11.6.1926) · p. Seite 379

379 ליטערארישע בלעטער 116 .ז4ז פשיבישעװםקי דעמאסקירט די דײםשע ,קולםורעלע׳ גע, זעלשאםט, װעלכע האט זיך םיט אזא צינישקײט באצויגן צו אירע קינםטלער, און נאך םער, די שרײבער, װעלכע האבן געהאט םער פזל װי טאלאנט און װערנדיק רײך, האבן זײ נישס געװאלט הערן און געדענקען םון זײערע קאלעגן און געלאזט זײ אונ• טערגײן. אין דעם פרט זענען סשיבישעװסקים פעמוארן א װיכטיקער דאקומענט־מאטעריאל סאר דער םאציאלער לאגע פון דעם אײרא• פײאישן שרײבער אין יענער עפאכע. דאס איז א בוך, װעלכער דערצײלט נישט נאר רכילות, נאר אויך בלוטיקע סאקטן. מיט די רכילות קאכט זיך אין אײראפע; די בלוםיקע אמתען פארשװײגט מען. עם איז נישט שײן... אײן תירוץ — א פזןליאק װיל באש• פוצן דײטשלאגד. אבער אין דער װירקלעכקײם איז זײן בוך אויך א באשולדיקונגס־אקט קעגן דער פוילישער, נארװעגישער, דעני• שער און פראנצויזישער געזעלשאסם. ס׳איז די אײביקע טראגעדיע פון דעם קינסטלערם אײנ• זאמקײט אין דער זאטער, זעלבםטצוסרידעגער אטמאםםערע םון די קלײנבירגלעכע געזעלשאםטן. דער ױנגער פאעט הײנריך הארט, הײנט אנערקענט םון די בעםטע קריםיקער און אםילו אן אפטער גאסס אין די דײטשע כרעסטןןמאסיעס און אנסןןלאגיעס, — איז געשטארבן פון הוגגער. מען האט אים געסונען אן אויסגעמאטערטן םון הונגער אין א פארק הינטער בערלין. װען די דיכטערין עלזא לאםקער שילער האט זיך װעגן דעם דערװוםט םון די צײטוגגען, האט זי אים גענוםען צו זיך אין שסוב ארײן און איז ארום אים ארומגעגאנגען װי א םוטער. נאך א פאר םעג פון באװוססלאזיקײט, איז הארט געקומען צו זיך. װען ער האט דערזען, אז ער ליגס אין א פרעםד הויז, אין א רײן בעט, האם ער א שמײכל געטון און, זאגנדיק: ,איך האב געװוסט, אז אײן פאל םוז םוף פל סוף דעם םענםש גוט זײן״׳ איז ער געשטארבן און דאס איז נישט דער אײנציקער פאל. די דײטשע שרײבער םון יענער עפאכע װערן משוגע פון נויט און הוגגער, פאלן ארײן אין א מעלאנכאלישער שטימונג, שכורען אדער װערן םוף כל סוף אן אביעקט פון רחמנות פצד פראסטע■ טוטקעס, םיט װעלכע זײ האבן חוזוגה, כדי זיך ראטעװען םון א הונגער׳סױט. א יאפאנישער רעװאלוציאנער פרץ הירשבײן / טןןקיןן דעם פײ,ער. אין ציםער איז אבער נישם װארעם. םיר חאבן זיך אראפגעלאזן אויף דרערד און א צײס געשװיגן. ער האם םיך *זוי באטראכט אן ױערםער און איך האב זיך םארסראכס א וזײלע איבער זײן גאגצן אויסזען. פין זײן עטװןןס קײלעכדיקן און געלבלעכן געזיכם האס ארויסגע• קוקס א שםלק בודהא־גןנשםאלס: בודהאס פארקלערםקייס, בודהאס דורכשסראלנדיקער בליק, װאס םאלס צו דרערד און באלײכט דעס צוםוסנס, א סענטש פון א יאר םופציק נ:שס מער, נאר םיס א װעלם־זארג באלןןדן. װאם 6אר א היפוך עס איז זײן זארג פון דער זארג םון די גרא6ן און פרינצן און סתם רעגירונגם־לײט, האם די ע6נט• לעכע םײנונג אין יאפאן קוקם זײ אין ם1יל ארײןו יענע האבן א םך גערעדם און װינציק געשװיגן, און ער האט א םך גע• שװינן און װיגציק גערעדט. םאר יענע איז יאפאן א גרויסמאכם םים ארםײען, סיס קריגשיםן. םיכ װעלם׳פאליסיק — און 6אר אים איז יאפאן א װעלס םון גר1ים ארעםקײס, ולות און דעגע• נעראציע. םאר יענע איז יאפאן א לאנד, װו די םאדערנעזירונג 6ון דער אינדוססריע האט א1יסגעשסעלס שורית םאבריקן פיס הייכע קו־פענם, און באלד, באלד װעס םען קענען קאנקורירן אםילו םים אמעריקע א1יך — און 8אר אים איז יאפאן א לאנד, װו קלײנע קינדער ארבעסן םאר עלנס לוין אין די םעקססיל• פאבריקן און װו שװאכע פרויען ארבעםן אין דורכנאכטיקע שעהן אין באװל־םאבריקן, םארקויפסע און אויסגענארסע. 6אר יענע איז יאפאן א םןלק פין אכציק םיליאן נםשית, װאס סאכן אביסל ענגלעך אין םען םװ זוכן,א פלאץ פארן איבעריקן ע1לס — און פאר אים זענען דער גרעסטער סײל םון די םיל• יאנען — קנעכם, װןס אין שסריק פון דורית-כראדיציע בויגן זײ דעם קןןפ פאר יעדןאיינעם, װןס גײט נןר בעסער ןןנגעסון. ער הןט פאםעלעך, אין א גאגץ ״ רײנעם ענגליש אנס• װיקלס דןןס בילד, װי דער פויער לעבם אין גרויס ןרעפקײם, װי דער ערד־אײננטיםער רייסם םון פויער די הויס און װי דער פויער םים װײב און קיגד לןןזם זיך םון פעלד אין שטןס ער אױ דער םירער פון דער עקסטרעם״לינקער ארבעסער• באװעגינג, און װי סײער איז םיר די באגענעניש מיס דעם םענסשן ן נאר אין םזרח־לענדער קען םען די געלײסערסע םאר• סראנסקײס און אזא קלארן אידןאליזס געםינען. אין יאפאן װעק זיינע לײם שטארק פארפאלגט, און דעריבער װיל איך זיץ נאםען נישם אנגעבן. כאסש ער קלײבם זיך םײויי גײן אין טורפע. בםרס פאליצײ האם םיך באזוכם און א סך אוםנויטיקע זאכן נעװאלס װיסן; פארצײכנט די נעםען 6ון צײטוננען װו איך דרוק זיך. — אפשר קען דער א6נהארציקער שםועס אים שאדן. א זײגער עלף אינדערפרי האס ער געװארם א1יף פיר בײ זיך אינדערהײם. אין א שםאל געסעלע, אין סאקיא, האב איך געםונען זײן װוינונג, ױאס איז באשסאנען 6ון צװײ ציםערן אײנם איבערן אנדערן םיט םרעפ ארויםצוגײן. די סיר האם םיר אויפגערוקם זײן פרוי םיט זײער א אינסעליגענטן פניבמ און, װי דער שסײגער, זיך נידעריק םארנײגט. א ך האב בײם שװעל אויסגעסון םײנע שיך און אנגעכון שטעקשיך און-פיס די שמאלע, זויבערע םרעם ארויף אויפן צװײםן שטאק. אין טיר 6ון צװײסן שםאק האס ער געװארס, און םיף ױך פארנײגט. און אזוי בין אין ארײן אין זײן ביבליאטעק און ארבעסטציםער. זײער באשײדן, רײגע שטרויםאםעם אויף דער ערד םיס קישע■ לעך צוס זיצן — ארום דעם פירקאנסיק*נידעריקן שרײבסיש. די פאדעדשטע װאנס, װי דער שסייגער, םון דינע ראםען פיט װײסן, סײלװײז דורכזזכטיקן פאפיר םארקלעפט און אין םיטן דרײ קלײנע םענסםערלעך. ארום די איבעריקע װענם—פאליצעם ביכער. העכער, איבער די פאליצעם, די פארטועטן 6ון קארל סארקס, לענין און סראצקי. און נאך א פארסרעס סון א יאפא• נער אין די ױנגע יארן פיט א באנײםטערם געזיכם. בײם זײס סיש איז געשסאנען דער גרויסער פײעססאפ, װאס פארנעםם װינםער אין יאפאן דעם ארס פון א אויװען• דער גרויסער קופערבלעכענער סאפ איז פול םיס 6ײנעס זאםד און אין זאםד נליען דרײ לאנגע האלץ.קוילן. אן ארסיססיש םעשנצװענגעלע שסעקס אין זאםר און צװײ שפיציקע שטעכערס צו פארריכסן