Literarishe bleter · 1926-05-21 · 107 (21.5.1926) · p. Seite 338

7)י .יז ליטערארישע בלעטער 338 א םקאנדאליעזע האנדלונג פון .פאלקס־פרנסים׳י. קײנע תירוצים זענען דא נישט מאסגעבנד. ם׳איז אן אוםסארשעפדע האנדלונג, װאס בײ קײן אופה ולשון װאלס עם נישט מעגלעך געװען. ״ א• ב■ שטעט, וראם װילן אײנארדנען פאלגענדיקע רעפעראטן, דארפן זיך װענדן אין רעפערענטן קרײז: שלמה גילבערט צי לעבן םיר נאכן סױט? (94) רעציטאציע־אװנט פון דער קאמעדיע ״אין קעלער״ (םונם ארבע־ סער־לעבן) ד״ר א• גללקסמאן ׳ די מאכט פון ליבע אין גײםטיקן לעבן (טעאריע — פראפ. פרויד) די פרוי און איר אײביקער סוד. צי האט די רעליגיע דעם מאדערנעם מענםש גארנישט מערצוזאגן ברוך שפיגאזא אלס גײסטיקער מירער. ד״ר מ• װײכערט שעקםפיר — (90) פאוםט — די טראגעדיע פון מענטש און װעלט (95) הביפה. דער טונקעלער הומאר־סאטירישע אװנטן פרץ מארקיש אידעען פון אונזער ליטעראטור (67) צװעלף ליטערארישע מאסקעס (83) די ײדישע מאדערנע פרוי פארן געריכס פון דער געזעלשאםט. לעא פינהעלשטײן דאםטאיעװסקי און ניטשע (72) מאד• לילי פרישמאן װאם קײנער האט נאך נישט דערצײלט װעגן דוד פרישמאן קינד, פרוי און דיכטער בײ דוד םרישמאן אלחנן צײטלין מיכה ױסף בערדיטשעװעקי — דער דיכטער־קעפפער פונם נײעכ ײדנטום (%) דער קאמף פון גרויסע גײסטער קעגן דעד אײראפעישער ציװילי־ זאציע (פון זש. זש. רוסא ביז ראבינדראנאט םאגארו אלטער קאציזנע צי װערט מען א צױניסט אין ארץ־ישראל (88) דאס בית״המדרש און דאם טעאטעד (93) רעציטאציעס פון ,מײן טעאסער׳ ד״ר י. קרוק לאסאל און הײנע (75) ראפען ראלאן, דער געניוש םון אײראפע (91) מלך ראװי״טש דעם דיכטערם גוף (58) דיספוט איבער די ײדישע יוגנס (89) אלטע און נײע ײדישע ליטעראטור װאלט װיםמען. די ציפערן אין קלאמערן באטײטן די נופערן ליט. בלעט. ׳ װו ם׳זענען אפגעדרוקט די טעזיסן פון די רעםעראטן״ אדרעם : סזט31 .61^1 118> 316161 ..1,116 ,36 סת82ם,1 ,#ו.|8.81^ פארלאג ב־ הלעצקין ד״ר מיכאל ווײכערט טעאטער אוז דראמע צװײ בןנדער אויף רעכטם אוז אויף לינקס ג ל ג ו ל י ם די לעצטע פאר יאר האט דוד האסשטײן אדורכגעמאכס פיל גלגולים. געביטן אײן הויט אויף דער אנדערער און אומעטום גע• װען צוםיל רעדעװדיק אח צופיל אנשוילעך. נישט געהאט אפילו קײן צײט ארײנצוקוקן אין זיך און אומעטום גלײך געפרעדיקט װי א ״זקן ורגיל׳. אט ערשט האט ער קנעכטיש געקושס דעם שטויב םון די ארץ־ישראל־שטײנער, זיך צו־להכעיס געצערטלט םיט העברעיש און אפילו זיך אפגעזאגט אײנצושטעלן זיך פאר דעם בבוד פון ײדיש באנלײך מיש'אנדערע ײדישע שדײבער אין ארץ־ ישראל. און פלוצים א נײער גלגול. װידער אין פאסקװע. און נאך אין די םארשטויבטע ״װעג־קלײדער׳ רעדט ער שוין צו ה. ל י י * װ י ק ן (אין .עמעס״ פון 9־טן מאין מעשה־תקיף — ״מיר ײדישע ליטעראטן און דיכטער פון ראטנפארבאנד׳—לערנט אין אים ארײן א פרשה געזעלשאפטלעכע אויסגעהאלטנקײט און ענדיקט אזוי סעסס: ״אויב די פראגע װעגן ירושד״ װי זי װערט געשטעלט און געלעזט דורכן חבר ליטװאקאװ אין זײנע ארטיקלען ״ירושה און העגעמאניע״ קאן נאך אין א װעלכן עס איז הינזיכט איבערגעלעזט װערן, 'איז די פראגע װעגן ״העגעמאניע׳׳ דורך אונז אלע דא (מ׳בעט נישט פארגעסן: אין מאםקװע — גישט אין ירושלים—א.ב) געלעזט גרונטלעך: ערנםט און אויף לאנג״. דוד האפשטײן, װי ערנםט אוןאויף װי לאנג? אץ גאר'מעשה־שטן אױמיט דער לעצטער פאסט אנגעקומען די בוענאס־אײרעסער ״פרעסע', װו מיר לײענען ארוים אזעלכע שורות: ״דוד האפשטײן ״דער גרעםטער ײדישער פאעט״: דוד האפשטײן, דער ײדישער דיכטער, װאס איז ארויס אק אפענעם קאמף נישס פאר העברעיש, גאר בפירוש קעגן ײייש, האט איצטער אנגעשריבן אן ארטיקל: ״װ'י אזוי ס׳ארבעטן די ײדי• שע ארבעטער אין ארץ־ישראל*. לאצקי בערטאלדי איז אזוי נהפעל געװארן פון דעם דאזיקן ״ניגון אין פראזע״ (א נײ שײן געבילדעס װארט), אז ער זאגט אין .פאלק׳, אז' האפשטײן איז אײנער פון זײגרעםטע, אײבנישט דערגרעסםער ײדישער פאעט םון אוקראינע׳ און בכלל: דער ״קרן־היסוד׳ האלט ערשט איצט אין אײן דרוקן אין די צױניסםישע צײטונגען (אויך אין די מזרחיססישע) האפשטײנס באגײסטערטע אגיסיר־ארטיקעלעך. אוי, װי ערנסט און אויף װי לאנגי א מעשה מיט א גרײז צוריק מיט העכער א יאר האבן די ״ליט. בייעטער״ (אי נומ. 44) געבראכט דר. ח. זשי'טלאװ'םקיס רעדע, װאם ער האט גע־ האלטן אין ליטעראסן־פארײן אין ווארשע די רעדע האט זיך אזוי אנגעהײבן: ״איך האב דא געדאט א סשפט איבער מיר און איבער םײנע ^עדאנקען. און איך האב איצט א װ א ר ט צו מײן פארטײ־ דיקונג...״ דער זעצער און נאך אים דער' קארעקסאר האבן ױך טועה געװען און ס׳איז געװען אפגעדרוקט ״און איך האב איצט ג ע ו ו א ד ט צו םײן פארטײדיקונג״. די רעדע איז 'דערנאך, צוליב ח. זשיטלאװסקיס ױבילײ איבערגעדרוקט געװארן אין פאר־ שײדענע אויסגאבן הון אומעטום מיט דעם זעלבן גרײז. איצט איז ארויס די שײנע זאמלונג פון נױ־יארקער ױבילײ־קאמיטעט. דא איז װידער אמאל איבערגעדרוקט די רעדע ״פון די ״ליט. בלעטער״ און װידער מיםן זעלבן גרײז אנשטאט ״א װארט׳—,געװארס׳. געװאלס, װען װעט'זיך אײנער כאפן און אײנמאל פאר אלע פאל פארריכטן אט דעם גרײד גרויס איז, װײזט אויס, דער כח פון'ט ר א ד י צ י ע י קעגו שלים־עליכמען אין דער ײארשעײער ײדישער קהלה איז ארײנגעטראגן געװארן א םארשלאג צו אםיגנירן ס1 טויזנט גילדן אויף צו גרינדן א פאלקס־ביבליאטעק אויפן נאמען פון ש ל ו ם ־ ע ל י כ ם. די דרינגלעכקײס פון פארשלאג איז אפגעװארפן געװארן א דאנק די צװײ שטימען פון דר. מ. ב א ל אב אן און מ. י. פרי יד (מיט די שטימען פון די ״אגודה״ ־לייט).