Literarishe bleter · 1926-05-28 · 108 (28.5.1926) · p. Seite 348

10$ .ז\. ליטערארישע בלעטער 8ו-3 שטריכן םין דעם נײעם ײדישן מענסש אין ראפנםארבאנד. פריער פין אלץ די פאעםע ,םינםקער בלאטעס• (א פאעמע אץ 2 סײלן — 21 לידער״—געשריבן אקטאבער-דעגעם. בער 1924), װאס האט איזי כאריקן גלײך ארײנגעפירט *ין דעד ײדישער דיכסינג. עס איז תי א שסיק אזיטאביןנראפיע .פין דעם דיכסער, דער פאן, די אםםאססער״ װו ער איז א1י6• געװאקסן אין געשסאלסעס געװארן, א שסאס. מיס גאסן, נעס• לעך, םיס געשעענלשן אין א ןריגינעלער אין הײנגײטיקער אייפאסוננ. דעם װײטערדיקן גאנג און געשםאלס פין דעם נײעם ײדישן דיכסער געםינען םיר אין דער שײנער פאעםע ,קאסע• רינקע׳ (12 לידער פיס אן ארײזסיד, געשריבן אקסאבער-נא׳ װעםבער 1925). דעט .םשוםער׳ דיכסער פרעםט זיך םיס אן ,אינטעליגענס׳ םײדל. ,מיר װילן אין פיר קענען עארט זיין, נאר םיר װילן נישט אין קאנען נישט אעינה א1יב געזינגען, — איז פין פילן הארצן, אויב בןיהוליעם, — איז געהוליעט, װי דןר װינט׳. (ז. 177) דאס פײדל .איז אין רו פין װענט, אין זאסער שפילקײם פין װ1ינוננ/ ,אײנגעשםארסעם. שװײגנדיקעם םײדל םיס אײנ־ געשפארסער שסילקײט אין געזיכס׳, דער דיכסער פיס דעם מײדל — צ װ יי װעלסן, פ י ן עװײ װעלםן: ,א בענקגדיקער םארםעפיאן, נאטן און שאפען, און םלינקער לויף 6ין װינסלדיקער גרינגקײס, אין מיטן נאכס, אין רו 6ון װענט פארגײען זיך אין ששילקײס דײנע םינגער... װאם װײנען דאס בײ דיר אזוי- די הענכז סץ װאס הןזט דןןס שאפען אזוי געטרויערסז א, לערן־אויס, עם זןןל ן.ט דעם שןםען פארנעמען אויך םײן אוםרויקער א1יערו איך הןןב דאך אין םײן ױגנט נןר געהערס, װי הייזעריק עס צים ןז קאטערינקע• זןןל זײן גענוג! - איך ק$ן נישט מער אין װײםער רו פון דײנע װינקלען. (ז. 83). און אז1י גײט אלץ דער געראגגל פון די צװײ װעלטן, פון א י ם און ז י. אם װערס ער באצװינגען, םארכשופט םון דער שטילקײט, ןןבער ער קעמ6ט און באקעםסט זײן ,שװאכקײט׳ און גײט לסוף אװעק א .זיגער׳... איוי כאריק איז א ליריקער א1יף סןציאלע םןטיװן. ריכסיקער — א ליריקער פיס א סןציאלן אונטערשלאק. רע• אלע װירקלעכקײםן, פמש1תדיקע לעבנס״נעשעענישן גײען אדודך דורך זײן דיכטעריש הארץ, און ער קאן דערצײלן, שילדערן אט די איבערלעבונגען. ער נעפט זײ שםענדיק אלײן אויף, ער פילס זײ מיט זײן אינערלןך װעזן און האס אוםע• טובם א קלארן װעג, װײםט םון װאנעם ער קוםט און װוהץ ער גײם• דארט אבער װו עם גיט זיך איבער םתם-איבער• לעבונגען, סתם־איינדרוקן, איז ער שוואכער, שװאך, איז ער נישט אינסערעסאנט. ער קןןן נישט און ט$ר נישם בלןנדזשען דער1יף זאגן עדות גראד זײנע לעצסע לידער ,װינסער׳ (ז. ז• 102-98 — יאניאר 1926). דןנ איז ש1ין פלןונסער, ןןן א װי• אײן, ןן א װו־א1ים. דן רעדט ש1ין נישט איזי צאריק דער פשטן, דער באהארציקער, דער ױננ.פרײדיקער. א1יך דער ןןנ• שטעל םיס םויסטן, װןןס ער םןןכס אין אײניקע לידעה איז נישט צוגעפאםם 6אר איבש. ער איז פןןרס םער ליריקער, װי קעםפער. און ס׳איז א1יך, דןןכט פיר, ןןנגעצ1יגן די זיכערקײט אין $ט די לידער וגעשריק אין יןזר 1924) ליגט גזר־ דץ א1יף דעם ילדישן שסעטל. עם זענען געװיס מןןסיװן ןןנ• געװײט פון דער זײט, פון לאזוננען־רעזןלוציעס פון יענער צייט. אין די שפעטערדיקע לידער 6ילן םיר ש1לן ביל כאריקן א1יך בענקשאפס צי דער אלסער הײם .איך האב נישט לאננ געשאלטן און געפלוכט דיך, ליגסטי איצטער, שטעטעלע, סארשסילט׳. זז. 66) דא 6ילן םיר שוץ א צארטע ב^צלונג, א ליב-הארציקן מיסגעפיל צום שםעטל. איזי כאריק איז דורכיים ליריקער, אבער ער קאן זיך נישט םארקלײבן א-נגןונצן אין זיך און ארייםזינגען נןיר אײגענע געזאנגען• דער ילדישער דיכטער אין רוסלאנד איז צופיל גע- בונדן מיסן ארום קן ממש1תדיקן לעבן, צופיל אונסערגעװןזרםן דעם הארטן װילן פון רעאלע פאקסן, ער זאל קאנען זיצן זיך בחדרי־חדרים םון אײגן װעלסל און 6־רן זיך אן אײגענעם חשב1ן־הנ6ש. דאס רעאלע לעבן, די ש^ענדיקע בארירונג מים דעם *קטױון פארלאננ 8ון די *רבעטס־םאסן צװינגם איפ צו קאנקרעטע און קלארע דיכטונג.א1יםדרוקן. דעריבער געפינען םיר אפילו בײ דעם אמתן ליריקער איזי כאריק םמשותדיקע אקטועלע לידער, װאש הינסער זײ שפירן םיר געדאנק, בא■ װוםטזיין, סענדענץ. אנדערש איז, משמע1ת, אוםמענלען אין ראסנפארבאנה־םײדן דער דיכטער װיל און קען לעבן א1יסער צײס אץ ר1ים• און דעריבער זענען נאנץ פארשטענדלעך די דאטן, װאס זןנען אנגעצ־יכנט אונטער יעדן ליד ונישט נןןר דאס יזןר, נזןר ן6טםאל א1יך דער ח1דש). ס׳איז נישט ם ת ם• דיכטונג, נןר צ י י ט. דיכטונג. און אפסםןול איז א1יך דןוס א ר ט ג1רם. אונטער 6יל לידער איז טאקע א1יך ןונגעצײכנם ו ו ו דאס ליד איז געשריבן. כ׳זענען זייער כאראקטעריסטיש די שור1ת אין דעם א ײנפיר םון דער פאעםע .ברויט׳ *). די ײדן קלאגן זיך 6ארן דיכםער א1יף דעם שלעכםן לעבן אץ שסעטל: ,הערסםו, חבר, סיאיז אונז אזוי שלעכס, א1יב םע קען אונו אלעםען דערשלאגן, װאלם בײ אונז זײן רעכט... שװער צו זײן, צו שטארבן םיםן שטעפל, האסט דאך אויף אמאל דא געלעבט, זאג,—װער מעט אונז דא רעטן, װער װעט אײנהאלטז די קעפ?'... ,האב איך זײ אנגעקוקט: אלע לײדיקע און טייטע, בערד, און בערד, און װידער ם1יטע בערד... — נענוג,-האב איך געזאנס, — 8ון לײדןקן און גרײסן, םיט ערד, צו ערח װען וישם — איז... (ו. 45). און ס׳איז אינטערעסאנט, װי אס די זעלבע ,לײדלקע און סייסע׳ לעבן נײ אים תיבף ומיד א1יף אולף דער ערד, װוהין ס׳זעגען קינדער און טאטעם געפןורן און געקומען. די פזןעםע ,ברײט׳ איז 6 לויב־געזןןנג דער יידישער קןןלןניזאציע אין ראטנפארבאנד, דער נײער באהעםםונג פיט דער ערד. די סאעםע איז צעפלןהון מיט 8 ,סוקדם ומאוחו׳, םיס א געמיש סץ װאר און טרוים, אבעד עס ט^רמןוגט פיל סרײד, און גליק, גל1יבן און י1ם־ס1ב, און גיט איבער דעם ■אטאס און ענםוזימזם, װאס הןןט באהערשט די ײדישע פןןלקם■ מאםן, װעלכע לעבן־א1יף אין נײער 8טמאס6ער סון געזונסער פרןןדוקםױוער 8רבעס. צו דער כאראקטעריםטיק סון איזי צ^ריק און בכלל פון די נײע ײדישע דיכטער זענען אינטערעס^נט נ?ך 8 רײ לי• דער סון בוך, װו מיר געסינען נײע טשעקאװע כ8ר8קטער־ •) גן־וןן גןדרוקט אין ,דים גדעאןד•