Literarishe bleter · 1926-05-28 · 108 (28.5.1926) · p. Seite 357

><10 .זא ליטערארישע בלעטער 357 און 6ון זינע העלרן; אין װען זי אלײן איז שױן די װאם £ילט יענע לײרנשא6טן, װאס לײרט יענע װיטאגן, װאם רענקט טיט יענע װערטער, װען די ארבעט פון גײםמי^ער אידענטי6'צירונג 6ונם שאעט םיט זיין אינטערפרעטערין אױ שוין םארענדיקט ״לענט״ נערטא אױף אייף דער םצענע די פאעםע, שפילט זי אויף, גיט זי איבער רעם אױדיטאריים, נישט םיט דער לירישער אינטאנאציע פון די נאנאלע רעקלאםאטארם, נאר מיט דעם םענטשלעגן אםת, םיט דעם געפיל, װינרירונג, זשעסט, קאםוני- קאטיװער אײםדריקלעצקײט 6ון אן אםתער אקטריסע. זאגנדיק די פשוטםטע £ערזן איז זי איננאנצן אײםדדוק; די ארעםם, די הענם, די אויגן, די םאםקע, דער נאנצער קערןער װאם װיברירט, װאם שוידערט אױף, װאם װערט 6ארװאנדלם אין אן עקםפרע־ םיװן עקװיװאלענט 6ונם דיצטערם עמאציע. דל פשוטםטע פאעזיע, װען זי באקוםט א נרעםערע םענטשלעכע 6ארנרײטע־ רוננ, א־ז זי סצענישע פארקערפערוננ, װערט 6ין איר א דראטאטיש װערק. ראם געשעט, לטשל, םיט אנדרײעװם .ריז״, םיט טריסטא• קליננוארם .נלײענער םאלראטל*, טיט ר׳אנונציאם .זלבן שװעםטער,. מיט פאעם ״גלעקער״; און דאם אינערראשט און צעכוםלט רי פאעטן ײאם הערן צום ערשטי םאל זײערע לידער 6ון דער עטינענםער קינםטלערין, שטױנען 6ון גרויםער צאל נײע זאצן װאם 6רײ בערטא גע6ינט אין זײערע ליד$ר. ז״ האבן אפילו נישט חושד געװען אז זײ פארםאגן דאם. געװען א םאל םיט דעם 6ארפאםער 6ון .די 6רײר' 6ון ים׳, װעלצער האט אײנמאל מורה געװען נערטא זינגערמאן, נאכרעם וײ ער האט זי געהערט אינטערפר?םיח רי דאזיקע שײנע םאעםע, װאס איז פול םיט 6ארב און קרא6ט: — איף האנ נישט גע6ילט אזױ םײן פאעזיע, נאר אזוי װאלט איך זי געװען כאדאר6ט 6ילן. פראנץ קןאפקא כר־װ און םאנוםקריפט;*. אויף דעם דאט קא6קא געענטפערט: .איך קאן דיר צוזאנן, אכער אין נאםען פון אונזער פרײנטשא6ט װעל איך עם נישט טוןו׳ און ראם-זאגט םאקם כראד אין דעם נאגװארם צו דעם ראםאן ,דער פראצעס׳- האט אים באװאויגן נישט צו דערפילן דעם לעצטן װארט פון ז״ן פארשטארכענעם £רײנט. קא£קא ײאלט אויך דאםזעלנע געטוןז װען קא6קא האט דער6*לט, או דער טויט דערנענטערט זיך, האט ער £ארכרענט עטלעצע פארענדיקטע װערק: נישט װיניקער װי א צעגרליק םאנוםקריפטן. םאקם נראד האט גע6ו־ נען צװישן קאפקאפ פאפירן ניר עטלעצע פארענדיקטע נאװעלן און א םקיצן־בוך. די דרי גרעסטע ראםאנעי £ון קא£קא זס0מ ,''זס^וס!־! זפ0מ ,״38ס1ו1ס5 38(]״ האט מאקם נראד אין 920 ן יאר ״ארייסגעננכעט׳ און נאהאלטן אין א זיכער ארט. קא£קא װאלט זײ אויך געװים געװען פארניצטעט _ פארלאג ב. קלעצקין י. אפאטאשר 1863 (ראםאן) — 4.50 א־ום די חורבות (נאװעלן) - 50 ,4 יו ל יי ן זראםאן) — 4.50 *ירזס: 0*: סח652-) .סזויסגגזסעו ח1>1ס18א 8 אײרעלן *קערפער, זאל קאנען ארייסקוםען אזא שטיםע. נאר דאם טערק־וירדיקםטע איז -נישם דער װונדערלעצער ואקאלישער א־גאן, װאס זי 6ארטאנט, נאר דער איפן װי זי באנוצט זיך םיט אים, נאהערשנדיק אים £ולשטענדיק, נראדואןרנ־ דיק זײנע ע6עקטן, באנמנריק אים ם־ם אזא זיצערקײט, מיט אזא פינקטלעצקײט אין װערטן־ריצטיקײט, םיט אזא רײכקײט £ון נויגונגען, םוזיקאלישן א־נםטינקט, גע6יל £אר ריםם און £ארכ, אז דאם האט םיך געבראצט צו £ארגלײצן אירע רעציטאציעם סיט די רוםישע טאנץ־קאםפאזיציעם - װארום נערטא ױננערםאן זאגט די ל־דער װי די קארםאװינא אדער רל לאםוצאװא טאנצן םיט אן אוםענדלעך און כיז £ארצװײ£לען װלרטואזיטעט. רעצי־ טאציעם האב איך געזאגטז גײן, די גתיםע װירטואזין אלז נישט װי אלע טײנען און װי איך האב געםײנט, א רעציטאטארין, א לירישע דעקלאםאטארין, םיט טאלאנט. זי נאגרעניצט ז־ך נישט טיט זאגן £ערזןז זי רײםט א־יים £ון די £ערון די נשםהיפא־ טענץ װאם זײ £ארםאגן אין זיך, זי פילט זײ, ז־ כאלעכט זײ, זי לענט זײ, זי אינםערפרעטירם זײ, זי װערט אין זײ םגולנל — קורץ וי שפילט זײ. זי אלו נישט קײן .זאגערין׳ נאר אן אקטריםע. דאם איז געװען די גרעסטע איבערראשונג, װאם £רױ זיננערמאן האט אויף םיר געטאצם, און דאס איז דאם אםתע אריגינעלע אין א־ר שטײגער און א־ן א־ר קונםט. זײענדיק נאשאנקן טיט א לעבעריקער קר־טישער אינטעליגענץ, םיט א שאו־פער פםיצאלאנישער דורכדרינגלעכקײמ, שטורירט די דאזיקע אנטפלעקערין 6ון ליםעראטו־ן גאנין טיף די קאםנינאצ- יעם װאם זי גײט איגטערפרעםירן; וי דערגאנצט זײ זובנדיק אונטערן טעקםט 6ון יערער פאעםע ראס װאם איז אין איר £א־ ראן און איז נישט ארױסנעגעבן נעװאין טיט װערטער — דאם װאם איך װאלט אנגערו&ן ,זײערע אולטראװיאלעטע שטראלן״. לאנגזאם פאו־װאנדלט זי זיך נאצרעם אין רער נשמה £ונם פאעט נ ײ ע װ ע ר קן פ ר ן דער 6ארלאנ ־־16>16ו1זו1ס5״ (פערלין) לאזט איצט ארוים אין דער םעריע .ראמאנען 6ין •ארהונדערט צװײ װערק 6ון דעם £ארשטאו־בענעם ײדיש־דײטשן קינםמלער 6ראנץ קאפקא: ,אײן הונגער-קינםטלער* און .רער פראצעם׳-נישט קײן פאר־ ענדיקטער ראמאן. קא6קא איז אײנער £ון די אלנטערעםאנטםםע פיגורן אין דער םאדערנער רײטשער ליםעראטור, ער האט נעשריבן כא־ װענט 6ון עפעם א טײװל און נישט נאר װאם ער האט זיך אפ־ געזאגט צו דריקן זױנע װערק, נאר ער פלעגט זײ, די װערק וײנע, פארניצטן כאלד װי ער האט זײ געענריקט, דאם הײםט װי ער האט זיך 6ון זײ בא£וײט. ער האט פונקט אזוי לײדנ• •ג־א6טלעך 6ארניכטעם זײנע װערק, װל לײדנשאפטלעך ער האט זײ געשא6ן. אלץ, װאם עס איז דערשינען בײם לענ; 6ון קא6קא, אז אזיף אוא אדער אנרערן או6ן .ארויםגעננכעט* נעװאיץ 6ון אים דורך זײן 6רײנט׳ דער נאריםסער שריפםשטעלער מאקם בראד. נאכן טויט פון קא6קא האט םען צװישן זינע פאפירן גע־ פונען א בריװ, אדרעסירט צום ,טײערן םאקם*, אין װעלצן עם װערט אויםגערריקט א בקשד״ אז דער לעצטער זאל 6ארניצטן אלע קאפקעס םאנוםקריפטן, װעלצע ער װעט נאר געפונען, אן שום אװםנאם. טאקם נראר דאט אנדערש אויםנעטײטשט, זײן װאונש. ער דערצײלט, או אײנםאל האט ער אנגעשריבן א צואה נעבראכט זי צו 6ראנץ קא£קא און גענעטן בײ אים: .פראנץז ואג מיר צו, או נאך טײן טויט װעםטו 6ארניצטן אלע מײנע