Literarishe bleter · 1926-05-14 · 106 (14.5.1926) · p. Seite 310

06! .זוא ליטערארישע בלעטער 310 טער בײשפיל אויף װיפיל זײ פארשװעכן דאס בוטע, װאס גאטליב און הירשענבערג האבן ארײנגעבראכט אין דער ײדישער קונסט פון זײער צײט. טרעמבאטש און ענלעכע צו אים זענען געקוםען דעמאלט, װען עס האט בײ אונז געהערשט דער אידעאלער סענטיפענס פאר עפאנציפאציע. דאס איז געװען די צײט סון גרויסער אויפריכטי■ קײט, דיצײט פון אוםמיסעלבארקײם. אין געגנזאץ צו הײנטיקער• װי מען װיל עס אנרופן, םאטעריאליסטישער צײט. זײ האבן אױ) דורכגעמאכט דעם אזוי־גערופענעם, אײראפעישן דעקאדענס. טרעמך ט. םדעםבאטש - ביים חװוב גןװאדענןם שטופ אין קאזשט־ןזש באטש און זײן דור האבן אויך בײגעװוינט די אלע עװאלוציעס און רעװאלוציעס, װאס עם איז אויסגעקומען דורכצופאכן אין׳דער קונסט—מערקװירדיק, זײ האבן דערפון גארנישט געלערנט. זײ האב1 זיך צו דעם אלעם באצויגן מיט םאראכטוגג און באטראכט די אלע נײע אויפריכטיקסטע װענדוגגען םאר שארלאטאניזם... טרעמבאטשם זאמל־אויסשטעלונג םון סצ״יעריקע פןןלערישע טעטיקײט איבערצײגט אונז, װער עס איז גערעכס אין דעם קאמף פאר דער אלטער און נײער ײדישער קונסט. לאדי• יצחק ליכטענשטײן מיר דערזעען בילדלעכע בײשפילן פון רעגרעם. אין זײנע 50יאר םאלערישע טעסיקײט האט טרעמבאטש באװיזן װי שװער עס איז צו זײן א שטײגגדער מאלער, װי נישט לײכט עס איז צו האלטן זיך אויף א געהעריקער הויך. אנשטאט צו שטײגן װאס א םאל העכער אויף דעם אוכענדלעכן לײטער פון מאלערישער קונסט, גײט טרעמבאטש פון יאר צו יאר װאס אמאל נידריקער אראפ. זײן זאמל־אויסשטעלונג באװײזט דײטלעך, >:ז טרעמבאטש האט זיך קײן מאל ניט געראגגלט םיט מאלערישע פראבלעמען. דאס איז נישט אין זײן גײסט. מען זעט, אז טרעמבאטש איז אמאל גע• <*?/ ־<) ם. שדעםבאשס - ב״ם ד*װנן; װען א גענוג סאלידער שילער פון דער קונסט־אקאדעםיע. דאס איז אבער ניט םאסגעבענד. זאגאר פרעםירטע אקאדעםישע קװאלי■ טעטן קענען נישט דינען אלם דיפלאם פאר אינדיװידועל־אומאפהענ• גיקן שאפן. םאוריצי טרעמבאטש איז ניט דער אײנציקער, װאס איבער־ צײגט אין אימפאטענץ פון דער פלעיאדע עפיגאנען, צו װעלכע ער באלאנגט. טרעמבאטש שטרײכט אונטער גענוג בולט, אז נישט ער און צו אים גלײכע זענען פעיק צו באלעבן די ײדישע קונסט מיט נײע װערטן, םארקערט—זײערע װערק דינען אלס דער בעס• אנאטאל פראנם אוז מאדאם ארמאו דע הײאװע. ליםעראוישער ירושה. אנאםןןל פראנם איז געװען אין דער העכםטער מןם א פוילער און זי הןם אים אויםנעלערנם צו ארבעטן, זי הןט פים איר אינטעליגענץ םיטגעהןלפן דער אנט• װיקלונג פון זײן סאלאנט און זי ה$ט אים, לםיף, נעגעבן יענעם גלויבן אין זיך, װןם איז אז1י נויסיק פאר א גרויםן מענטש. זי הןןט זיך שסארק אינסערעסירט םיס םרעםדע ליםע• ראטורן און ה$ט איבערגעזעצט סון ז״נעס װעגן אלץ, װןם הןט נןןר, נןןך איר םײנונג, נעקןנס שפײזן זײן שןפונגס• נײסט, זי חןןט פארזאסלט זײנע תלםידים, נעשאפן ארום אים אן אסמןןסםערע סון באװונדןרונג, נדי אים זןל ױין גרינגער צו םארשפרײסן זײן גײסט און װירקונג. קײאװע, זאגס פאדןם םוקע .האם א1יף א גלענצנדן א61ן סםיםולירם זײן זשעני, זי הןןס אים געגעבן אלץ נײע און נײע פאסעריאלן םאר זײן ערודיציע, נײע טעםען 6ארן געדאנק, זי הןןט אים אםגעריסן 6ון סר1יםען און געצװונגען צו שאפן׳. םאדאם פוקעם בוך, װןןם אנטהאלם אין זין די קארעס• מאדאם *רםאן דע קײאװע, די מוטער םון דעם םאלאנט• 6ולן דראפאטורנ גאםטאן דע קייאװע, האם נעשפילס א װיכטיקע רןןלע אין דעס ליטערארישן לעבן פון סיף יןןרהונדערס. עםעס אלע באריםסע םענםשן 6ון יענער צײם זענען דורכגע• גאנגען דורך איר םאלאן. םאדאם קײאװע האט אין דער 8ל• געםײנער םײנוננ לאננ געלעבט אין שאטן פון אנאסאל פראנם, און דער שאםן האט נישס געיאזט באםערקן די װירסונג, װאס די 6ר1י האס געהאס א1יף איבט און א1יף א םך מענסשן 6ון יענער צײם. די זכרונ1ת 6ון אנאסאל 6רא־ס םעקרעטאר ברו• סןןן, פריער, און איצם דןןס װערק פון זשאןיםןןרים פוקע ,םאדאם דע קײאװעם סאלןןן׳ ה$בן באװיזן די געשסאלט 6ון קייאװע און איר אםתער גר1יס. עס איז קלאר, אז אן איר װאלס אנאטאל פראנס א סך שסעסער געװארן באװוסס, אז ןןן איר װאלס ער נישט געװען דערגרײכט צו דער םדרגח, צו װעלכער ער האט דערגרײכט, און אז לם1ף, אן איר װאלם ער געװיס גישס געװען איבערגעלאזס אםילו קײן העלפט 6ון זײן