Literarishe bleter · 1926-05-28 · 108 (28.5.1926) · p. Seite 355

108 .זא ליטערארישע בלעטער 355 עפענונג פונם נײעם ײדישז טעאטער אין װארשע אפשר האבן זײ די פיעסע שטארק געענדערט, װײל די פיעסע איז... גאר קײן פיעםע גישט. אן אלטע מעלאדראמע, םארבראקט םיט עטלעכע ״מאדערנע״ סימבאלישע און טעאטראלישע שטעלן. די שפראך—אגעקינצלסע, װי אין א צעהרגעטער איבעחעצונג. ס׳איז אטרוים, װןןס איז צו רעאל און פשוט, מיט שטרעגג• רעאליסטישע טיפן און מיט אויסגעטראכטן, אויסגעמאטערטן אינ- האלט. עפעם א געמיש םון ױשקעװיטש־טיפן מיט כ׳װײס אלײן נישט װאס, און םון אט דעם;ישט״געראטצנעם מאטעריאל האט עס דער רעזשיסער געםאכט א ״ג־אטעסק-קאפעדיע״,—ער האט גע׳ הערט קלינגען און נישט געקענט נאכזיגגען. דא האבן מיר א שטיק םון גראנאװםקיס שלום־עליכם םארשטעלונג (מזל-סוב) און א שטיק צװײטן ״הבימה׳״אקט. ראשיקע באװעגונגען, בונטע םארבן, גע■ הײםע אנדײטונגען, געזאנג אץ שפיל, ןןבער דאס אלץ איז נישט םאראײנהײטלעכט, נישט צוזאמענגעשפילט. טומלט מען זיך אויף דער בינע, גראטעסק מיט נאשוראליזם, סיםבאל מיט רעאלקײט. באקומט ױך ןןנשטאט הארמאניע—כאאס. פלײםט זיך דעריבער יעדער אקטיאר פאר זיך און ״װײזט״ װאס ער קןןן. און ס׳איז טוםלדיק אויף דער בינע און רוישיק, און םען ״לײגט אװעק״ א שפילן. דערצו נאך האבן די ליכט־עפעקטן װי געפירט אן עקשנותדיק-צולהכעיסדיקן קאםף מיט דער רעזשי. ס׳האט געלויכטן און געפינקלט מיט כלערלײ פארבן, װען מ׳האט באדארםט און װען נישט ס׳האט באדארסט, װי ס׳םירט זיך אין די פראװינץ• טעאטערן, װען דער עלעקטרא־טעכניק װײזט קונצן. דעריבער האט מען נישט געהאט קײן געםיל, אז ם׳זעט א גאנצע אדורכגעטראכטע פארשטעלונג, װו יעדע קלײניקײמ איז אונטערגעװזךסן אײן שטארקן װילן, אײן סעסטע האנט. ס׳זענען געװען אײנצלנע ראלן און אײנצלנע אויםפירעי האט די פרוי א. ל ע װ י ן גלענצנד געשפילט האדעס די הענדלערקע, און ה. ם ע נ י ג ש ט ײ ן האט םײן געשפילט גןןדינסקין דעם מעקלער. ם. לאנדוי איז געװען צו שטײף, צו דראמאטיש (אין דער ראל םון װאםער-טרעגער) און ח. םאנדלער (שײקע קוימענ• קערער) צו קאמענדיאנטיש. ד ר א פ ע ל איז אין ערשטן אקט גע• װען נישט שלעכט—דערנאך אלץ שװאכער. דער איבעריקער עולם—אזוי זיך, נישט שלעככ, אבער אויך נישט גוט. ס ב ר א. נ ע צ ק י האט געגעבן נישט קײן טיפ פון א גבירישן בנאק, נאר גאר םון אן אפערעטן־נאר. די מאסן״םצענעס, די ״ארימע לײט׳— שלעכט ביז גאר. אזױ האט אויםגעזען די ערשםע סארשטעלונג. אפשר װעלן די װײםערדיקע זײן בעסער. פאר דעם אויפהויבן םון פארהאנג האט ד״ר מ. װײכערט באגריסט דעם נײעם טעאטער אין נאמען פון ײדישן ארטיסטן• םארײן, און. אגב, געמאכט אגאנץ איבערגעטריבענעם חשבון סון אונזער ײדישן טעאטער׳םארמעגן אין פױלן. די דעקאראציעס אין די3 אקטן (די קיך) גאנץ לײטיש. צי די אױפסירונג װעט האבן ערסאלג בײם עולם — װער װײס? ם׳איז דאך א גאט״זאך. מיר ראטן דעם נײעם טעאטער זיך נישט לאזן פארפירן פון סתם פרעמדע נעמען און אויםנוצן זײן ארטיסטן־מאטעריאל אויף א בעסערן אופן. דאס טעאטער געפינט זיך אין סאמע צענטער פון ״דישן װארשע, און גוטע אויםםירונגען װעלן געװיס האבן ערםאלג. אונזער עולם האט זיך דאך שטארק אויסגעהונגערט נזןך א גוטן ײדישן טעאטער. נ• מײזיל ,יאשקן םודקאנט׳-נראטעםק־קןוםןדין *ין 3 *קםן ם-ש םרזזדאנ און עםולןןג םון?סױ דוםאװ. א־נםצעני- זאצין אק רעזשו -- ה ענ ר י ק א ד ב א ט• םוזיק״אילום• סראציע — ש. װ יינ פ ן ר נ, טעקםט צי םיזלק־־ק ל ד 1* פיןי. קאםטױםןן און דןקארא*יע-י. םליװניאק און י. ןדןלשטרן. װארשן ,םקאלא' 19 טא• 1926 א נײ ײדיש טעאטער אין װארשע—א װיכטיקע געשעעניש אין אונזער היגן װיסטן קולטור-לעבן. ײדישע טעאטער-געבײדעם אין װארשע—א טראגיש בלעטל געשיכטע. א בולטע אילוםטראציע אויף אונזער הײםלאזיקײט. פריערדיקע געבײדעם—צוגענומען, צע• װארסן; די פרוװן צו בויען נײע—סארשידנארטיק געשטערט, ד$ס טעאטער אויף דזשעלנע—קוים ״אױסגענארט״. דעריבער געבענשט זאלן זײן די הענט, די טרחה און עקשנות, און פריער פון אלץ דער ענערגישער ה׳ ריבא, װאס האט אזוי םיל מי אװעק״ געלײגם. קײן גרויסע מםונקים זענען מיר פלל נישט—איז שוין דער הילצערנער, אויף־גיך צונויפגעקלאפטער שאלאש — א שטיקל נחמה, א פרײד. א ברירה האט מעף דער גןןמען ,ם קא ל א׳ זאגט גארנישט. ה$ט מען באדארפט באשטימעןא קאנקורםאויף א נאמען, פדי לסוף אנצורוםן ״סקאלא״? אבער װןןם ס׳זאל נישט זײן—אבער אויםגעשטעלט א צװײטן ײדישן טעאטער אין װארשע. ז$ל זײן אבאראק, אשאלאש-אבי עפעס. ס׳איז אבער נאך נישט ד א ס ײדישע טעאטער, אויף װעלכן דאס ײדישע װארשע װארט. די ערשטע פרעמיערע, װי די געבײדע, איז אייך אויף גיך צונויםגעקלאפט. עם זענען איצט דא צװײ װעגן אין ײדישן טעאטער. אדער אגהויבן גאר םון פונדאמענט, אפװארםן טראדיציע און ירושה םון מענטשן, םארמען, פיעסעס און שאסן גאר פון ״בראשית״, װי גראנאװםקיס מזוםקװער ײדיש טעאטער און װי ״הבימה״. אזא ארבעט סארלאנגט אבעררעזשיםערן־פערזענלעכקײטן, אן אמתע טעאטער-סביבה, געװאלדיקע אויםדויער-קראםט, געלט און מענטשן־פיטלען, עטלעכע יאר טעאטראלישע עבודה אין אײן ריכטונג. גו, דערםון איז אפגערעדט,—אזוי גיך װעלן מיר דערצו נישט קומען. אדער... ןןדער גײן מיטן אויסגעריבענעם װעג און םאכן טעאטער, װי ם׳מאכס זיך בײ אונז,—אםאל אביםל בעםער און אמאל סיל ערגער. דילעצטע יארן (די גוטע צײטן סון דער װיל• נער טרופע און פון זיגמונט טורקאװ) האבן מיר דאך געהאט געװיסע נישקשהדיקע אויםסירונגען. די נײע טעאטער־אונטערנעמונג האט געםאכט אן אנדער פרוװ. אײגגעלאדן גלײך פון אנהויב א מענטשן סון דער זײט, םון דער םרעםד. בכלל איז עס אפלאן האבן דאך םרעמדע רעזשי. סערן געשאםן װונדער אין ״הביםה״. אבער צי איז דער אויםװאל פון דעם רעזשיסער אגעלונגענער? װער װײס: אםרעמדער רע• זשיסער דארף ױך אײנלעבן םיטן טעאטער, מיט דעם אקטיארן• קאלעקטיװ, מיט דעם גאנצן טעאטער-װעזן. אנדערש קומט ארויס אםארזעעניש. אזוי איז ארויסגעקוםען מיט דער אויםסירונג סון ״יאשקע מוזיקאנט״. אפשר האט ה׳ הענריק ארבאט סארדינסטן אויף אנדערע שעאטער׳געבימן,—דאס מאל אבער איז די אויפםירונג נישט געלונגען. פריער פון אלץ דער אויםװאל סון דער פיעםע. בײ די װילנער (אין רומעניע) האט די פיעסע געהאט גרויס ערםאלג.