Literarishe bleter · 1926-05-14 · 106 (14.5.1926) · p. Seite 312

106 .ז^) ליטערארלשע בלעטער 312 װאס איז געװען אויסערגעװײנלעך נישט קײן סינקםלעכזנר מענטש, האט אננעדירבן או פןדערן, אז םען זןל עסן אין באשטימסע שעהן. װ״ל קײאװע איז געװען פארטון אין דעם רזןםןון און גארנישס חוץ דעם רןןמאן נישט געהאט אין זינען. נאך לאנגע מאטערנישן, איז דער ראמאן לם1ף ןנגעשריבן געװןזרן און םאדנע, אז גישם פראנס, נישט קײאװע ה$בן נישס באמערקט דעם בר1;םן ערפןןלג, װןןס ער הןןט געהאס. אין 198=1 האס זיך םראנס באגעננס םיס עםע לאפרעװאט. די באגעגעניש האס געהאט א גר1יםע באדײטונג םאר אים, װײל זי םיס איר פינקטלעכקײט האט נישט דןרלאזט, אז קייאװעט און 8ראנס רײזע זאל פארװאנדלט װערן אין א קא• טאסטראםע, אלץ םלעגן זײ סארגעסן, פארדרײען און שסעסער אנפאלן אײנער אויפן עװײטן. 6ון יענער בײס אן ה1יבס זיך אן בװישן קײאװע און 6ראנםן א שלעכט לעבן. אבער זי איז גישט געװען שולדיק אין דעם. אים האט אנגעה1יבן נמאס בו װערן איר אפטר1פםות. אינסטינקסױו האט ער גע6ילט, אז ער האט שיין באקומען 6ון איר אלץ, װאס מען האט נאר געקאנט- ליבע, רום. קײאװע איז געװען גענוג קלוג עס בו סארשםײן, אבער זי איז בופיל בוגעװיינס געװארן בו פראנסן, גדי בו אװעקגײן אין א זײט. עטלעכע יאר האט נעד1יערט דאס שװערע לעבן.. לס1ף איז באשלאסן געװארן, אז זײ מוזן זיך בעשײדן אױף א פאר חדשים און 6ראנס איז אװעקגעסארן קײן ארגענ• טינע. די רײזע האס נאך םער 6ארשאר6ס די באבלונגען, װײל װי נאר פראנס האמ זיך דערםילט 6רײ, איז ער זין בענ1י6גע• גאננען מ־ט אן ארטיסטין. קײאװע האט זיך װעגן דעם דער■ װוסט. װען םראנס האט זיך אוםגעקערט קײן פאריז, האבן זײ זיך פײערלעך איבערגעבעסן, אבער עס איז געװען בו שםעט: אין עטלעכע חדשים ארום איד קײאװע געשטארבן, א פארבװײ• פלטע און אנט1ישסע. .מיט גר1ים פארשטאנד, זאגט םאדאם סוקע, האם קײאװע געשמידט דעם רום, װאס אנשסאט בו באאיכטן איר עלטער, װי די גערעכטיקײט האט עם נעפאדערט, האס זי סארופערט איר לעבן׳. און סוקע דערםאנס די װערטער םון סאנט-בעװ: ,װען דער רום מישט זיך ארײן בװישן בװײ 6ארליבטע — פטרט ער אלץ אװעק... םארליבס זיך נישס אין א װאלםערן, א רוםא, א געסע אדער א שאטאבריאן, א1יב איר װעט זײ בו■ פעליק באנעגענען א1יף אייער װעג׳. םאדאם דע קײאװע האט יא באגעגנס א1יף איר װעג א גיויםן מענטש און זי האס טײער באבאלט דערםאר. אבער די פר1י ־מיט דער גר1יסער אינטעליגענץ און גרויסער נשמה איז און װעט בלײבן א היסטארישע סיגור. ג• מ• פ א ר ל־1 אג נ. קלע צ ס י ד ארויס פון דרוק: שריפטן פון ײדישז װיםנשאפטק־׳עכן אינםטיטוט, * (םילאלאגישע סעריע, באנד ז) ל א נ ד ו י ־ ב ו ך ד״ר אל־יפרעד?־1אנדוי נו ויין 75-ס־ז גןנװרנםסןג וװנסערננסרןנן #ין וײנע גוסנ-סריינר *>ן תלפירים. *גרויס זןסלניך 6ון *ינער 40 ררוקנויגן פיסן ענסײל 6ון די נוריםס- ססע ײדיסע *ון יײססע 6ילןלןנן, ליסערןסור• היססנדןקער ווון *ןלק- קלןייססן, ןן *וער 6ון ײד. ססדןכסערסונג *ון לןסעדןסוסגעסיגסע. אדרעם: 36 סח^פט,! ,¥3\24*ז3ז^' ,ח£1(סס10 .8 סערגעחתמעט, האט געזאגס א. םראנם, איך חתמע אונטער, װי איר זעט. און א6ט באשסײט טאקע םײן גאנבע ארבעט נאר אין אונסערחתמענען׳. ,די לעבטע װערםער, שרײבט שארל מארעס, װערן קלאר, װען םען נעמס אין באטראםט אז זײ זענען געזאגס געװארן בײ םאדאם קײאװען אין שסוב, און בװײ סריט פון דעם טיש, װו םאדאם קײאװע האם םריער אנשטאס איר בארימסן פרײנט געשריבן א סייל פון ,זשעראם׳ם ארטיקלען, און איבטער גן. ארבעט א1יף די ארטיקלען, װאס זענען ערשינען אונטערן נאסען 6ון .אנאםאל פראנס׳. דער ־וסחזססס איז ס1ף בל םוף איננאנבן איבערגעגאנגען אין איר רשות׳. ,עס איז ש1ין געװארן א געװ1ינהײט, אן אפגערעדטע זאך, און זי האט ש1ין נעסון די ארבעט אן שום שאל1ת. עס איז ש1ין אםילו געװען א באשםיםסער טאג דערבו, דאכט זיך שבת א. פראנם האט נישם נאר נישם באהאלטן די זאך, ער סלעגס נאך דעיבײלן יעדן אײנביקן װעגן דעם מיס א געלעכ• סער... די ענגע, אומאויפהערלעכע םיסארבעסערשאפט פון קײאװע און אנאטאל םראנסן איז געװען נעװענדס אייך א1יף אנדערע, םער װיכטיקע װערק. זי האט געהאט א לײדנשא6ט בו םאכן באר־מט א. םראנסן. א1יסער אםשר זײנע געדיכטן, האט זי אינטואיטיװ ריכסיק און דורכדרינגענד באנומען זײן געשמאק, זײן קינסט, און זײן זשעני. עס איז א םוםםערהאם• טער אבער שםארק זעלטענער, און, אין םײנע אייגן, א6ילו אן אײנבעלנער פאל, װןן א פערזענלעכקײט מיט א נשמה און םארנעם פון ערשטן ראנג האש זיך בינ1יפגעמישט פים א בװיי־ םער. נאר א 6ר1י, און אן אמתע 6ר1י, האט געקאנט װײזן דעם װונדער, װאס הערט אינז נישט א1יף בו חידושן׳, איר װירקינג איז געגאנגען נאך וױיסער. זי האט א־ם געבװינגען אנבושרײבן דעם ראפאן ,די ר1יםע לנליע׳, זי האט געװאלס דערװײזן, אז א. פראנם, װאם אלע האבן אים גע• האלטן םאר א ביבליאטעקער און ערודיט, איז םעיק אנבו• שרײבן א סאלאן־ראםאן. א• פראנס האט לכתחילה בשום א61ן נישט נעװאלט זיך נעםען בים ראםאן. לם1ף האט ער מםכים געװען, אבער םיסן תנאי, אז קײאװע זאל אים העלםן. קײאװע האט אים בונעזאגם — און זי האט געהאלטן װארס. א םך אין דעם ראמאן קימט טאקע אר1יס 6ון איר. אז1י האט זי געהאלטן םאר נ1יםיק, אז אײנע 6וי די הויפש-םאםענטן זאל זיך אפשפילן אין דער אפער. א. םראנס האט געזאגט, אז ער קאן נישט די אפער, אז ער קומס נישס אהין קײנםאל א. א. װ. אבער קײאװע האס נאר א םאך געטון םיט די פלײבעס און געפרענס םראנסן בו ער איז געװען אין פיװאיד און קאריעף װאם ער האט זײ נאשריבן... די אידעע אריינבושטעלען אין ראםאן זשולעטן, װאס דינט אלם קאנטראםט בו די איבעריקע פערזאנען, איז א1יך געװען קײאװעם. אבער דער סיפ איז גענוםען געװארן נישט פון װערלענען, װי םען האט געהאלםן ביז איבט, נאר 8ון אײנעם אן אלםן אריגינאל, א מאנארכיםט און קאטאליקעי. קײאװע איז געװען אונערמידלעך און זי האט באשלאסן, אז 6ראנס דארף 6ארן אין פלארענץ, װי נאך איר םכעמע נאך, האבן געדארפט פארקומען די װיכסיקססע סבענען 6ון דער ,ר1יטע ליליע׳. בשעת דער רײזע האט קײאװע ביז גאר 6ארםאסערט םראנסן און א1יך איר זון מיט דער שנור• קײאװע האס געםאדערט, אז יעדער שײנע װילע זאל ער בא• שרײבן אין זײן ראמאן. א חוץ דעם האס זי א גאנבע טאג געמאבט נאסיבן און אױ&דערנאכט מאט מען נעמוזס ד.י נא• סיבן פארנאנדערבוקלײבן. עם איז דערגאנגען דערבו, אז #ראנס