Literarishe bleter · 1926-06-04 · 109 (4.6.1926) · p. Seite 370

109 .זא ליטערזזרישע נלעטער 370 איוואז פראנהא ׳־ (10 ־*־ נזןך לין טױט) אורי גללהליך/ דאנציג ן־שט ד$, אין דל םאזויאיי־נאזניאנאלזן ש;לרערונגץן אין פאעםק, אין .זיװיאל־ ליסש״, .װישענסקי*, ״פאגסקי זשארטי׳ אין פריער פון אלעםען אק םא־םעי׳ 6ילפ זיך 6ראנקא רעכם אין דער היים, עעשטראלט זײן קעםפנרע מוזזן. זין שטארקםםק זאך איז.םאיסעי־; ז״ץ ששארקםט װןךט — דעי פראלאנ עו דער דאז־קער פאעםע. דאם איז ער, דעי .טשה״, װאם 6ירט דז>ם איקיא־נישזן םאלק א־נערן םרב־־. רא א־ז רי איקיאינישן שפיאך דערגאננען זױ אזא הויצקיים £ין טןןן, ערשיפעינרער אין אינערראשנרער, װי בײ קײנעם נישט. אויך נישט בײ שעװםשענקא. אין דער פאעזיע, װי אין די דערזוילמנען, ניט אונז פראנקא א נײעם, נאך נישט באקאנטן אין דע־ אוקיאינ־שער ליטעראטװ ט־פ פין ירן. יי־ט די נעםטע טענשפלעכע םירות. פראנקא איז די װ־רטואוישײ שארקערפעריננ יון אוםזו־ פרידנהײט םיטן לעבן, םיט זיך אלײן. בײטאנ םרו־מט ער װעגן רער נאצט־פאנאיאםע. בײנאצט — װענן דעם זון־אויפנאנג. אץ ךער שטילקײט פילם ער די רערנענםערוננ 6ון אנקוםענדן נעװיטער און אין נעװ־טער זו5ט ער די םים6אניע פון שטילקײט, רויקײט... זײז טראניזם — איו רי טראנעריע 6ון א ריגטער, רעל־- כער װיל נישט באנרײ6ן קיץ :ישטיקע, טחעראבלע נשםהלעך, װאם פארשטײען אים נישט; דער טראניזם 6ץ יהיד, װעלצער 6ירט א העפטיקע שלא5ט טיש דער אוםנעבוננ אויף זװ דער־ נרײ5ן ניױםע, אוטבאװוםםע. רער דאזיקער טראניזם ראם דך נײ 6ראנקא נעכ6לט םיט דער טראנעריע 6ץ פאלק, װעל5ן ער האט נע6ירם אױפן שליאך 6ין אוניװעיםאלן און אלטענטשלעצן פאי־טשריט. אבער זײן נאטען איו נישט איבעריק באקאנט. 6ארשירענע ,דיצטער־רעקלאטאטארן• זענען װעלט־באריםט, און א6ילו אין אונזערע ללטעראטור־קרײזן נישט אלע קענען 6ראנקא, נאר פון צײם זװ זוײט אין רי טאנ־זײטוננע;, לעזט םען, אז די אוקראינישע און װײםרוםישע רעםוטאטי זיננען א־ן םײם עפעם א 6רײ ליה .נע פארא, נע פארא״... און ם׳װײסט נישט װער דער ם1זכר איז, װאם האט אלײן זועשםעטערט אץ אלײן אױפנעבויט... פײ ג׳י־טן מערץ ד• י■ האט ןזנגעהויבן צוערעײנען אין בריםה א ײדישע טעגלעכע צײטונג ״פאליעסער טאגבלאט״ אדרעם: *7006186 ז1680ס?״ ע)9326 3[ט)|18)6?1 8/ח 2£66?ז8 .26 סעעס21ססק סז1תץ;2זס(5 נ דער כאגרינרער 6ון דער אוקי־אינישער ראדיקאל־סאזו־א־ ליסט־שער באװעגוננ — דראגאםאנאװ — האט געלאזט 6אלן א רע,־ױו: ,דעםטרואט עט ערי6יקאכיטלם״ — איך װעל חי־וב םאצן אין איר װעט אײ6רי5םן. דער גיעסטער - נאך שעװ־ ששענקא - אוקרא־נעם די5סער, ריר איװאן 6ראנקא, האט נאך םער נעװאנט: ער ד,אש אל״ן זועשםעםעיט און אלײן אוי6נעבי־ם• צעשםעטערט דאס פױלע, אלטע אין א־י6געבױם דאם נײע אין דער םאדערנער אוקראינישער ליטע־אםיר. םער װי םהס־ר־צטע־ א־ז פראנקװ נעװעזן. ער האט אנ־ נעשדיבן פאעםען, גערל5םן, ע־זוײלוננען, דראםעל, ספעזויעלע װערק 6א־ ־וגנט אין ק־נרער, גלענזוענר א־בערנעזעזוט רי אײרא־ פעישע קלאסיקער, ששו־־רט פאלקקלאר, 6יל נעארבעם איבער רער געש־כטע 6ון ל־טעראשור, קריטיקער, פיגליזויםט ט־ט נרויסע קענםנישן 6ץ פאליםישע אץ םאזויאלע װיםגשאפטן, פאפיליזאשאר נםעט אויף אלע געביטן פץ װ־םנשאפמ, רעדאקטאר אץ נע־ זעלשא6םלע5ער טוער — אם ראס איז איװאן 6ראנקא — אן אםתער כל־בו. אין רער אשתן האם פראנקא נישש נעמאלט זײן נישט קײן די5״ער און נישט קײן פיכליזויםם. ןןר דאט נעװאלט םענטש זײן, א6שר — איבערםענשש. ס׳איז 6אר אים װײניק געױעזן זװ שא6ן ניײסע װערטן, ער האש זיך;עװארפן אין א װירכל פון טאג־שענלעכן לעבן איז ויך נעגוםען פאר רעם הײםן פובליזויסטישן פעדער, אים זװ קעם6ן 6אר די ם*נ־טעגלע5ע א־רעאלן. שאשקעװיטש און קאש־ לארעװםקי האבן ארײננעביא5ם רי 6אלקםשפראך אין די אוקראי־ נישע ליםעראטור, פראנקא — ראײקאליזט. ראס האש געשטויםן זוי א נײעם אידעאישן אינהאלט א־ן רי אוקראינישע קילטור־ פראבלעםען. דער יסור פון אלזיטיקער אנטוױקלונג 8ון דער 6אלקס־טאםע; רער באזים 6אר געזעלשא6טלע5ע בארױננען. ל״גנדיק רעלםן זװ דער נײער אוקראינלשער דילטוננ, רײםט 6ראנקא איכער םיט ד־ אלטע טראריזייעס 6ון פארגעגנער אױ אונטער דער װירקונג 6ון רעאליספ־שער און נאטוראל־םטישער רוםישער און כערב־אײראפעישער ליטעיאטור באםיט ער זיך 6ול־ בלוטיק, קלאר אץ רעל־עף אפזװשפינלען אלע לעבנם־זײטן 6ץ די ברײטסטע 6אלקם־ש־5טי. כ־ײזנד־איטרו־ק לעב;, א£טע ארעסטן, איםבארשםענדנ־ש םזיד א שײל פון אײנענע האט אבעל נ;שט נענעבן איש קין נעלעננהײט צו 6אי־װירקלעבן זײן פלאן אלן רעם ברײש־6ארטראכטן 6אינעם. אץ א נאנזיער רײ גערילשן און פאעםען באלײצט 6ראנקא די וױכשיקסטע זײםן 6ון 6אלקסיענן אוי גים לעבעדיקע, זואפלדיקע כ־לרער 6ון רל נעזעלשא6טלע5ע באזוװננען. אץ וײנע וװנדעינאי פםי5״לא.ישע שילדעתננען 6ונם לעבן פון ארבעטע־ אץ פויערים םאלט פראנסא טלט םײםטערהאאםע שטרי5ן נ־שט נור די פארשאלםענע יאדלנגונגען א־ן װעל5ע וײ נע&ינען זיך, נאי װ־־זש א;, אז כײ רי דאזלקע פשוטן ארעםע און פינםטערע םענםש;. װעל5ע װערן איגזדן קאפ נעשלאגן דורך נויש, שװעיע איבעט אץ עם ־הארזװת, — א־ז פארא; א דײנע אץ א נאבעלע נשמה, רערשכ^יקש א דאנק רער הערשנדער פאליט;ש־נעזץלשא6טלענער ארדנונג•