Literarishe bleter · 1926-05-21 · 107 (21.5.1926) · p. Seite 333

333 ליטערארלשע בלעמער 106 .זא וועגז העברעישן אויסלײג איזײדיש פאלה האלפערן / ווילנע װיסנשאפס, װןןס איר זאך איז נישם פארשרײבן נעזעגן, נאר קןנססאםירן און דערקלערן שאקםן. א 6אקס איז, אז די ײדי. שע םראנםקריסביע װעלכע איז 6ין ןנהײב ןן געװען א העב• רעישע. א סילאבישע, איז אין איר װייםערדיקער אנטװיקלונג אינגאנגן אװעק צום קלאנגענםיססעס. 6ארװאם זאלן די ה;ב. רעלשע עלעמענסן 6ין אונזער שסראך אייסגעשלאסן זיין סון דעםדאזיקן אנםװיקלוננס-גאנג, איז קײן סרינביפיעלער םעפ נישסא. און שא6ן אדער נישס שא6ן דעם םאקם םון דער רעםארם — דאס װענדם זיך אן אונז, אן אלע םוער אויף דעם נעביס םון יידישער קולםורשא6ונג. אין װאם נדנע אוגז. איז עס םאר אײן סײל א םראנע 6ון ראםאנםישער באבױנג צו דער סראדיביע, םאר דעם בװייםן סייל — םון רעאלער נייס- װענדיקײם זױן בװעקםעסיקײם, םאד די ערשםע דיייסט די רע6ארם — א בו שםארקער רים םים דער סראדיביע, 6אר די בװײםע - אראסװארםן פון זיך אן איבעריקע לאםס• אייםגלײכן דעם 6ראנס, אראפנעמען םון הונדערםער סויזנסער םענםשן דעם אוםזיסםן 6לעק 6ון אויםנעםראכטער עם הארצות, און — װאס װיכסיקער םאר אלץ - גײן םים דער אנםװיקלונג םון אונזער קולסור, נישם קעגן איר. װארום אין דעם, אז סיף בל סיף װעם די נויםיקײט םון דער רע6ארם גובר זײן די םירא םאר איבעררײסן םיס דער טראדיציע - אין דעם קאן נאך ז$לסן בײ װעמען בלײבן א ספק. די נײע שא6ונג 6ון אונזער קולםור האס שוין אין א גוםער העל6ס 6ון אירע בויער די רעםארם פארװירקלעכס• די *װייםע העלםם שסײם אין סםקות. און זינערקײס קעגן סםק — האם שוץ די גםרא לאנג נעססקנסו ברי ושמא - ברי עדיף, די זיכערקײם װעם םנגח זײן. דארשן סיר זײן נאר אײן ביםןלע םוסיקער, און אנהײבן שרײבן און דרוקן אונזערע ביכער אין אויסגעהאלסענער דורכ• אויס ײדישער ארםאגראפיע; און אז1י אויך לןרנען שרײבן און לייענען אונזערע קינדער אין די שודן. סאמער װעלן דער ,הײנס*, דער .מאםענם׳ און זײער גלײכן בלײבן 6ארעקשנם און נישפ װעלן םארײניקן זיך םים אונז אין דער ארסאנרא6יע — אנערקענען זײ דאך ביז איבס אייך נישס אלע אונזערע רעפארמעס. אין דא איז םארא נאך א םרײסס: װען די מאםן װעלן זאגן, אז זײ קענ;ן נישט לײענען די העברעלשע אויםלײ• געכץ, װעלן די דאזיקע עקשנים געפן די העברעלשע װערםער םים ײדישן אויסלײגעכץ, װארים בײ זײ הײסס דאך נישט ידיש - בויען א קילםור, נאר עסעם אנדערש; װאס דער םארק װעם 6ארלאנגען, דאס װעלן זײ געבן. אויב פיר װ;לן די רעפארם נישם דורכפירן דיײנס, װעלן פיר נעצװונגען זײן דורכבוםירן זי מארגן. איז אוםזיםם די םורא םין ח׳ י. י. זיננער 6אר דריישסראכיקיים און צעברעקלסקייס. םראדיציע איז שםארק, קלאפערם זיך 6עםס 6אר עקםיסטענץ. אבער דאס לעפן אלז שםארקער םאר איר. אין דאס לעפן האס ש1ין אנגעװיזן זײן װעג אין איז שוין װיים איבער אים אװעק. איי װאם-םען אלז שוין צונעװוינם צו דער אלטער ארסאגרא• 6יען — װעם םען זיך א י פ ע ר ג ע װ ײ נ ע ן. א געװײנהײם איז 6ארט נישם קײן נאסור. לײענען דאך איצם רוסן אםילו אץ צװײ ארסאגראםיעס ביז װאנען װאס. נאך דער ערשםער רעװאלוציע אץ רוםלאנד, אין 1906 אדער אין 1907, האם געזאלם םארקופען א שול צוזאםענםאר 6ון יידישע לערער און שול-םוער אץ 6ינלאנד, װעלכער איז ס:ף בל ם1ף נישם 6ארגעקוםען. איך האפ צו דעםדאזיקן ציזא• םענפאר גןדרוקם א רײ ארסיקלען אין דעםאלסדיקער װארשע• װער צײםונג ,דער װעג*. צװישן אנדערע שול-םראגן האב איך םיך נעװאלם אז־ויםזאגן א1יך װענן דער םראנםקריסציע 6ון די העברעישע װערסער אין ײדיש. 6אר םיר איז דאם שוין דא• םאלם געװען א שול םראגע, װײל איך בין געװען לערער 6ץ ײדיש אץ דער װילנער אװנםשול 6אר דערװאקםענע (הײנ• םיקע פרץ-אװנם-שול), און די העברעישע װערםער אינם ײדישן בוך פלעגן םיר םיס םײנע חבריכש און אנדערע תלםידים פארשאםן א היבש ביםל צרית. דאס אױ אבער נעװען אין דער צײם, װען אזעלכע צײםונגען װי ,דער װעג* האבן גע■ האלםן םאר שארםזיניקן װיץ צו דרוקן בריװעלעך כלופרשם פון לעזער^ים אזעלכע גרײץ, װי .עםעם׳ אנשםאם ,יםת*, ,באלעבאס׳ אנשםאם ,בעל-הבית*, ,בײסםעדרעש*. ,יאנם;ף' און דאם גלײכן. םײן םײנוננ, אז רער װיץ איז קײן װיץ נישס און אז ,עפעס׳ איז צװעקםעסיקער און בעסער 6אר ,אםת׳, האםדעריבער בײ דנם ,װעג׳נישם געקאנם גע6ינען קײן םיס• נע6יל, און פײן ארסיקל װענן דער נויםיקײס צו םארבײסן די סרזנםקריפציע 6ון די העברעישע װערסער אין ײדיש אויף דער געװײנלעצער ײדישער האפ איך איבערגענעבן אין דער רעדאקציע 6ון דעם בונדישן ארגאן .םאלקסצײםוננ׳, װעלכע האס זיך געדרוקם אין װילנע• צו םײן גרייסער אנסוישונג האם די ,פאלקסצײםינג׳ םײן ארסיקל נישם אנגענוםען. די קאלעגיע פון דעי רעדאקציע, ד. ה. פיםנלידער 6ין בונדישן צ. ק״ האבן נישס געםונען םאר םענלעך צו דרוקן דעםדאזיקן ארסיקל םחםת פאלגנדיקע םעםים, װעלכע עם האם םיר איבער• געגעבן דער םעקרעסאר 6ון דער רעדאקציע בענ-סקי: 1. מען זאגס אז1י א1יך, אז דער פונד םארשסרײם עם-הארצית, 2) דאם װאלם געװען א צו שסארקער ריס םיס דע־ סראדיציע, 3) םען באקומם אזוי א1יך 6ון די חברים-קארעספאנדענשן מא• נוסקריפםן םים שרעקלעכע א1יםלײגענץ; אז מען װעס אפדרוקן אזא ארםיקל, װעס דער עולם ש1ין גאר נישס װעלן סער היםן זיך. דאס זענען געװען די םעםים, צול־ב װעלכע םען האם סיס 20 יאר צוריק נישפ נעלאזם קוםען צו דער ע&נסלעכקײט די םײנונג װענן ענדערן די םראנסקריסציע. זינט דאמאלס זענען א םך רע6ארםעם דורנגעפירס געװארן אין אונזער אר• שאגראפיע (א6ילו אויסער ראסנרוםלאנד), נאר די רעשארםע פון דעם העברעלשן אייסלײגעכץ, — דעםדאזיקן גרייםן און שװערן שםיין אין םאםע אנתייב װעג פון דעם ײדישן קינד, װען עם קוםס זיך אנצושליסן אן דעם ײדישן קולםורעלן װארם- איז עד הי1ס נישס געםאכם געװארן. אויב אבער די געבראכסע פון דער אםאליקער ,פאלקםצײסונג* סעםים האבן פון װעםען עם איז געקאנם ערנםם גענוםען װערן םים 20 יאר צוריק, איז ש1ין הײנס, דאנקן גאס, קײן שום נויסיקײס נישסא צו עאלעםיזירן קענן זײ. קײן נײע םאםיװן האבן די 6ארלא6ענע יאדן נישם געבראכם. 6ריער םאר אלץ םוז 6עססגעשסעלס װערן, אז די פראנע עץ דער רע6ארם איז נישם קײן םראגע פץ דער פיזאלאגישער