Literarishe bleter · 1926-05-14 · 106 (14.5.1926) · p. Seite 321

6<>1 .**י ל י ט ע ר א ר י ש ע ב ל ע ט ע ר 321 פ ס י י ד א נ י מ ע ו (םאסעריאלן ס־ור ליסעראטיר און קולשו־-נײטיבשע) ישראל רויבין / בערלין װןןס ער הןס געהאט א סאסיקן ה ע ב ר ע י ש-קלימענדיקן םןיםיליעינןןםען. און צװײסנס םלענט ער סאקע אין זײנע פסײדןןניםען (און פםײדןנימען, בײ-םםײדןןנימען, הןןס ער גע. האם א גאנצן שלל) אמןל ארײנכןןסן א ה ע ב ר ע ל ש ן פםײדאניס: לוציםר, לםשל. ןןבער א1יסער די העברעישע — סײ עסעם זןגנדיקע און סײ גןןרנישס זןןננדיקע, שסומע פסײרןןנימען — םון ילדישע שריםסשסעלער, דארף דערמןןנס װערן נןןך א גרוסע פסײדןןני מען ל1יס שסעס ןןדער לזיס נעמען 6ון נןןנסע מענטשן (דאס ריב: פרייען-נעמען). פסיכןלןגיש איז דאס אין םלוג קשהדיק צו דערקלערן, ױײל בײ אונז 6 ע ל ס געװײנלעך די צוגעבונדנקיים צ ו ם א ר ט, ס׳פעלט דער *זוי גערו6ענער לןןקןןלער פןןסריןן• סיזם• די דאזיקע צוגעבונדנקייט צום ןןרט האס צװישן ילדן גע6עלט אפילו אםןןל, אין די טרןןדיציןןנעלע אלטע גוסע צײסן, װען דןןס יידישע לעבן הןןט זיך אייםגעצײכנט םיט זײן בפירושן אײנגעזעםענעם כןןראקסער, װען געװיםע שסעט זענען םמש םארהײליקט געװארן בײם פןןלק. אמת, םיר הןןבן דאן געהאט א סך, זײןר א םך, אויםןןריטעסע נעםען, יועלכע 6לעגן באגלײט װערן םיט די נ ע מ ע ן פ ו ן ז י י ע ר ע ש ט ע ם. גענוג צו דערםןןנען: ר׳ חײם װ ןן ל א ז ש י נ ע ר, ר׳ מנשה איליער, ראגאםשעווער עלוי, אהרלע פעטערבורגער א.א. די אלע שסעט-נעסען פלעגן, אסת, אז1י ןןרגאניש םארקניפס זײן אין פ1יל פון 6ןןלק מיס די נעםען םון די גדולים, אז ם׳םדעגם אםילו ןןםס דעם אײגנסלעכן נאםען 6ין גד(ל איבערהיפן און באנוצן זיך בלויז מים דעם נאםען 6ון דער שט$ט: דער רןןגאטשןןװער, דער גערער א. א. ןןבער ערשטנס םלעגן די שסעם נעמען ןןםס אייםהערן צו 6ארבינדן װערן םיס די נעםען 6ון די גדזלים, װי נןןר די לעצסע פלעגן בײטן זײער װ(ין.ןרס /,דער רבי, דער רבי םון װאםילקןןװ און איצם אױ ער אין סאלנע׳ — פון א סאלקם״ליד. 6ריער הןןט דער רבי געהײסן: װאםילקןװער און שפעסער ש1ין: טאלנער). אייסערדעם איז נןןך װיכם־ק דןןם, װןזס די נעםען 6ון די שםעם םלעגן אוי6גע6לן.כטן װערן פיט די נעםען 6ון די גדולים נישם 6ון און דורך די לעצסע ןןלײן (םים פםײ• ד?ניםען 8יעג1 יײ ז'1 *6'יי י9 באנוצן, $בער פיס ןן גןןר אנדערן, אײגנארסיקן מין פסײדןןניפען: מיס די נ ע מ ן ן פ ו ן זײערע ווערק: ,נודע ביהידה׳, ,חפץ חײכ׳ א. א. אזן קײנםאל נישס מיט די נעמען 6ון זײערע שסעסו, נאר דורך דעם ס$לק. די שסעט־נעםען זענען געװען בלויז אן אויסער• לעכער הילפס״סיםן און הןןבן םיט יענעם אינערלעך־װעזנסלעכן, װןןס א פסײדןנים האט צו פארצי־כענען, נישט געהאס צו סון. און א1יב אז1י איז געװען די לאנע א ם ןן ל, בײ דער אײגגעזעסנקײס סון דאםאלססיקן לעבן, בײ דער געװיםער פיעםעס, װןןס מ׳הןןס צו געמיםע שםעט יא געםילס זשסעס, װעלכע זענען געװען אײננעפינדעװעסע םק1ם1תית1רה, ווי װא• לאזשין, סלאבאדקע וכד1םה.), הײנס יוי דארף ש1ין זײן די לאגע איצס, װען דאס ײדישע לעבן בכלל און דאס לעבן 6ון ילד. שריםסשסעלער בפרס (װעלכער ײר,שריפסש. םאר די לעצםע (סוף) די פסײדאניםען האבן פארלוירן זײער א י נ ד י װ י ד ו ־ עלע סענדעגץ(צו דעמאנםםרירן דאס, װאם םײלס אפ דעם נאפען־םרעגער םון אלע אנדערע זײנע חברים) און האבן 6ון זײער א1יםשליסלעכער א1י6גאבע נעםאכס די ק א ל ע ק ־ םיװע טענדעגץ (דעםאנסםרירן די באװעגקראפם םון גאנצן ליסערארישן ד1ר). גענוג צו דערמאנןן, לםשל, אזעלכע סשונהדיקע פסײדא־ ניםען םון פםוקים־שניס, װי ה י ל ל ב ן ש כ ר (גאס האס אמאל געהאלפן א העברעלשן משורר, װאס ער האט נעהײסן: הלל און זײן סאםע: יששכר, האם ער געקענט — בלויז פים א קלײנער ענדערונג אין םאשנם נאםען — נאכםאכן א בםירושן אייסדרוק 6ון ישעיה) דאם פארםרעטן דעם ישעיהשן ,שחר׳ םיס א ח׳ אויף ,שכר׳ םיס א ב׳ האם קײן ראל נישם ג,שפילט). י ב נ ׳ ה ז (זײער א באלערנריקער בײשפיל, צו װאס 6אר א װירטואזיסעס דאס יאגעניש נאך פםוקים־נעמען האס דער■ גרײכס: אזוי װי ס׳איז פאראן אין תלמוד א ראשיתיבות - אז ם׳קען נישט געהאלםן װערן פון תנ*כ, זאל כאטש זײן פון תלםוד — יקנ׳הז: ײן, קידוש, נר, הבדלה, זמן, נעמם דער שרײבער, װעםען גאפ האס געהאל6ן, ער זאל הײםן: יעקב און זאל נאך דערצו זײן א בהן און זײן םאםיליע זאל זײן גאלד־ בערנ, א1יף העברעיש, הײםס עס: הר זהב און ענדעדט דעם ק׳ אױף א נ׳—און ם׳באקיםט זיך: יפנ׳הז, ד.ה. יעקב פהן הר• זתב) א. א. װ. א■ א. װ. 6רעגס זיך אבער: צי איו גרוים די דיםםאנץ צװישן א ,הלל בן שכר׳ און ,בףאדיר׳ (אויך אזא םין פשסל ב־ים שאפן זיך דעם פםײדאנים.), צװישן יכנ׳הז און םוקדוגיז (רער נאםען פון חשובן שדיפסשםעלונר איז: אלכסנדר, םארװאס זשע זאל נישם קופען דאס צװײסע װארס, װאם רייםט ז ך םםש 6ון די ליפן, אלם פםײדאנים: פוקדוני?) א סײל 6ון די העברעןשע פםיידאנימען נײ י י ד י ־ ש ע שרי6טשסעלער האם יא א זין, האם יא די םריער אנגע־ רואענע .אינדױוידועלע טענדענץ׳, דער פםײראנים אלײן איז א שםיקל דעקלאראציע פון אידעען, און סארנעם זענען אזעלכע פסײדאניפען םיס ,אינדױוידועלער סענדענץ׳ פאראן א1יך בײ די העברעןםסישע שריפסשסעלער אדער בײ די װאס שםײען נאנס צו זײ, װי לםשל: אחד־העם, בן״עםי א. א. צו העברעישע פםײדאניםען םיס ,אינדױוידועלער סענדענץ׳ בײ ײדישע שריפםשםעלער געהערן, לםשל: בעל־דםי1ן, נצוץ, נםתר. א סײל אבער — און אגר1יסער טײל — ה א ט ק ײ ן ז י ן נ י ש ם, למשל: יה1אש, םנחם, עםנואל א א. ש1ין אונזערע קלאסיקער, די װאס האבן אײגנסלעך אװעקגעלײגט דעם גרוגס־שםײן פאר אונזער יידישער ליםעראטור, זענען ארײנגעקוםען — מיס זײער געלונגענע, אסת, אבער דאך מיס — העברעלשע פסיידאניםען: פענדעלע מ1כר־ס6רים, שלום־עליכם. א אייסנאם איז י. ל. פרץ. (שפעכער שלום אש, װעלבער איז, דאצט זיך א ,אוניקום׳ אין דעם פרס, יוײל ער האלם בכלל גישם פון פסײראנימען.) אבער, ערשטנם. איז ער א6שר א1יך געװען צו6רידן מיס דעם גליקלעכן צופאל,