Literarishe bleter · 1926-06-04 · 109 (4.6.1926) · p. Seite 369

369 109 .זא שע בלעטער ליטערזןר װעס ער ה$נן נישט אין *נםשראקםער סמרזױינענונג, נ$ר אין לעבעריקע בילדער און םנעועם. רי לעבעדיקײט און די בילריענקײם, הן>ב איך 6ריער געזןגכ, נעםס זיך 6ון דער סרישקײס 6ין דעם שרײבערם סאנסאזיע. און ןןם דןס אנסײלנעפען םון דער םאנסאזיע אין איבערגעבן ערינערונגען איז׳ םוף-בל-סוף, נישט קיין דזסרין, נןןר א םעלד״ װןןרום װען דער *לנעםײנער כאראקסער 6ין די םאםירונגען און די מענסשן םון אםןןל איז ריכטיק געשילדערם, םןןכט נישם אייס עי איז דעד ןןדער יענער איינצ־קער םרט טאקע געװען ןןדער ער הןם נןןר געקאנס זײן. װינטיק איז, *ז םיר ז$לן ז ע ן״ נישס נןר װ י ם ן, װי מענסשן הןןבן געלעבט אם$ל. בײ י. קןפעלןןװן ז ע ע ן מיר עס, םחפת ער אלײן ז ע ם עס, נישס נןןר ער דערםןןנם זיך ןןן דעם. און זײן ביך װןןלם געםעגט הײםן: בילדער 6ין דעם ײדישן לעבן •אין ליטע, נישט ז כ ר 1 נ 1 ת. און נןןך א ריכםיקערער נןןםען װןלט געװען: ב י ל ד ע ר א י ן ז כ ר 1 נ 1 ת. דעם געװײנלעכן לעזער, דעם װןןם װיל 6ריער װי 8לץ ה נ א ה ה ןן ב ן םין א בוך, װעט םער װי אלץ געםעלן די בילדלעכקײט אין י. קןןיעלןװם זכרינות. דער קולסור-היםטןןרי• קער װעט זוק ארייסבושײלן פון די בילדער דעם קערן פין די רײן-היםםןןרישע ערינערונגען. און נישס נןןר דער קילסור-היםסןןריקער, א1יך דער 6?ל• קלאריסס און דעי־ םילאלאג װעט נעםינען 6אר זיך אינםערע• םאנטן םאסעריאל אין .אםאל אױ געװען׳. דער פאלקלאריסט װעט זען די לאקאלע פארב, װןןם די יידישע קינדער״שםילן אין די פארשידענע אבערגלויבענישן האבן נעהאט אםןןל אין װײם-רוםלאנד. דער לינגװיםט װעט זיך באקענען פיס א םך ןןרסיקע ילדישע װערסער און אויסדריקן. עם איז אםת, אז א סך סון זײ זענען ןןדער םארעלסערט, אדער בו לאקאל. אדער נישס װוילקלינגענדיק גענוג באנועט עו װערן אין דעם הײנסיקן ליטערארישן ילדיש, אבער די גע• שיכםע און די פארשיבנ סון דער ילדישער שפדאך דארף אויך די װערםער האבן אין איר א1גר, און דער היסטאריקער אין 6ארשער םון ילדיש װעם זײן ציפרידן, ױאס י. קאסעלאװ האם וײ ארײנגענוםען און אםגעהיס אין זײן װערטםולן מעמוארן• בוך. צו א. גאלדפאדן-פארשונג (םין *ברי״־) איך װעל זיך דערלויבן פארריכטן אײניקע נישט־גענייק״טן אין אײערע ארטיקלען װעגן גאלדםאדענען (ארטיקלען םון נ. מײזיל — אין גאלדסאדן־נומער ,ליט. בלעטער״ נ. 95): 1. עס איז נישט ריכטיק, אז די העברעישע פרעסע האט לחלוטין נישט געשריבן װעגן גןןלדםאדענען. איך האב, למשל, געוען אין .הםליץ״ (איך געדענק נישע אויסנװײניק די דאטע) א נאטיץ בשעת גאלדםאדנס גאםטראלן אין פעטערבורג. 2. ״די ױדענע* איז צום ערשטן מאל ארויס פארט אין 1869. די בײדע אויםגאבעם. 1869 און 1872, זענען דא םאראן אין מאסקװע, אין דער רומיאנצאװער (אצינד לענינישעח״ביבליא־ טעק. ' די אויםגאבע 1869 איד אגב, זײער א שײנע פון דער אויסערלעכער זײט. אין טעכנישן זינען איז עס די בעסטע פון אלע גאלדפאדנס אױסגאבן• םיט אכסוגג: \ װעלםשיק יחיאלס, װעלכער איז .םרײ זײנע סרינציין אםילו װען ער אנסלײם געלם אויף פראצענס און װעלכער האט או־ך זײן אײגענעם לעבנסישטײגער און אײגענע לעבנס-קלוגשאםס; דער חסידישער רבי, די מלםדים, די ראשי־ישיבות, די ישיבה• בחורים, די האלבע און גאנצע םשכילים, די פארשי דענע סארטן ילדן און יןרענעם, די פויערים און די ישובניקעס — אלע װערן געשילדערט, נישט נאר דערםאנט, און אײניקע םון זײ שטייען םאר יױנז װי לעבעדיקע. און נישם נאי די מענטשן, א1יך די אינסטיסוציעם, רי פנהגים און דער נאנצער שניס און שטײגער םון אםאליקז לעבן אין ליטע און אין װײםרוםלאנד — די חדרים, די ישיבית, די בתי םדרשים, די געשעפםן, די פרנסית, די שידוצים, די חתונית, דאס עסן און טרינקן, די שבתים אץ יםים־סיבים — זענען 6ול מיט םארב און קאליר, אזזי װי זײ װאלםן געװען נישט קיץ שאטנם 6ון דער םאר• גאנגענהײט, נאר שסיקער לעבן. אין אש דער בולםקײם םילט זיך דעם םארסאסערס סעםסעראםענם און זיין .בעלעטריםטישער אדער*. שטערט עם אביםל די אילוזיע פץ א רייען און תםיםותדיקן .היססאײשן דאקומענם*, אבער עס איז דאך רײך אין אביעקסיװ פארצײכנסע אץ אב־עקטיװ געשילדערטע 6אקםן, סאםירונגען, בילרעי אץ נעשםאלסן, װעלכע צײגן אונז דעם לעבן םון ליסװישע זאדער, ריכםיקער, װייםרוםישע) שסעט, שטעםלעך אץ דערםער םיס א האלבן יארהונדערם צוריק. דער הײנסיקער ילדישער לעזער האט א םך 6ון די דאזיקע זאכן אלײן נאך נעזען און געהערם■ פאר דעם קוםענדיקן דיר אבער װעט עם זײן םםש אן איצר, ער װעט שיין אפילו די רעשםלעך פון יעגער צײט נישס האבן געזען אץ זײער אםתער געשסאלם. װעלן 6אר אים י. קאם<לאװס בילדער 6ין אםאל זײן אן אםתע אנטדעקוננ. די פאקסן אלײן װעט ער װיםן א6שר שון דער געשיכסע, װי אייך 6ון די פארשײדענע םעםוארן, װאס זענען אין די לעצסע יארן םארעפנסלעכס נעװארן. אבער דאם װעס זיץ אן אבסשראקס װיםן• אץ י. קאפעלאװם זכי־ינית װעס ער וען שםיקער פארגאנגענהײם אננעקלײרס אין םלײש און בלוס. ער װעס זען, װי יידן האבן געהאנדלט, םץ װאנען זײ האבן געצייגן זײער חױנה. עס װעט פארקערםערם װערן פאר אים די ראלע, װאס די 6איצײםיקע ילדישע סר1י האס געשםילט אין דעם עקאנאםישן לעבן. עס װעלן א1י6שטיץ 6אר אים נילדער פין דעם ילדישן סאםיליען-לעבן. עס װעלן ב1לם אדויסטרעםן די באצלוננען, װאם זענען געװען אםאל בײ ילק זװישן עלסערן אץ קינדער, םאן און װײב, דאיפישע און שטאטישע אײגװוינער, מלמדים און חרר-ױנגלעך, ראשי*ישיב1ח אין ישיבה-בחורים, סרוםע און הײנטװעלטיקע, װי א1יך די באצלוננען צװישן ילד אין ג1י, הענדלער אץ םײער. דאם אלץ סארד־יאג, ב• קלעצקײ י. ל. פרץ ״אױ מײן װינהעלע״ באנד 11/<^ זײטן ::: פרײז *■> גיל־ידן **.־ נעלט: 9858 .0 .>) .ק אדרעס: 36 סחשםם״! ,8^31-828^ ,ת1£1ס;>1.>1 .8 א• גירשטײן םאםקדן