Literarishe bleter · 1926-05-28 · 108 (28.5.1926) · p. Seite 350

108 .זא ליטערארישע בלעטער 350 מרה־שח1רהדיקער כםזןרע. דןןס גאװוסטזײן פון ױםגיפרידנקײס קומס גו לוידינען גוליג םןןראלישע און נײםסיקע םבית. װעלכע צעשסערן זײן רו. און װי דער אדװאקאס אין םםרינדבערגס .סר1יטשסיל• סרעגס און ענספערס זיך *לײן: .און װײססו, װאס איז דאם שװערססע? ,גםן םאן און װײב*. אזוי 6רעגם אויך לוידין זיך אלײן 8$: ,װו איז די שולר און װוהץ 6ירט אונז דאס 6ארל1ירענע געשלעכס?' *זעלצע געדאנקען ברעננען לוידינען צו א עקל,-א עקל צו זיך זעלבםם, גו דער אײגענער סערזענלעכקײס, א עקל גום גאנצן לעגן, אץ 6לא:צן אץ אים אײן דעם םארלאנג צו װערן אן אנדערער. לוידין איז נישם סון די םיפן, װעלק אםביבה קען אססמען, ער איז 6ון דער סביבה קײנםאל נישס אטהענניק, ער איז קײנםאל נישם איר קנעכם, להיסוך—לוידין שאסס ארום זיך א סביבה, און די םביבה דארף ער האגן 6אר קאנסראםס־צװעקן, זי איז סאר אים א 6ארגלײכונגסיעלעםענם. ארום לױדינען שװעבם זײן 6ר1י, א רויקע, א צארסע, א אײניק-נאיװע אץ סארטרא- געגע אץ די שסיב״זארגן•, זײגע לעננססרײדיקע טעכטער, װעלכע סראגן זיך ארום םיםן געדאנק איבערגייען די װעלם א1יף בעסערע און הוםאנערע יס1ד1ת; לוידינם נאענסער סרײנם סר1י• ענדארפער, װעםעס זץ ס׳איז גע6אלן אלס קרק 8ץ דער קא־ קעטישער ש1ישפילערין לויזע דערקיס. לוידץ אױ דער אײנ• םײלנעםער אץ דער םביבה אין גלײכצײטיק דער צוש1יער פים א קריםישער באצױנג, און א1יף םרים אץ שריס 8אר6אלגס אלם דאס באװוססזײן, אז אלע זאגן דא ליגן, אז אלץ אלי נעב1ים א1יף סאלשקים און רםאות. אין ס׳איז מערקװידדלק, אז די סביבה אלײן באשסײם א1יך נישס 6ון אײנסאכע םענטשן, איין די אנדערע סיסן גאזינן דעם ביח סץ א 8ארפירנדיקן װילן. די ש1ישפילערין לויזע דערקום—א צעבראכענע נשמה, װעלכע האלם שםענדלק אין אײן ארוםסלאסערן צװישן צװײ װעלטן—צװישן דעם עילם־האמת אץ דעם ע1לם השקי, גבלל א סיס 6ון א פוסטן נארנישס אונטער אן אייסנעסוצטער אפנא• רערלשער מאסקע. א סיפ װאם זוצם דעם אײגענעם פארליירענעם ,אלך׳, און 6אר װעלכער דער ,אלך׳ אלז םײלםאל א קללה, און שליםלעך גאר אן א שום ,איך׳. אלר לעבנס-א1י6לרונג איז נישם קײן םומע סון געלעבטן, נאר באשטײם נל1יז 6ון א1י6• רײםנדלקע אויגננליקן. װײםער לױדינם ארײנם סר1יענדארסער מיס זײן שײנעם רלזיקן קערפער, װײסער די שװארץ-נעקלײדעסע קאנסטאנצע אלםםאכער םים א געדיכסן שלײער איבעק שםערן, װעלכע האלם אין אײן אנקוקן אידלנען םלם אירע שײארצע, גר1יסע, דורכדרלנגלעך־אוםדויקע א1יגן־, דער ,לעםסערם 6ון געזעצלעכקײם׳ די סר1י הארטםאן—א םענטש םיס א קלײנינקן שטערנדל, װעלכע האט 6ארװאנדלם איר םוסערשאסש אין א שילדל, אינסער װעלק זי דערלװבס זיך אירע ,סרײהײםן׳. ענדלעך לוידינם םר1י פלא, װעלצע װערס םםש פארלוירן אין אירע ה1יזלעכע אוםשםענדן און װעלצע באזיצט אבער אן אפענעם בליק א1יף דער הײנםלקער װעלם, 8ארפאגם א נאזונ• דערע נשפה-אריססאקראסישקײם, א שטרעבונג נו גײסםיקער היניענלשקײט, װאםערםאן האם צונ1י6גענוםען א בנופיא 6ץ סיפן, נכדי פון די אײנצעלנע שסײנדלעך שאפן די גר1י.סע םאזאיק, װעלכע דארף זײן דער קײס פאר זײן אװעקגעשםעלנץ םראבלעם פינם םאדערנעם סארהײראםענץ לעבן. װאםערפאן האם צונ1י6גענוםען לעבעדיקע פענאםענען, װעלכע טראק אץ זיך יעדער באזונדער א באהאלםענעם, םונקעלן װײםאק, און ברענגען צום , גז־ויםן חאס, װעלכער פאכם צום נאר גאנצע פעלקער, דערנידעריקס גאנצע נאציעס, ױעלכער סארניצם און צעשםערס װןלםן,-איז נישס נאר בלויז טיפיזירס די דערשײנונגען 6ון סארהײראטעסן לעבן, נאר ער האס אראפגעריםן דעם טונקעלן שלײער 6ון דער בידנערלעך-אריםטאקר טישער געזעלטאסט. פאר װעלכער דאם םארהײראסעטע לעבן איז נישט םער, װי א סירהאנקע, אונטער װעלכער ס׳בליען אץ װאקסן די םענסשלעצע הסאים. און מארנערים זשאלעװעם נלשם אץ זײנע שילדערונגען קיין סארבן. ער האס ארויסגערופן א װירערקול א1יך אץ די ליסע• ראטורן פון די אנדערע אײראפעישע 6עלקער. םארגעריט האט געװאגט א1יסצודעקן דעם ליגן און די סאלשקײם סון די ביר• זשואזע אי־יססאקראסישע קרײק, אץ דערבײ נלײבס ער נישס קיץ םאראל-פרײדיקער, עד זוכם נישם קײן הײלםיםלען, ער װייזט נאר בלויז אן דעם ס1ילונגס־םיקראב סונם הײנםיקן פשפחד.'לעבן. נאך מארנעריטן באשע6טיקט זיך םיט דעם פראבלעם װאסעיםאן אץ זײן נישט לאנג דערשינענעם ראמאן .לוידץ און זײנע 6י1יען'. 6אר זיין א1יםגאננם-סונקט נעםם װאסערםאן די רײן-בירגעילעכע געזעלשאפס, װעלכע גע6ינט דך ש1ין א1יך אונסערן צײכן שונס דורכנע16ילטן, אפשסארבנדיקן אינ• םםיםוס 6ונם םשפחה-לעבן. װאשערםאנס העלד-לוידין-איז אן ערפאלגרײכער, אנגע• זעענער װינער אדװאקאס מיס א גר1יסער פראקטיק,— א ספעציא• ליסט זאר גם-פראצעםן. אץ זײן םאג־םעגלעכן לעבן האט ער 6יל באגענענישן פיט 6ר1יען אץ םענער םבל הםינים. אלם אדװאקאס 6אר נט-ענינים, םוז לוידין אריינדרינגען אינם לעבן םון זײנע קליענםן, ער דארף זיך ארײנטראכטן אין זײער אינעדלעכער װעלט, אנאליזלרן זײער נשםה אץ אלע זײערע איבערלעביננען. אבער בײ אזא מץ סארטיפוננ אין פרעםדע װעלםן, ה1יבט דער אדװאקאם אלײן אן צו שפירן די פוםסקײט, װאס דאם סארהײראםעטע לעק האט ארום אים געשאפן און ם׳װאקסס בײ אים א װילן צו פארשסאסן מיט װאס ס׳נישס איז דעם געשאסענעם שפאלם אין זײן נשםה. לױדין איז דוקא א שטארקער טיס-א םענםש װעלכער האט אין זיך אײננעזאפט דעם גאנצן ב?ח סונם ערדישן לעבן און דאך װערט ער צעריבן צװישן בײרע 6ארביסערטע, זינדיקע צדדיס אינם סארהײראטעטן לעבן, אץ װעלכן ער דינס אלס סארמיטלער אדער סשרה• סאצער• װאסערםאן שסעלס דך א1יך נישס די א1י6גאבע צו פאר• ענטסערן דאם פראבלעם 6ון דעם םארהײראטעםן לעבן, ער גיט בל1יז א כאראקםעריסטיק 6ון א צײס־עפאצע, אן אפשפיגלוננ 6ון א געװיםע דעפיניםיװע עקזיסםענץ,—און אץ דעם איז די נר?יסע באדײםונג 6ץ װאסערםאנס ראםאן. בכדי צו שא6ן א נ1לט בילד, ב1יט װאסערםאן זײן ראמאן אין די הויפט-געדאנקען אין אים, א1יף נאנץ אײגנארסיקע ים1ד?ת: ער שטעלם 6אר אגרו־סע םילנז.ארענע 6ץ ה־נטער• גרונט־נעשעענישן, אץ דעם העלדם אײנן לעבן גײט דורך זײ דורך אץ אזא א1פן, אז נישם לוידין איז דער קרבן 6ון די געשעענישן, נאר להיפיך: לוידינס אלנדיװידועל לעבן, זײן םאלן ווערט דער ג1רם?אר די הינטער• גרוגט־נעשעענישן. אבעד נישס געקוקט א1יף דער גר1יםער אינדיװידואליטעם, םיט װעלצער װאםערםאן באשענקס דעם ה1יפט-ר,עלד 6ין זיין ראמאן, איז בשום א1סן אוםםעגלעך אפצישאצן לוידינען, נישם פאםראכסנדיק די סביבה אץ װעלכזר ער לעבט. דער 48 יאריקער אדװאקאט פרידריך לוידין לעבט אץ אױסערגעזזײנלעכע גוטע באדינגונוגען. האט א פרױ מיט צװיי לעבנם-לוםטיקע טעכ• םער און א קלײנעם זץ. לפנים איז אלץ כשורה, דאך נעפינם זיך דער באריםםער אדװאקאס, ןנפעם װי אונטער אגר1יםער