Literarishe bleter · 1926-05-14 · 106 (14.5.1926) · p. Seite 317

317 ללטערארישע בלעטער 106 זא ליב־הןרביק אין סןןני־ברזןסיש קנײפן דעם קןזםינסערן איבערן בעקל גײס אין חשבין 6ון נײער קונסם נישט ארײן. (— אי׳ די ביטערע ערפארונג!) און א ליטערארישע הסכמה 6ון בערלין אויף לשין ילדיש הןןט שוין דער קןןמינטערן אין ארכיװ. װןס איז שײך די טרייעריקע חברכעס, װןןם בערגלסאן הןןט גוגעשפאנם צים זשורנאל — םוז םען םידה זײן, אז זײ ברעכן אים נןןר אונטער זײן אײגענעם ליטערארישן קרעדיס — נישט םער! # דער גאנצער זשורנאל םרןגט אייף זיך א בילטן שסעמפל 6ין דעם נײעם אידעאלאנישן נדן, װאס בערגלסאן האט, וזײזט איים זיך םחײב געװען צו געבן דעם ראםנ6ארבאנד צו דער צװײטער םארלאבוננ מיט דער עגונה םונם ײדישן רוםלאנד — — מיט דער יעװסעקציע. און די יעװםעקגיע, װי ם׳װײזט איים, נעמט בלייז און אייסשליסלעך אין סאװיעסישער װאלוט• דא איז שיין די זאך נעװארן אביםעלע קאפפליצירטער. צוליב דעם םעם האם בערגלסאן װײזט איים נעבעך געמיזט א1י6קייםן 6ון דער ילדישער ליטערארישער בירזשע אין בערלין דאס גאנצע ביםל פאולענערטע ,קאמוניסטישע םױליקלעך׳ — כדי צו סילוקן בכביד און טאקע װײזן רערבײ א ברײטן זשעסם, אז ער קאן םילוקן פער מי מען דארף• — סיהײסט: — נאט און װײסם. — ס׳שפילס נישט קײן ראלע. און אין דער גרייסער בהלה םין אפקייםן נײע ליטערארישע װאלוט םאר ביליק-האט זיך אין דער סוםאסאכע על-פי צופאל א1יך ארײנגעפאקט דער םאלטשער ליטערארישער םשערװאניעץ, װאס איז איבערגעםאכס געװארן 6ון א שקל און װאס איז נעבעך געלעגן בײם ארבעסםלאזן פעצעקישן טריימער — נא טשארנעי דיען, א1יף אײנצוהאנדלען א טארבעלע ארץ־ישראליערד• מ׳האט װייזט א1יס נישט נעקאנט פארהיסן. ם׳םארשסײט זיך, אז זײ אלײן, די חברטעס בלע״ז זענען םין זײער זײט אים אנטקעגן נעקיסען. װי םען זאנט — ,פאדדיערזשעװעס׳ א גוסן פרײנט. מיט מאס נאר ז י זענען איםשטאגד געמען. זײ זענען אים געקוםען גי-הילף אינם אויםשטײער, זײ האנן אים גר1יסמוסיק געגעבן צישסײער אויםן נדן םון זייער גאנצער ארעמקײס — פונקם װי ד. טשארני האט אװעקגעגעבן צושםײער א1יף נק זײן שװעסםער די פאר איבערגעפוילםע שינדעלעך 6ונם ארעםען בערעזינער דאך, װי ער םארזיכערט אונז אין זיין ביסל הײמישער ,כראניק׳ פונם זעלבן נוסער .שפאן׳. זײ האבן װײזט א1יס כאטש געװאלט זײן שטאלץ מים 6ילאנםראפיע, םיט אביםעלע ,הכנסת בלה׳־געזעלשאפטלעכקײט, אייב זיי אלײן זענען אויף קײן אײגענעם שידוך נישט 6עיק. — אפשר װעט עפ<ם בזכות זה ארויםקימען. א6שר װעס ,ער׳ םגין זײן דארט... בײ די אבית: בײ ליסװאקאן, פערעזשין וטשעמערינסקי... און בערגלםאן-דעד קליגער און סאלאנסםולער ראםאניסט האט, װי ם׳זעט א1ים, שטארק נישט פקפיד געװען. — םען א שינדל, איז א שינדלו א לאקש, איז א לאקשז אין א מאננל איז עס אייך א כשרע מסבע. איבעריקנס װעט ער זײ צו יעדער צײט קאנען דעװאיולרן און ער האס דאך באדארפם אזויסיל! בערגלסאן, ה א ם, ש1ין 6ון גאנץ לאנג, נאך פונעם ,ארום• װאקזאל׳ אן, און דעםאנססרירן דאס, װאם זײנע סרויעריקע חברסעס האבן נישם און װעלן קײנםאל נישם האבן. און — — װאס נאך? — םער גארנישט. דערסאר קוקט א1יס אביםל צוגעאײלס און אפילו קאםיש דאס װעקסעלע אײף דער נײער ילדישער ליטעראטור, װאס ער האט אר1יסגענעבן אין זײן ארטיקל ,דרײ צענםערן׳. אביסעלע — פריצײטיק. לויטן זין פונם דאזיקן װעקםעלע — דארף אט די נײע ײדישע ליטעראטור שוין זײן דער נאטירלעכער באגאזש 6ונם ,שפאן׳. נישט אנדערש. קאן אבער, צום נרעםסן בארייערן, דער אנהויב 6ון זײן ראמאן .םדת הדין׳, װאס הןס זיך אפנעדרוקט אינם זשורנאל— אזא װעקסל נישט זשירירן. ס׳סוט אונז זײער לײד — אבער דאס איז נישם קײן גאראנטיע. די גאנגע סײל, װאס איז אסנעדרוקט אין ערשטן נוםער געפינט זיך נאך אלץ א1יף דער קינםסלערישער םלאף םונם בערגלםאנישן ,נאך אלעםען׳ און ,אפגאנג׳. קײן טריש װײטער - דערװײל — נישט. א1יף גאנצע 6יפציק זײםן דרוק — די זעלבע קלעםיקע פארנעבלסקײס, אץ װעלכער ם׳דרײען זיף ארום אן א שיער פענטשן און אלע םיס די רוקנס צו רער װעלם. דער ,זײסיקער• דאקסאר װיל אפקומען מיט א נישס. געלוננענעם װיץ, די צונעטראכסע םאסיע פאקראװםקאיא מיט ספיװאקן רעק שטום־לש1ן און די צװײ ברידער סאקראס, װאס זעען אויס צו זײן אויף 6ון אזא צװײפלהאססער װירקלעכקײט— שנארכן אויף דער באנק און ,זאגן גארנישם׳. — איז װאם־זשע— זײ האבן נאך טאקע אלץ נישס װאס צו זאגן? פונקט אז1י װי אלע בערגלםאנס העלדן האבן אין די #רןערדיקע ראמאנען נישט נעהאט װאם צו זאגן? סונקט װי דעםאלם, װען זײ האבן נישס געהײםן פאקראס און פאקיאװםקא, נאר חײם םשה און ם רעלע און זענען נישפ געװען קײן עסערן, נאר פריװאסע שװײגערס און נעסאלענע אויבעריםענטשן. און א1יסער דער לירישער מאלאנכאלישקײט װאס װײעס איצס דארטן 6ון אנדרעי ביעלעים ,סערעבריאנעי גאלוב׳ איז דעי אנה1יב פון דעם נײעם ראםאן געבליבן א1י6ן זעלביקן פונקס, צו װעלכן ם׳האס צוגעפירס דער .אפנאנג׳—די זעלביקע סענסשלעכע קאמפלעקסן איבערגעסוענע אין רעװאלוציאנערן רעקװיזים. און דערװײל — די זעלבע אקסױוע שטוםקײט. און ם׳איז פארשטענדלעך — 6ארװאס. װײל א1יב אזא נ1יטיקע זאך םאר בערגלםאנען װי .חרטה׳ יזאט נאך װי נישט איז געקאנס א1יסװאקסן םאר אײן נאכס, קאן אבער קײן נײע קינסט, װאם םוז האבן לעבעדיקע נײע קידטור, לעבעדיקע נײע סביבה און א1יסד1יער, םאר אײן נאכם נישט א1יסװאקסן, א6ילו אין אזעלכע עקססרא-ארדינערע 6אלן װי בײ בערגלסאנם םעםא6יזישן צוריק״גאנג קײן רוסלאנד, װען לען דארף זי אס די נײע קונסט האבן פאד נדן צו א שידוך־מצוה, און דאן װען םען דארף זי האבן פאר א םולדיק .נײנסל׳ א1יף צו געװינען א נײעב נעזעלשאפטלעכן — — 31. נײע קונסט װאקםס נישט א1יס 6ין פאליטישע חרטהם, נישס 8ין קײן װעקסעלעך און נישס 6ון קײן פאליסישן על-חסא