Literarishe bleter · 1926-05-21 · 107 (21.5.1926) · p. Seite 339

339 ליטערארישע בלעטער 7 10 זא ידיעות פון ײדישן װיסנשאפטלעכן אינסטיטוט נונד 12. דער ןגגעםערקסער ןןרגעם 6ון דער עקןנןמיש ססןןסיסטיעער םעקציע אין םיר זענען םוכן צי בזןטײליקן זיך אין דער זײער װיצםיקער ארבעם. אלע אינזערע םאטעייזילן, װןם קענען ה$בן א װערס פאר דער ארבעם 6ין דןר סעקגיע שסעלן םיר פיט 6ארגענינן בו אײער באנוץ... אינזער 6ארשטײער אין דער םעקביע װעלן םיר בקרוב באשםיפען׳... פילאלאגישע םעהציע. עטנאגראפישע קאמלםיע• ל'נ.בע1מר און שבוע1ת*אנקעםע נום. 4 א ל ג ב ע 1 ס ר םאי 1926. פון שטענדיק ןן איז ל*ג בע1םר געװען דער ױם-ם1ב םונם ײדישן קיגד. ס׳זענען 6אראן חילוקי-דעית מעגן די םיבית װאם האנן אר1יסגערו8ן דעם דאזיקן י1ם־ם1ב. אײנם איז אבער זיכער: אז םיר האבן דא בי טון םיט אן איטער 6אלקם.שםחה, װאס אױ םיט דער בײס בירושה איבערגעגאנגען צום ײרישן קינד. אין א1יב אנדערע ײדישע יים״טובים סראגן א1יף זיך דעם שטעםםל םונם ספעביםישן יידישן םאלקס כאראקםער, גיט אונז ד ע ר י1ם-ם1ב א בילד םונם םפעציםישן כאראקסער םונם ײדישן קינד סײ אמאל, סײ הײנט. דאס טאקע אייםצוםארשן איז דער ציל םון אינזער הײנ• טיקער אנקעטע. םיר מוזן קודםיפל: 41 צונ1י6זאמלען אלע ידיעות װעגן ל׳ג בע1מר בײ אלםע לײט, װאם געדענקען אים נאך 6ון זײערע חדר״יארן. 2) םארשרײבן גענ1י, װי אז1י זעם א1יס דער ױם־ס1ב הײנט: אין די חדרים װאו ער איז גענליבן נאך אץ דער אלסער 6ארס, אין א נײער ײדישער שול א אז. װ. 3) װי אזײ קוםען 6אר די צוגײיטונגען צים י1ם-ס1ב. 4) װי אז1• *ארברענגען קינדער אץ דןרװאקםענע רעם םאג. אין װאס שפילן פײםטנס די קינדער• תאסערע םםעציעלע קאמף■ אין שפיל-םכשירים מאכן די קינדער און 6ין װאם. שיקס אונז צו םוסטערן 8ון םײלנ ב 1 י ג נ ס, 6 ײ ל ן, פ ע נ ד ל ע ך א. ז. װ. ב. ש ב ו ע 1 ת 1) גיט אונז אגענויע באשרײבונג 6ון שבועות בײ אײך אין שםעטל (א1יב ם׳אױ םענלעך א1יך װי עס האט אויסגעזען שבוע1ת אםאל אין די .גוטע יארן׳). 2> מאסערע םאכרים און געבעקםן באקט פען און גרײט םען צו א1יף שביעית? 3) װאסערע גלויבינגען, לידער, םעשי1ת, װערסלעך זענען אײך באקאנס, װאם האבן א ש יכות צום דאזיקן י1ם-ט1ב (לםשל װעגן דעם, װי דער היםל שםאלס זיך אץ דער שבועותדיקער נאכט)? 4) מים װאס באפוצס סען און באהעננט םען די שטיב? װאםערע גרינסן נעםס םעןז צי באפיצט םען די שטוב 6ין דרייסן א1יך, אדער נאר 6ון אינעװײניק? 5) צי איז םאראן בײ אײך דער םנהג צו באפוצן די םענםטער םיט ,רײזעלעך׳ אדער ,שביע׳ותלעך' (אדער װי אויי הײםן זײ אנדערש)? םון װאס םאכט מען דאס, װאם שטעלם דאם 6אר, אין װי אז1י 6ערטיקס םען דאס צו? א 1 י ב ד ע ר עקאנאמישע סעקציע אויספא שונג פרן דער לאגע פון דער ײדישער באפעלקערונג אין פרילן די עקאנאםישע םעקציע האט באשלאםן ׳ינצוהייבן איר װיסנשאםטלעכע ארבעם םיט אן א1ים6ארשונג 6ון דער װירס• שאםםלעכער לאגע 6ון דער ײדישער בא6עלקערונג אין פ1ילן• עם דארף 6עסטנעשטעלט װערן, אין װאם םאר א םאס דער א־צטיקער קריזלס, װאם האם געסראםן אלע שיכםן, איז: א> א היסטאריש-ארנאנישער, װאס איז אר1יסגערו6ן גע• װארן דורן דעם עצם שנוי םון די פאליםישע םארהעלסנלשן; ב) א צײםװײליק■ איבערנײענדיקער, אלם א רעזולטאט פון א געװיסער עקאנאםישער און 6ינאנציעלער פאליטיק; ג) א םאזיםיװ־נויטיקער, א1יף װי6יל ער ליקװןדירם די קרענקלעכע באשע6סיקונגען און פרנסות, װאס די מלחםה האט געשא6ן. עם םוז א1יך אויםגעפונען װערן, אין װאסער א גראד דער אלצטיקער קריזלם האט געטרא6ן: א) עקאנאםלשע צװײנן װאס זענען אפהענגלק 6ון אינע• װייניקססן פארק; ב) צװײגן, װאס זענען אפהענגיק פון א1יםנװײ.יקסטן םארק׳ ג) פארשירענע שיצםן םון דער באםעלקערוננ בכלל; ד) אײנע און דיזעלבע שיכסן בײ ײדן און נישט־יידן. עס איז קלאר, אז אן אייסשעפנדלקע כאראקטעריסטיק פונם איצסיקן עקאנאסישן צושטאנד אין פ1ילן װאלס מען גע■ קענט באקוםען בל1יז דורך אן אלגעפײנער פאלקס־צײלוננ, װאס זאל דורצנעםלרם װערן םיט די םיטלען 6ון א םל־כה. א1יף אז1יגם קען זיך די עקאנאםישע םעקציע און בכלל קײן שום פריװאסע געזעלשאםסלעכע אינססיםוציע נישט םארםעסטן. עם װעס דעריבער אנגעװענדעס װערן דער סיסטעם םין םוסטער״פונקסן. עס װעלן א1יסגעקליבן װערן צװײ גר1יסע שסעם, א 3—4 מלםעלע שטעט אץ א 6-5 שטעסלעך אין פארשלדענע טײלן 6ון לאנד. דער מאטעריאל װעם גענוםע; װערן 6ון א6יציעלע םק1רים, און ס װעלן דערבײ 6ארגלײכט װערן 3 צײט-פונקטן: 6אר דער םלחםד, באלד גאך דער פלחםה און 1925. עם װערס א1יך געםלאנט צו נעםען אץ אכס בײ דער א1יס6ארשוננ די שינוים און דעם ג ע ז ו נ ס צ ו ש ם א נ ד פון דער ײרישער באםעלקערונג: 6ארשפרײטקײש םון םארשי• דענע קראנקהײםן בײ ײדן און נישט-ײדן 6אר דער םלחמה און איצט; די שטערבלעכקײט 6ון קינדער ביי ײדן און נישט• ײדן 6אר דער םלחםה און איצם; זעלבסטמארדן בײ ײדן און נישם־ײדן 6אר דער םלחםה אזן איצט. גענייערע אינפארםאציעם װעגן דער א1ים6ארשונג װעלן קופען אץ די תײטערדיקע .יריעות׳. אינססיטוציעם און פןר• זאנען, װאס אינטעריסירן זיך םיט דער זאך, איבערה1יםט אז1ינע, װאס ארבעםן טעארעטיש אדער פראקםיש א1יםן עקאנאםישן נעביט, װערן געבעםן זיך אםצורו6ן באצײטנס. די געזעלשאפט ,אזע׳, בערלין, האם צוגעשיקט צאלגנ• דיקן בריװ: ...,מלר זענען אײך מידיע אונזער םולע אנערקענונג פון