Literarishe bleter · 1926-05-21 · 107 (21.5.1926) · p. Seite 334

107 ליטערארישע בלעטער 334 נײע ײדישע כרעסטאמטיעם אין ראטז־פארבאנד *) א■ דמשק / װארשע אן קינסטלערישן מאטעריאל, װעלכער *לעגס אז1י דעם שפר*- לעכן חוש, די איבערגעםריב, נע ראעיןנאליזירנדע 8ןרם *יז בילס םון אזא פראגע (אייף דער 8*סער זיים אץ ביך 6*רן ג״סן לערניןר): ״איר 3 * ס ר 8 כ ם אײער לעבן אלן שולןף עם איז איבערגעשאגס די אויפנאםם״םעיקײם פין קינד און זײן פארדיי• אונג 6ון שםראכלעצןנ באגריםן. אזױ איז אייך פיס פרעםדװער• םער און שװןנרע װערטער-קאפבינאגיעס, װי צ. ב.: *װישנ• פעלקערלעכער י1ם*ם1ב, םאױזאלײ, װערםער 6ון שבועה און אנזאג און אנד. סאר די ערשסקלאםיקער• די םארענםפערוננ אין דער הקדםה בי די ביכער װעגן די ״ארעםע םעגלעכקײםן׳ םין ײדישער ליסעראסור איז װײניק באגרינדעס. װאריס םים װאס איז, לםשל, םאםל םײםעס און אנדער של1ם*עליכםם קינדער״דערבײלונגען נישם אין גײסט פון קינדערשער זוכערישקײט אין פארשונגז אדןיר פיט װןס זענען נישם בונעםאםם םםאװסקיס און :םמרס נעשיכסעם דע^ן ששוניקע חיות צו ר,-ר לאנדװירסשאםם 6ון די ראםן-שולן? און אודאי קען דערװייל נישם א1יםנעםיסן װערן פאלקסלידלעך ארץ, מאני לײב און קװיםקא 6ון די קינדערשע כרעסםאמאסיעם. >ןם האס דאך א. םםיװאק בײ א גוסן װילן געםינען פאר זײנע כרעםםןםאטיעם א שײן ביסל סאטעריאל אין אינזער ליסערא■ טיר, אין אין פרצס קינדער״לידער - םאסיװן צו אלע ארבעסס• פדאצעסן אין שול• םארשלייערן דאס בל1יז םים ״סאציאלע׳ ארגופענטירונגען איז נישט םעגלעך. אן אן ערך פאכםענישער און ליסעראריש-בארעכםיקטער זענען די כרעסשאםאםיעס פין א. ספיװאק. עס גיים א גלײכםע- םיקע אנםװיקלונג 6ון אלע פעיקײםן, באגלײס םיס שםראכלע• 5ער דערה1יבינג און איים דריק־ מעגלעכקײםן. דער אםעם 6ין םרײדיקער ארבעס אין םרײער אנסװיקלונג ריס א1יף די ליכ• םלקע זײסלעך פון די צװײ העפםן. צוזאםען גײס די פאר־ ברודערינג סיט נאסור אין ארבעס*פכשירים, האסער און סערם, םון ײןלכע ײדישע קינדער האבן ביז נישם לאנג קײן אנונג נישט נעהאם; עס װערן אײנגעװארעםם די נײע לאזמגען, גע• זעלשאפםלעכע געװוינהײסן און פרישע פארםען םון לעבן, — א העפטיקער בינד פין קינד, םעלד און סביבה דודך צוגעננ• לעכע ארבעסן און זוכיננען. שװערער איז דא אר1יסגעקוכען דער םראצעם - 6ון לײענען און שרייבן. דער םחבד פירס דורך די איאליסיש• םינסעסישע סיססעם, די םיםסעם םוןנאנצן װארס אין קלענערער םראזע. װעלנדיק אויםםײדן צופעליקן װערםער-אםקלײב בעת ד^ר אבסםראהירינג םון קלאנגען, האט ער זיך םים רעכס אם• געשסעלם *1יף םראזעם, װאס דריגגען אר1ים 6ון קאלעקסיױן לעבן אין שול: םעג, א1יםםלוגן, ארבעם־םאר• סײלוננ, סלאקאסן א. אז. װ. - א שײן געבייטע םיססעם און ארגאניש ארײנגעװעבםע אין דער שול ארבעס. ער איז אבער נעשסר1יכלס נעװארן אין געבן פאראמאל פיל קלאנגען און שװערער פאנעםישער אר1יםסײלוננ. אז1י איז א1יף דער ערש■ םער זײםל גאנצע אכם קלאנגען, דרײ אר1יסגעםײלםע: םאנסעק (םאיװאם-עק?) פאני פאני, און דערנאך א1יף יעדער זײסל צי צװײ ײײ נײע קלאנגען און נייע קאםבינידונגען. יעי איבערגאנג צום געדרוקסן אםאל דורך צװײ םעקסםן• געשריבנס און געדרוקטם, בײלײגנדיק דערנעבן א צעסל םים אונוער שיל*װעז) האט םאר די לעצטע יארן אנגענוםען סארשײדענע ריכסונגען. קאגסעקװענט אין מיט א פארנעם איז ער אין די םארהעלםענישן פין ראסנפארבאנד. אםגעזאגס זיך םון ״רײנעם׳ פעדאנאגיזם און נײםראלע דערצלינגס־םיםסעםען, גײס די שול א1יפן װעג פון א1יםנעשפראכענעם דעאליזם. די פראנראםען, םעםאדן אין לערנביכער זענען ענג םארבינדן םיסן סאציאלן סדר פון דער א1יסדערװאכטער יידישער קילםור. די נייע ײדישע כרעסטאםאםיעם זענען לערנביבער פון לעבן און ארבעס. אײן שסרענגע סיםסעכם איז דורכנעפירם אין זײ — די קאםפלעקםן-םיםטעם, כאסש אק די םעסאדן בא• םערקן זיך שאסירינגען. די שפראך אין שול װערם דערלערנס נישט װי א זעלבסטציל, זי האט ניכער א באדינינגם־באטייט. דאס לערנביך נעםס דעריבער ארים דעם נאנצן סכום ארבעסן, װאם איז פארא1יסגעזען אץ יעדן קאםפלעקס. אין די ײנגערע קלאסן םון דער 1*טער ש:וםע גײם דער לימור האנם בײ האנס מיט ארגעט, נאם. װיםנשאםם אין געזעלשאפםלעכער קענ• םעניש, אין די עלטערע - קאמפלעקסירם ער זיך הייפטזעכלעך פיס די געזעלשאססלעכע ליפודים. ״אקטיאבער־קינדער׳ איז א קאלעקטיװע ארבעס םון דעם 1-םן אר1יסלאז ב־י דעם םינסקער ײד. םעדטעכניקום. דער דרײםטער פריװ פון נײע לערער צו קוםען צו הילף דורך אײגענעם שאפן דארף באגריםש װערן. לײדער, איז די םאר• סעססונג נישס איגגאנצן פאר זײערע כח1ה, עם פעלט פעדא• גאגישע געניטקײס און באהאװנסקײם םיט ײדישן םאטעריאל, אין ביידער טײלן, אן ערך א1יף 400 זײטן, פעלם פםעם װי אינגאנצן קינססלערישער שםאף. אסילו ם־ן לידער זענען נענוםען בלויז איינציקע םון די גאר ײנגערע דיכסער. ח;ץ געקינטסלסע םעשױת א1יף פארשידענע טעםעס און טענדענצן קומען לר1ב טרוקענע םכעםאטישע באשרײבינגען, ילענער און א1ים6ירן. םים דעם װערט אפנערויבם די עצם-װירקונג 6ון קינםטלערישן װארם, װאס דארף זיץ דער לײם־םאטיװ אין א ליםערא• ר י ש ע ר כרע^טאםאסיע. דער לערער װעס דארט נעםינען 6יל םאסעריאל צו די פארשידענע קאנצענטרן אץ דער שיל־ארבעט, די ארבעסן זענען מים פלײם צונ1יפגעקל?בן אץ ריכשיק פאר• געבן ל1יט די צײםן 6ון יאר, זײערןי פ־אצעסן װעלן געװים פארכאפן די קינדערשע חברה, — דאס לערנבוך אליץ װעט אבער קײן באזונדערע פאראינטערעסירונג נישט צונעבן• עס 6עלס 8ארביקער װארטישטאף, װאם איז אז1■ נויםיק בעת דער פארמירונג םין שפראך בײם קינד. עם גײם נישט אום רעטא־ רישן גלאנץ, עם מוז אבנר א1יםנעמיטן װערן אוםבאװעגלעכע ״ספארסאקישק־יס׳ אין קינדס שפראך, ױאס איז נישט םזגלעך *> ז• אקםיאב־־קינרן־ — פ*.־ן ז*טן לןרניא-, צונייפנעשטעלט דורך די קורטאנטן פון ם־נטקן־ ױד. פערטעכניקים אינטע־ דןד רעד, פון כ האלםשטאק, ל. םישקאװסקי. ש. ריװןס. םאטקװן 1925. נןדרוקט אין 6000 ןקז. 2. *קםיאב־-קינדןר — פארן 2־טן לערני*־, נעדרוקט אין 4000 ןקז. 3. שטלל און ארבןט - הילפםבוך טארן ז־טן לןרניזור, ו-סעױ הןפט א. טפיװאק קולם לינן, קועװ 1925. נןדרוקט אץ 2000 עקז. 4. ששיל און א־בעש —2-טער הע6ט, גערהוקט-20.000 עקז. 5. ױננט — דיםןדא־ישן זאםלוננ, הילפםבוך 6א- דער *רבןט• ול — א■ םפיװאק, קולט.ליגן, קיןװ 926ז. נערהוקט אין 1)600 ןקז.