Literarishe bleter · 1926-06-04 · 109 (4.6.1926) · p. Seite 362

109 .זא ליטערארישע בלעטער 362 ויך נישט װיסבדיק צו מאכן בשעת די ג ר ו י ם ע האמפערן זיך ד א ר ט. זאגט װאס איר װילט, נאר איך בין טיף איבערצײגט, אז די אויפנאמע פון א ײדישעד גרופע אין אינטערנאציאנאלן פען• קלוב װאלט דעם ײדישן שול־װעזן אין פוילן געהןןלפן אזױ שטארק װי א הונדערט־טויזנט׳דאלאר־םובםידיע. דאם איז אײגער בלויז פון די אומצאליקע פאליטישע פלוסן. נאר אויב דאם געװיםן פון אאײראפעישן שרײבער דרימלט, ליגט דאם געװיסן םון אײדישן שרײבער אין דער הינער-פלעס... אײנמאל שלאפט עס גלאט אזױ זיך, און אײנמאל איז עס געשלאגן מיט בלינדקײט צוליב דער אריענטירונג או.יף די ברײטע האריזאנטן םון.. זשעליכאוז. א באװוםטער ײדישער שרײבער האט זיך אמזןל םאר מיר ב א ר י מ ט: ױנט צען יןןרן לעז איך נישט קײן ביכער. דאם איז שוין מער װי הינעד־פלעט, דאס הײםט פשוט לעבעדיקערהײס זײן געפגרט. און לאמיר — מיר זענען דןןך צװישן זיך — זאגן נאך א פאר אםתע װערטער: מיר האבן מורא פאר דעם קאנטאקט מיט אײראפעישע שרײבער, װײל מיר קענעך נישט די שפראכן, מיט װעלכע מיר דארפן םיט זײ רעדן, װײל מיר קענען נישט די מענטשן מים װעלכע םיר דארפן צו רעדן. מיר קענען נישט זײערע װערק און אפט אפילו זײערע בעםטע נעםען נישט. בײ זיך אין דער הײם האבן מיר די מאניע םון גרױסקײט און םאר דער ברײסער װעלט האבן םיר מורא. אט איז דער אסת. בעסער אים צו הערן איצס, אײדער אין א יאר, אדער אין צװײ, װען ער װעט שוין זײן אויסגעװאקסן צו אנאציאנאלן פארברעך. און דאך (צוליב טײל• װײזער אנטשולדיקונג) עםלעכע פיצינקע פאקטן: בײם ,פאר״ן םון ־לרישע ליסעראסן און זשורנאליםםן׳ איי װארשע הןזם זיך אין ןונהויב 6ון 1926 י$ר גענרינדעט א ,ליטעראםן״קלוב׳. עס געהערן צו אים ביז איצס (לזיסער מאיש׳עװעס אײן און דרײסיק םיםגלידער פ^עםן, עסײאיסםן, נאױעייסםן. דער דאזיקער קלוב (װאס גיס א1יך אר1ים די ,ײארשעװער שרישטן׳ — ארייםגעבן שריפםן הײםט צאלן האנן• ביבליאטעק־פארװאלטונגען ׳. ] איר דארפט געדענקעז: | אייער חוב אוז נישט נאר געבן דעם פאדפיקן אינעי ד־יקפן בוך דעם לײענעה, נא- אױך זארנן און ם־סהןלפן *ו שאפן דעם בןםןרן בוך י אונזןר סאדלאנ דרוקס בטדר װאך־װערנטלןכע! ניין װ־בטיקן זדערק. ק־ן א־ינן־ פון ד■ *רװםנןנןבןנע ביגער שאר נישם פןלן בײ א־ך אלן ב־בליאטןק. פאדשאפט זלך דל אלע נײ-דערשינןנן ביבן־. דע־ט־ם װןט אי־ אונז נעבן דל טןנלעבקיט דל פאדלאנם טןטלקײם. א רײ נײן בלכער זןנןן גרילם בלל אונז צום דרוק פון איך איז געװןנדט זױןר באלויקער דןרשײנןן שאפט זלך אײן אונזערע נײע אױסגאבן; דל ביבליאטןק, װאם װןט קזלפן בײ אונז ביכער נלשפ װײני• קןד װי פאר 100 נללדן טאר אפאל, ,באקיםט דל ,ללטעדארישן בלןטןד׳ אױף א קװא־טאל (<: חדשיפ) אומזיםם. פארלאג ב. הלעצקין. זװליב א שםרײק אין צינקאגרא£יע זענען די בילדער (ךז. נסל־ םװארטי — זלום ארטיקל 6ין םיך ראוװמש, ז. םעגאלאװיטש — צו רןס שסועס םים א־ם, און אנר.) נישט לרײן אין נוטערי רער• לױט דער איגיציאםיװע פון סטעסאן זשעראמסקי און א צופעליקע פארזאםלונג, אויף װעלכער עס איז באשלאסן געװארן די גרינדונג פון פוילישן קלוב, איז, אץ קארסארע, אויפגענופען געװארן אלם מיטגלידשאפט. ביז ןיצם זענען םןרגעקוםען פלר װעלטיקאנגרעסן םזן די פען-קלוב; 1923 לןזנדאן, 1924 נױ-י?יק, 925 פאריי אזן דער לעצםער איצם, אין גערלין. צו די קזןנגרעסן קוםען שרי6םשםעלער פון גאר דער ױעיס, אינדיע, כיגן און ,יאפאן נישם א1יסגעשלאסן. אויםנעשלאסן :ענען פארשסײס ױך נ$ר די י י ד י ש ע שרי6םשםעלער. פארװןוס? בלײבס א רעטעניש און א ס1ד 6*ר נאנץ ברןד. דער א-נטערנא-יאנאלער פען־קלוב װאקסט, ער האס ד$ך דעם ב1ח 6 ן א דאײלגע אין זיך, און םם זײן װאקסן ױערן קלארער און דײטל,כער זײנע צילן, זײנע אױ6גאבן, בעםער נעזאנס: קאנקרעסיזלרן זײ דך פריזרדייקע קןנגרעסן האבן אנ ענוכען באשליכן װעגן שא6ן אינסערנאציאנאלע קא• מיםיעס, װןס זזןלן פון א״ן וײם א1ים*רבענן ליסטעם 6ון װערק, װ$ס זענען װערם צו מערן איבערנעזעצס אלן פרעםדע ששראכן און פון דעד אנדער ױיס רשימית םון םענסשן, װןס זענען װערט צו זײן איבערזעצער. עם זענען אנגענומען געװןרן באשלוסן םכח דעם שוץ םין גײםםיקע װערק אין יענע לענדער, אין װעלכער זײ װערן דורך די געזעצן נישס געשלצט א א װ. וױ געזאגס: די צילן קןןנקרעסיזירן זיך, װערן קלערער 6ון י$ר צו יאר. ביז... א װ<לסיקריג װעס זײ 6לע א1יף *ײנם^ל אפ• װישן... אבער, צז װאם דער איבערגעםריבענער פעסיםױם? *פשי איז ער דןרט נישס באנדינדעט! עם ם ז דאך אײנמזןל קזםען די צײס, װען די טרענער פון דעם װארט װעלן דער• םילן זײער אםתע ױאג און זײער אמתע קראפס. אפשר איז דער 'פען-קלוב דל דערװעקונג 6ון דעם גר1יסן נעװיםן סין יענע, װאם װעלם־געװיםן איז זײער פיאםעסיע און זײער סענלעך ברוים. דעם פען קלוב האבן געשאפן ענגלענדער, דער ערשטער פארזיצער איז ב־ז צו זײן טויט געװען דער פראנצויז אנאטאל פראנס, איצט איז עס דזשאן גאלסװארטי. אלס ערשטע םיטגלידער זענען צוגעשטאנען םעלקער גרויםע סיט םעריסאריעס אונטער די פיס. ערשט שפעםצר האט אנגעהויבן צו אנטשםײן די םראגע, צי װערט מען א מיטגליד אק פען׳קלוב נאר אויסן יסוד פון א טעריטאריע, צי אויםן יסוד פון א סאלק, פון א שפראך. קאנקרעט: צי דארף, לפשל, די דײטשע ליסעראטור ױין םערערע מאל םארטרעטן (דײטשלאנד, עסטרײך, שריפטשטעלער-גרופע אין פראג, שריפטשסעלער־גרופע אין זער שװײץ) אדער בלויז אײן מאל, לויט דעם פרינציפ פון נאציע *ון שפראך. איבער דער דאזיקער פראגע האבן שױן דיםקוטירט די קאנגרעםן פון סריצר• דיקע יארן און אויך דער איצטיקער קאנגרעס האט געדארפט קײען די דאױקע הארבע םראגע. (לײדער איז דעם שרײבער פון די דאױקע שירות ביז הײנט נישט באקאגט דער רעזולטאם סין די ה־י-יצריקע באראסונגען אין דעם פרט.) און ױ האט דאך פאר אונז ײדן א באזונדערע באדײטונג. מיר זענען א פאלק, האבן א שפראך און א ליטעראטור און — זענען עקסטעריסאריאל. אם כן, אויב יא אזױ, טא װאס־זשע האבן פיר, ײדישע שריפטשטעלער אויפגעטון, כדי צו קופען אין א קאנטאקט מיט דער דאױקער ריױקער אמטערנאציאנאלער שריפטשטעלער• ארגאניזאציע ז געװײנטלעך, םיר האבן גארנישט אױפגעטץ ביז איצט י ביז צום יאר 1626 האבן מיר אפילו נישס געזוכט א קאנ־ טאקס, הגם אלע די זאכן האבן זיך אפגעשפילט אונטער אונזערע נעז. מיר האבן עס אזוי װי געסינען שאר זעלבסטםארשטעגדלעך