Literarishe bleter · 1926-05-28 · 108 (28.5.1926) · p. Seite 356

356 ליטערארישע בלעטער 108 .תא בארימטער שפאױשער שריפטשטעלער כוליא דאנטאם װעגד דער ארטיסטיד בערטא זינגערמאד צאפלענריק טיט לעבן, באהױ5ט טיט א נײזןר נשטה, 5אר; עולם, װעלצער האט זי אויםנעהערט םיט עקםטאז און שטיל־ שױײגן. אויםהערנדיק אווי װי איך האב נעהערט, ד׳אנונז־אן, פאע, בארלער, אנדרײעװ, לאפע דע װענא, תבען דאריא, זשונ־ קײרא, ראבינדראנאט טאנארע און ניטשען א6ילו, אינטערפרעטירט און אויפנעלעבט דורך רער אויםערנעװײנלעכער אינטואיציע 8ין בע־טא זיננערםאן. װען בעיטא ו־ננערמאן אלז ארויםנעקוםען אויף דער םצענע ברי אנצוהײבן אירע רעציטאציעם, איז ראם ערשטע — בין איך טיך טודה — נעװען די 8רוי, װאם האט מיך אינטע־ רעסירט. א קלײנער קערפער פון א נעפרוירי פוינעלע, א שע־ מעװדיקער שטײ5ל, 6ול םיט אינטעלינענץ און פרוםקײט: ארעטם פון א טענצערין, װאם זענען אין דער זעלבער צײט טיםקוליעז און אײדל, שטײנן ארוים פין א װײםן נריכלשן טאנטל, 8ארלינט אױף דער בריסט; די האלטוננ, — א באשײדענע, א צװײפלענדע, א שרעקענדיקע, װל זי װאלם נעבעטן אנטשולריקיננ װאם זי האט מטריח נעײען אזײ £יל עולם ער זאל זי קוטען הערן. א שײנעז 5׳טײן, אז יא א באזונדער מ־ן שײנקײט, א £ראנקע, כאלויצטענע, אינטעללנענטע שײנקײט, — .די שןןנקײט װאם ם׳א־ז שװער צי באשטיםען*, װענן װעלצער עם רעדט טאלםמאי, — װאט האט גארנישט צי טון טלמ רענולןרע שטרי5ן אין 6אלפירט בלױז טיט רעם איטענדלעכן חי פינם אייםדרוק. א נישמ אוים־ נעשפ־א5ענער סלאװישער טיפ, א קלײנער קאפ םיט געדי5טע הארן עטװאם ארײםנעשטארטע באקנבײנער, רינע ליפן און װין צװײ אוט-ולקע פלאםען, װונדערלע5ע אולנן 6ק שפאנישן טאנאק־ קאליר, געשניטענע, אין דער 6ארם 6ון טאנדלען, נרויםע, קלונע און דורכרריננענדע. * * # בעדהא דננערםאן ה#ם $*געװארט, מים די אױנן אראפ= נעלאזט, ביז דער עולם װעט בלײבן אומבאװענלעך און ביז רער לעצטןד נערויש ױעט *ארשװינדן. דערניןך װען ם׳איז שםיל נעװאדן, האמ איר קערפער א צונ געטין. םיהאבן זיך זןןנגעהויבן רענן איר ברוםט און אירע ארעםם טיט אן אוטבאטערקלע5ער װיברירוננ; רי אויגן האבן זיך אדױפנעקערט, אלך האב געהאם דעם אײנדרוק װי זי זוכט זיך צו קאנצענטרירן, זעלבםטבאװירקן, אנזאםלען נערװן־ענערגיע, שא£ן דעם אומבאדיננטן געםיט 6אי דער פאעטע װאם זי נײט אינטערפדעטירן; פלוצים היןט דך איר פנים באלוי5טן; אזײ װי אין ױ רגעם װאם פאר די ערשםע אקארדן 6ון א גתיםן ארעעםםער, איז א שוידער אדורך דעם פארטער; װען 6תי בערטא האט ײי אויפן צײ5ן 6ון אן אומ־ נעזעענעם דיריזשענט ־ שטעקעיע, אנגעהויבן רי רעציטאציע פין דער ערשםע־ פאעזיע —• .ים-6יײד*, איז בײם נאנצן עולם נעהאננען אויף די ליפן: װאם פאי אן אוצר, װאס פאר א װונ־ דער פין שטיםע, הײם, ברײט געהאיכזאם, רײך םיט טאתלאציעם. 8ול םיט קלאנגען — א שטיםע א־ן װעל5עי עם אןז פאראן דאס שאלן 6ון א טראטפײט, דאם טרעלן 6ון א 6ײנל, דאם קל־ננען £ון א נלאק, דאם ברילן £ונם ים, דאם רוישן £ינם װינט, דאכ געװײן פון £ירלע;, רער אויפקלאננ £ון זילבערנע טאצן, א; אוםדעיװארטעט ארקעםטער־רײ5קײט װאס טאצט םענלעך אלע דעםקריפטיװע ששרי5ן, אלע קלאנג ע£עקטן. קײנער װאלט נישכ־ געזאנט אז פון דער ראזיקער שװא5ער ברוםט, 6ון דעם דאזיקען א־ן ד־ ,כלעטער׳ האבן טיר שוין דערצײלט װענן דער ארגענטינער יןדישער ארטיםםין בערטא זינגערטאן, װעל5ע טרעט ארייס פאר טויזנטער םענםשן םים רעציטאציעם (לעצטנם אין שפאניש) £ין די בעםטע קלאם־שע דילטערישע װערק. דא נישט לאננ האש זי געהאט א טו־ איבער די ניעםטע שטעט £ון שםאנ־ען, װו זי איז ארויםנעטראטן אין שפאניש. די .פרעםע׳ ברענגט אן ארטיקל 6ון באר־םטן שפאנישן שרי6ט־ שםעלער און ל־שעראטור־קריטיקער 5וליא דאנטאם װעגן בערטא זיננערםאנם א־ײטשרעטוננען: ,די פאעטן זענען הײנט ליטעראריש ארוים 6ון דער םארע. זײערע קאטפאזיציעם געליננט נישט ארײםצורו6ן בײם עולם אפילו א נאנץ באשרענקטן א־נטערעס: און רי אינטעלינענץ - די טערםטע 8ון זײ - 6ארשטײט, אז םאעזיע א־ז געטא5ט גע־ װארן אײף צו לײענען און נישש אויף צו הערן אײ אז די שײנקײםן £ון דער פאעז־ע, איבערהײפש £ין דער םאדערנער קע־ נען אפנעשאצט װערן נא־ אין דער ששילקײט פין א לײען־ קאב־נעש. װאם פא- א טעות ז־• האבן די אינשעליגענטן אין װאפ פאו־ א שעוח איך אלײן האב נעהאשי דריטהאלבן שעה צײש װאס א־ן םײנע אי־ערן האבן נעזוניען ת 6ערזן £ין אלע פאעטן -פאעטן 6ון אלע צײטן און פון אלע ליטעראטורן — בין איך אונשעריאבט נעװען דעפ שאלאנש פון דער דאזיקער 6רוי, װעל5ע האט אויף א בינע םיט העל־גײנע ףארהאננען און אין נרירישע קלײרונג, א באשײדענע, בטעם א שעפעװדיקע, אנטפלעקט אזײ װי איך האב םיר דאס נאר קײנטאל נישט פאײנעשטעלם און א£ילו נישט פארנעפילט, דעם דאטינירנדיקן פרעסטיזש 6ון דער אמתער פאעויע. איך בין ארויםנעגאננען פונם טעאשער, א־ן װעלצן א־ך האב נעהערט בערטא זיננערםא;, טיט רער איבער־ צײנוננ, אז ת נתיסע ארטיםטין -נרעםער װי טק דענקט װעגן איר בײ איר אין לאנר, גרעסער װי זי אלײן דענקש ײעגן זיו׳ איז נעקוטען געבן אונז אלעםען א גתיםע לעקציע. ם׳איז נויטיק װידער־אויפצולעבן אין די הײנטיקע נעזעלשא£טן דעם קזלט פון דער פאעזיע, װעל5ער איז נישט עפעם אנדערש װי דער קולט £ון ליבע, £ון שײנקײט, פון הערא־זס און פון נישםקײט. ם׳איז נויטיק אז דער ש־יקענער, אושיליסאריםטישער און םענםועלער נשטה 6ונם הײנטיקן םענטשז זאל קעננגעשטעלט װערן דער ששראם £ין א־נטענםיװער נײםטיקײט, װעלכע קען א־ויםשפראצ; נאי פין דער עקזאלטאציע 6ון די פאעש־שע .ױעדק, דער װע5שער £ין דער נעשלעכער שײנקײט. םען ם ז אנהייבן קולטיװירן £ון דאם נײ די בלויע בל־ם £ון א־דעאל, דער אײנ צ־קער אופן װ־ צותקצוקעין ז־ך צו רער שענערער װעלט און צו רי בעסערע טענטש;. א־פײ טיז װ־דערגעבוירן װערן, כדי די חױת װאס זענען באצויטש נע־וארן דורך זײן געזאננ זאלן זיך װארפן צו זײנע £ים. בע־טא זיננערשאן א־ז נעקיםען אונז זאנן, אז אין די £ארגעםענע װערק £ון ר־ פאעטן איז £אראן א נײםט־קער קװאל פון נײםשיקער באנײוננ און, םער װי דעם געראנק דערפון, האש זי אונז נעב־אבט רי טאש און דעם בײשפיל. א לאננע שורה אלטע םתים £ון דער פאינזןע זענען אתיםגעריםן געװארן דורך דער ראזיקער נעניאלער באלעבערין, פון רי ביבליאטעק קבײם אין עם איז אין זײ א־ײננענלאון געװארן דער לעבעריקער אטעם £ון א־ר םאלאנש. עלע־שרי־ זירטע 6ק איר נערװן־ציטער, זענען זײ נעװא־6ן נעװארן׳