Literarishe bleter · 1926-05-14 · 106 (14.5.1926) · p. Seite 318

106 זא ליטערארישע בלעטער 318 ס׳איז דאך אײגנסלעך ו ם ח, סען גײט ןרוים *וריק 1*1 גלות — לחרות און ם׳םאכס #ן איינדרוק. גלייך װי םען װןלס גענאנגען ערשס גגכענען די גרעניץ... און אין דער אםתן — איז דער װעג אויף עוריק ש1ין דאנקן גזןט אן אויסגעסרןםענער. א טרײןר. םען גײט, םען גײס. מען טרעםט זיך םון *לע זײםן װעלטן איז עו װןס אז1י טראגיש? נישט *נדערש, װי נןןר — - אין ש ם 8ן״ 8ז אינדעראמתן $6רט םען םיט 8 זײער גוטן און באקװעפען אינסערנאצי$נ8לן צוג: און גו־װןןס זיך ארוםרינגלען םיס 8ז1י 6יל ליטערארישע דארםאיעדניקעס, שםשים, לײנהיטער און סעלערלעקערס? און װןם סוט דןן 6 שטײגער דער װ1ילױנגערישער פעצעקישער נײסט — כאשיןז ער איז אויך עםעס שולדיק דער יידישער ליסעראסור? עי דער ש*8ן הןט אײנ86ך נ8ד8י6ט ן גענעי8ל־לעקער םון גר1יסן םארנעם, 8 גענעראל׳לעקער םים פח, םיס םח און סיט 86נם8זיע, און מיס 8י8 י8נגן לײטישן רוסינירטן עוננ, ער זאל קןןנין 8 לעק טון די יעװםעקעיע א1יף 8ז§ אנשסענ• דיקער שטרעקע װי 6ון בערלץ ביז מןסקװע, אז ם׳זןל זײן םיט װןס בו שסאלצירן און פ׳זןל חלילה נישס 86רשעםס װערן 86ר לײטן?! — װײל עס בעס זיך םםש 8 םשוםע םראנע: אםת. די ײדישע ליטעראטור םוז ןננעםען די נײע סאביאלע רעליגיע 6ון די ברײסע הארעםאשנע ילדישע םאסן דארס װו זײער מי אץ הארעװאניע קוםט בזם שטארקסטן אין פראדוקסיװסטן א1יסדרוק. אמת, די ילדישע ליטעראםור םוז עס א1יסנעמען און םאקטיש סום זל דאס ש1ין אץ דער שסיל. ןן געשרײ און אן ט8ר8י8ם. די ילדישע ליטעראטור מוז זיך 86י8נקערן אױף דעם נײעם ילדישן טיפ, אויף דעם ילדישן ערדיארבעסער, א1יף דעפ ילדישן טאבריק־ארבעטער, א1יף דעם ילדישן קוסםאר, אויפן נײעם ללדישן שילער—א1יף אט דעם דאזיקן נײעם ילדישן און אלגעמײן-מענטשלענן טיפ, װי.ס בילדעט זיך איבס א1ים אין רוסלאנד אץ אין דער גאנבער װעלט. דער ילדישער םעסאליגיסער און ק1ילן-גרעבער פון ש^רל־ ריא אדער אנדערע פלעבער, װעלן דאך א דאנק זײערע נעא־ נראפישע באדינגונגען סון אונזער גר1יםן 6ןלקם־8קטיװ נישט אויסגעשםראכן װערן. נײןן און דער ילדישער שנײדער• אין לעדער־ארבעטער פין פ1ילן א1<ך נישט. ניץ. אין דער ילדישער בעטאן־ארבעטער און שאפמאן 8ון נױ־יןרק פסתםא א1יך נישט■ נײ;. די ילד־שע ללטעראםור מוז דך אריענםירן אויף זײ אלע זײ אלע האבן אויםן א1יג, םילן די ארגאנישע, לןבעריקע אי; בליטיקע םא־בינדונג מיס זײ און םיט זײ ב ו ז א ם ע ן װאקסן• אמת. די ילדישע ליטעראטור האט זיך בו דעם םאביליזירט, נישמ דער6אר װייל בערגלסאן האט דאס א1יםגע6ינען אין אײנער א נאכט 6ין 1926׳טן יאר, נאר דערםאר װײל דאס פראסטע סאניסעגלעכע לעבן האס אוי&געםאדערס אין בא16'י בו דעם ש1ין יארבענדליקן לאננ םיט א דראענדיק ק1ל פין אונטערגאנג — א1יב נישט: בום באדויערן האס עם בערגלםאן די גאנבע בײס נישפ — א קלײניקײס? םען דארף אפטין אן ארבעט אין אײן םינוט — װאס אנ• דערע, בארופענע אין נלויביקע האבן אסגעבלוטיקט אין םשך 6ון ך שװערע יאר: אבער אײנם בלייבט דאך קשה: — בי האס טאקע בערגלםאן געלײגט אז1י6יל והאפנונגען א1י6ן ,פארדארבענעם״ געשםאק 6ץ די ילדישע אנפירער אין רוסלאנד? אדער ער האט אםשר געמיינט םיט כאשינס סלוידעריי, מיט אט דעם אפגעריבענעם ,ליטערארישן סרוליק״ דעקן זײנע אײנענע פאליטישע, געזעלשאפםלעכע און עפיגראנסישע ח1בות דער יעװסעקביע? — װײםט דען נישס בערגלסאן, אז אין רוסלאנד גײען ש1ין מער אס די סרוליקלעך נישש אן?... נאטירלעך האט םען געקאנם 6אר1יסזען, אז דער גאנבער עמיגרירטער עולם װעט זיך ם1ף־פל־ס1ף םוזן אויםקערװען מיטן פנים — א1יף מזרח. בוריק אהיים. און אין דער ערשםער רײע שריפטשםעלער. שריפטששעלער, ײאם זייער ליםערארישער ג1רל איז סארבינדן םיסן ג1רל םון באשסיםטע קולשור־טראדיביעס, פיט באשטיםטער קולטור״אטמאספער. פון ברײסע האיעפאשנע שא6נ• דיקע םאסן, שרי&סשטעלער װאם זענען פאראורםיילם אין א 6רעמדער אטםאםפער פאר דער בײט פארטריקנמ בו װערן. און קיץ בעסער פלאץ װי דײםשלאנד א1יף בו דער6ילן די םראגישע אסנעריסנקײט 6ונס לעבעדיקן פאלקס״אםעם, 6ון זײן בלוטנדיק הארץ, 6ון זײנע לעבעדיקע נערװן, םון זײן פולס — האס םען נישס באדאר6ט. איז נאטירלעך, אז דער בוריקקער האט פריער אדער שסעטער געםווס פארקומען. דאם אלץ רעדס זיך װעגן שרי6סשכעלער, װאס סראגן אין זײער לײב דאם לײב פונם 6אלק. קײן פאליטישע האלאדראנצעס קוםען דא, םארשטײט זיך, נישט אין באטראכס. זײ איז דאך אלץ אײנס. — ארץ-ישראל, האנאלולו אדער דער אקראפאליס• נאך זײערע שליממזלדיקע, אוםגעלונגענע פאליטישע קאריערעס, װאס ענדיקן זיך שםענדיק םים ,זכר1נ1ת' און ,םעמיארן״, איז מער װי בו בארגן בײ א שרײבער א קאמפלי• מענט גײיכן דאך זײערע ארעמע השגחס נישט. אלץ אײנס: בי פץ רעכטס, בי םון לינקס. האנדלט זיך דא. װי געזאגט, װעגן הארעפאשנע ילדישע שײשטשטעלער. און מען דארף עם בכױן אונטערשסרײכן, כדי אפבוטײלן זיי פון די 6ארשידענע פאליטישע װאלנאפאזשארני• קעם, װאם אםוזירן זיך א1יף זײער לאנגװײליקער אימפאסענטער עלטער דורך לעשן זײערע אײגענע סשאדנדיקע גע6ילן םיט סארינירטע ליטערארישע חסאתינעורים. — נו, גײען איבט די עםיגרירסע שריפטשסעלער ביריק. — בו זיך. — אבער בו װאם אז1י םארסאפעט? בו װאם? — בו װאס אז1י ארייסקאלאטשען די דערשיאקענע לעקערישע ביגגען? — כאפטם אביםל אטעםן — זשאלעװעס זיך נישטן 6ארגינט זיך! אלץ אײנס! — און בו־װאס אז1י םיל ,פדת הדין״? אץ י,ונתנה ת1קף״. — בו װאם דער שרעק 6ץ יםים-נ1ראיפ? ס׳איז דאך נוט אין װ1יל. םען םארם אהײם םראנק און 6רײ צו א באפרײט און געזוגט־װערנדיקן פאלק.