Literarishe bleter · 1926-05-14 · 106 (14.5.1926) · p. Seite 319

319 ליטערארישע בלעטער 106 .זא #6ד דער ײדישער יזיםעדןוםיר איז עס, אין ת1ך גערןודט, נישט קײן גרייסע איבערראשונג, װןם בערגלסאן הןןט נןןך 7 יןןר ,איבערלײגינג׳ דןןך דורכא1יס א1יםגע6ינןן, אז אייף דןן• לארן״פאפיר קןןן ער זײנע רןוםיןנין נישם דרוקן אז דל קװ>)• סןן, ױןןס עקזיססירס 8אר א ײדזשן עםינראנט איז א1יך גיל• טיק דןןרטן םאר דער ײדלשער ליםעראםור — און אז םירן ברוגז םיטן ײדישן ארבײטער ל1ינס זיך ש1ין אײנםאל נישט. אין בסל םאכן אט די אלע םארשידענע קװןןטןןם איז א פראגע נישז 6ון אםעריקאנישער װײכהארעיקײש אין מיטנעםלל, ניןר 6ון םלוכה״םאגם, א1יף װןנלכן עס סרעטענדירט איצםער דער אלםארבאנד םון דאטן: דער קןםינסערן. און נןןכדעם װל זײנע םיבללציםסישע ,בענקעלעך• װןןם ער הןןם צוגעשסעלט דעם ,םןןרװערםם׳ א1יף דער יעװסעקציע אלן יןןר 1923 — רןןבן נישט ןןנגענוםען פינקט װי די ארץ• ישראלדיקע ערד הןןט נישס ןןגגענוםען הןןסשסײנס םאפירענעם אקער־אײזן - איז אםשר ש1ין בכלל קײן אנדער א1יסװעג נישט געװען. פארשםײס זלך, אז אויננבליקלעך האם נױ.יןןרק געםוזם א1יםה1יכי זײן מאלקנקרןןצערלשע נשפה, און דןןס נעפלעכע האס באלד געםוזט נןכטון װארשע, כדי בערגלסןן ז$ל זײ באלד װי צװײ פעטע םראםײען קאנען ארייםװאלגערן צו זיך א1י6ן שפאן און זײ אװעקםראנספארטירן אלם איבערבעטונגס• םתנה צו דער יעװסעקציע קײן םאםקװע. םילא נו - *ז מען דארף אוסקוםען איז דןןך קײן טענות נישט םאראן. דערויף איז עס דןןך ןפעס ,םידת׳הדין*. כאטש סיאיז נישט שװער צו גלויבן, אז די יידישע אר• בעטער 6ון אמעריקע און ם1ילן - אט די אלע נארבארעם, שניידערם, ב1יער אין םוליאזשעם װעלן ז־ך םיס בדי־גלםןןנם גזר-דין װי נישס איז אן עצה נעבן נישט ערנער, ױי זײ געבן זיך אן עצה מלם פארשלדענן גזרן םון זײערע אײנענע פלוכ1ת. קיץ גרייםע באאוםרויקונג 6ארן גורל 6ון די םארמשפטע ארבעסער 6ון פ1יין און אסעריקע רוסם עם אלענפאלס נישט ארייס: ס׳רוםט אםילו נישם ארויס ק־ין באאוםרויקונג םאר דער ל־סעראסור די דיסציפלינארע שטרןןף, װןןם בערגלסןןן הןןט יזיף זיך אר1יםגעלײנט, די דיסצ־פליגארע אפקוםעניש, דעד — ש פ א ןו דאנעגן רו6ס אר1ים א שמײכעלע דןןס, װןןם דעם דאזיקן ליטערארלשן שפאן׳צדק האבן זיך גענומען אונםןירשטופן 6רעם• דע באהעלםערס װעלכע לןןזן זיך צושפאגען צו יעדער דישעל. ם׳איז ש1ין אז1י אבער באשערט, און יעדנ6אל, װען א םענםש נעםם א1יף זיך• אםקום ניש,װערס ער א שטיקל ,קד1ש״. געפינען זיך שוין װײבער אזעלכע װןןס טרןןגן אים אונטער 6אר א מצוה א ביםעלע געקעכץ, און די װײבער זענען שסענ• דיק אין אזעלכע םאלן אומבאדיננסע עקר1ת. ס׳רוקם זלך ש1ין א1יך אונסער אזא װײכהארציקער ־לײ• דיקנײער און לײגס אז1י גוס ברודעריש אר1יף די האנט אויף דער אפקוםענדיקער פלײצע: - זארג נישם ברידער. מיר דאר6ן לײדן, םיר דארסן אסקוםען א1יף דער ערד.׳ און אט אזא ביסעלע געקעכץ האט די פאליסישע עקרה, כאשין, געגעבן — בערגלסאנען םים זיץ ביסעלע ,אינשלוענציע׳ ער האם געװיס אין דער צײם 6ון דײטשער אינםלואציע רערהערם, פונקט װי ער האס עס איצסער א י ב ע ר ד ע ר ה ע ר ם. דאם אלץ םוז סון די ײדישע ליםעראםור און דאם םוט זי, ל1יס אן אינערלעכער נ1יסװענדיקײם צו עקזיםםירן םיס די ב1חית 6ון אירע םעגלןיכקײסן-און גישם לויסן באפעל 6ון ,שפאן׳, װאם דארף םלם זײן םיר״יעריקער סראדיציע סון רא• םאנלשען קא6ע - זלך נאך אבלסל שעםען רעדן צו ה1יךו אלז אס שטעלם זיך די דאזיקע 6ראגע. אםת, די ײדלשע ללטעראשור - םוז דאס אלץ טון-דורכן בערללנער ,שפאן׳ אדער דורך אלר געזונםן נלשם-געשפאנםן װילן - אבער מאס זענען אלן אזא ליםערארלשער אונתערגעפוגג שולדיק אם דל אלע ײדן, װאס ער שלעסס םלס זלך םיםו װעםען זענען זײ דען עפעס שולדלק? און װער םאנט דען 6ון זיי, חלילה, עםעםו םײנס םאקע א1יף אן אםת בערנעלסאן פלם דעם פע־ צעקס פוםשע ז1יגליננ־קאםוניםטלשע פיםטולן םארשטעזן זײן םא־ ציאליבאדנלאזע פסלכאלאגיע, װאס אלז אלס יאר צענדללקער אין א6שר יארהוגדערסער? אדער םײנם א6שר בערגעלסאן 6ארלאסען םיטן ה׳ םע• לאםעדם אוקרײנלשע .אנספלעקונג׳ זײנע ללסערארלשע קינסט• לערלשע לעכער 6ון קיעװ ביז בערלץ און םון בערלין ביז נױ-יארק און פים די דאזיקע נײיקוגסס לידער א1יסב1יען א בריק ציריק 8ון בערללן קײן מאסקװע. םײדן ע־ האם זײ אלע אט די ,ליבהאבער׳ גענומען 6אר א םצוה, צוליב תשובה. װײל ער מוז א םך תשובה-םאן. דאם איז ש1ין פארשסענדלעך מי בײ יענעם זינדיקן פ1יער װאס גײט תשיבה טאן קײן פעטשײעװ און נעמט םיס זיך םיט יעדן אײנציקן װאס ער באגעגנס אייסן װעג, אין װאס מער, זײ זאק אים אולסהעלפן תשובה םאן. א דװארניק א סאל• דאש װאס גײם א1יף אורלויב, א םרים, א בעטלער, אן אלםע ג1יע, װאס זאל ש1ץ 6ין לאנג אםילו פארגעםן דעם םעם פון זינד, אלע גײען זײ םים און ער 6ירט אן םים דער אלגע• מײנער ארגאניזירסער תשיבה. אז1י האט ער א1יך אננענופןןן זײנע באהעלפערם זיי זאלן אים העלסן תשובה סון און בעסן סאר אים גאס. םען גײם. אלע םים זײערע םארשלדנארםיקע ריח1ת. אלע אײנגעשפאנם און פען ססארעס זיך נעסרײער צו שלעפן און פען טום תשובה א1י6ן קיל אין דער ה1יך, און אײנער װיל איבערשרייען דעם אנדערן. א קלײניקײס? אניאגן 7 יאר םים אײן ,שפאן׳, פיט אײן פען-שטריך! א1יף דעם מװ םען טץ א םך םצוהס, א םך תשובה און ה1יפט• זעכלעך בציבור. — נעװים! איז אבער 6אראן אץ יעדן םין תשובה אזא סאר6אלגנ• דיקער אוםגליק סון: — בםק1ם שבעלי-תשובה עוםדים צדיקים גםורים אינם יכ1לים לעפ1ד. — איז דאך א קשיא: - — 6ארװאם? — װײל — — װײל — עס שםינקס. — אײנ6אךז #