Literarishe bleter · 1926-05-07 · 105 (7.5.1926) · p. Seite 303

105 .זא ליטערארישע בלעטער 303 דער קאמף רועגז ײדיש איד ארץ-ישראל דער םחנר 6ון נריװ, 8 באקאנסער ײדישער געזעלשאפס• לעבער סוער רערנס א1יס א ריי םןשי1ת, װי מען 6ירם 8 .םלאכת-הקידש׳ םימן .ושארגאן׳. קיםט מײן פןנע די אדםע די נענראכענע באנאלן םסים אין תל-ןביבער שסאס־ראט, 6רעגט זי $ן אין ײדישן שטאס• ראס .וװ נאלט םען דא׳ — ענס6ערט מען איר .לא עברית׳... סאלם ארײן א ײדענע 6ון װארשעװער״םראגע אין קראנקז־קאסע, גװאלד, םײן םאן 8אלט אװעק — א .דאקםאר׳, קוקט מען איר אן — און םען װײזט 5 שינגער, ם׳הײםט 5 א זייגער, א דאקםאר... נושעװעם אץ געגנסן םאלאריע, דרוקס םען פרא• םילאקסישע ליטעראסור, נעקלעסם םען איבער װענס און גאסן — — און קײנער װײס נישט און תיים נישט: בעברית... און הערס זיך גוט נו: דעם סאגראם אויף תל-אביבער ארנטער־הײס האט פען ע6נטלעך ארנאניזירט אין דער העב רעישער גלםגאזיע סון תל<אביב,או דאס שטינק• שטאף, װאס מען האט געגאסן בײ דער ײדישער 6ארשטעלונג- האס םען געמאכט אץ דער העברעישער גיםנאזיע. און דער שרײבער 6ון ארסיקל פרעגט לםיף: עי ױעס שיק אמאל אויםעיטערן דל ײדישע געזעלשא6ס• לעצקײם סון חו׳ל, די יידישע קולסורעלע װעלט, קעגן די לעעסע םעשים תעתועים אייף דאם ײדישע װארט אין פאלעס• טינעז ני העל6ט נישט מים דער םארברעכערישער שװײגן םון דער ײ ד י ש ע ר געזעלשאפסלעצקײט די שסראכן-פרעסערלשע כוליגאנעס םון ארץ׳ישראל? װי לאנג װעט םען שװײגןז א בריװ פון חיפה דעם 26 םערץ ה. י. איז פארגעקוםען אין קלוב פון לינקע סיע׳נ א עוזאסענשטויס םיט א גרופע רעװיזיאניםטישע ארבעסער, װעלצע האבן געװאלט בעשסערן די י ל ד י ש ע םארשםעלונג, װאם איז געװען אײנגעארדנס אין קלוב. װי םען האט א1י6געהייבן דעם פארהאנג, האבן זיך 6ון ע1לם אויפגע• ה1יבן א באנדע כיליגאנעס אין גענוםען שםערן די פארשסעלונג. ם׳איז נישס געלונגען זײ אײנבושטילן, דעם 6ארהאנג האט סען אייף א װײלע אראפנעלאזן. די רעװיזיאניססן און ,עםלנים׳ (א גרופע, װאס האס זיך אפגעטײלם םון ד.פ1על הבעיר און שםײם נאנם נו די רעװיזיאניסטן) האבן א1י6געשםארט די טיר, א1יסגעלאשן דעם לאםם און באםאלן די ארדנער. ם׳איז א1ים• געבראכן א געשלענ. די ביליגאנעם האנן געדראט מיט םעסערם. א פאי חברים האס םען גוס נעבלוסיקט, ס׳איז אנגעקוםען פא• ליבײ און נאך א שװערן געראנגל האס םען אביםל בארולקט די כיליגאנעס. די הברים האבן םון אונטן געבילדעט א װאנס און םען האט װידעי גענוםען שםילן. דערװײלע איז אנגעקוםען העצערע פאליבײ-נאאמטע און האס סארװערט םארטזעבן דאם שםילן. דער ח׳ שמעיני האס אין קורנע װערסער נעשלאסן די םארשסעלונג און אויםגעװיזן, דאם אז1י םײערט םען הײנס אין א׳י דעם סצ-יעריקן ױבילעום םון ילדישן טעאסער. דער ע1לם איז זיך צוביסלעך םאנאנדערגעגאנגען םון ח׳ שמעיני האט די פאליצײ גענוםען אן אונטערשריפט, אז אויף מארגן אץ דער םרי םוז ער זיך צושטעלן אין פאליצײ. דערבײ האט א1יך די פאליצײ גע6רעגט דעם ח׳ שפע1ני און נאך אן אנדערן אונזערן א חבר אנציװײזן, װער זענען די אנםאלער, די נײדע חברים װי לאנג װעט מען שװײגן? אינטער אם דעם נאפען איז אפגעדרוקש אץ װילנער ,סאנ׳ א ברױו סץ ח י 6 ה װעגן דעם נײעם קרײץ-צוג קעגן יידיש אין םאלעססינע. די ײדישע םאםן האבן .סארטראגן׳ קײן ארץ׳ישראל זײער םוםער-שפראך. .אין פארחאר6נססע װינקעלעך 6ון לאני האס די נײע אײנװאנדערונג סארםראגי איר לעבעדיקן װארט, און ס׳העלסן נישם קײן סעראר, קײן חרם: ײדיש איז םארט די לעבעדיקע אוםנאסשפראןי 6ון גרעםטן ר1ב סון דער ײדי• שער באסעלקערונג אץ פאלעססיגע. די הינע ,סאכסהאבער״ די *י1ניססישע רעדלםירער, װילן פאר קײן סאל זיך נישם רעכענען םיט דער רעאלער װירקלעכקײם, מיט דער שפראך און קולטור סון דער באםעלקערוגג, זײ אינטערעסירס עס לחלוםין גישס... .אין רשות 6ץ װיםטער שפראכן-פרעםערײ האנן זיך נאך געשםעלט ארנעסער־קרײק (נעכטיקע צעירי-צי1ן סון פראגע און םלאבאדקע), װאם סארשװעגן די העלוישע געש־כםע־בלעםלעך פץ ײדישן ארבעסער-קלאם אץ אלע לענדער 6ון זײער מסירת• נ6שדיקן קאםף 6אר דאס יידישע װארס און ײדישע שול; די דא, זיקע אןבעסער שטײען אין דינסט דעם םיליטערישן העברעיזם אזוי לאננ ביז די םאזאליעם װערן םארהארטעװעט, ביז דער באלענאסיש־אםימילאנסישער גײסם װערט א1יסגעה1יכם צוזאםען םיס נרודיקן שװײס. זעט מען זײ אלץ װײניקער און װײניקער צװישן די שפראך״סרעםער א1יף זײערע נארבארישע ארגיעס קעגן דאס ײדיש װארם• זײער ארס דערסילן — האלב נאקעסע ספארט־סים 6ץ באלעבאםישע גיםנאזיםטן, קראכסאלדיקע קראגן און זײדענע שניפםן, םיט הערצלען און זשאבאטינםקץ אויםן ברוםס. 6ץ ארגיעס א1יף ײדיש דערגײם מען צו ארגיעס א1יף דער םענטשלעכער קולסור בכלל, א1יף יעד;ר קינססלעכער שאסונג, און 1) אץ אין עםולה איז םען אין גר1יס חתלהבית 6אר א דעקלאמאציע אץ א צעבראכענןם העברעיש — און װען די זעלבע קינםםלערין (אינשלאסקא), װאם האס געענדיקט א רוםישן קאנםעװאםארױם פרובירס זינגען רוסיש, װערס זי װילד א1יסנע6ײ6ס: עברית עברית... 2) אין רוסיש״שפרעכנדן אינ• טעליגענטישן נהלל 6יז6ם םען א1יס אץ מען לאזם נישט זינ• גען די קינסטלערין לעװינסאן ~ װײל זי װיל עפעם גענן נישם אין העברעיש. 6ארלאזם זי אלם פראסעסט די בינע. 3) אץ י ר ו ש ל י ם גים א פראפעםאר םיזיק־קאנצערסן םאר ײדישע קינדער. נאװײזט ער נישט א ליד צו איבערזעצן אוז זיננס אים אץ דײסשישן אריגינאל - לויסם סארםאפעט אױיף דער .שײנדל׳ סץ אונזער קולםור, דער .ם ר ב ז ה ם 1 ר י ם״ און פרןסעםטירם אין םיסן זײן קאנצערט םאד ,קאנצערסירן אין ירושלים נישס אץ העברעלש׳ן דער פראםעסאד םארלאזם אץ מיםן קאנצערט די בינע - אץ האלב נאקעטע 6ים פון גיםגאזלססן, און זײדענע שנלפסן םים רוםישע קעפ יאסערן צום אלםן קרלסטן דעם זקן, דעם פראםעסאר: עברית עברית — — — 4> דער ,קעם6ער' סאר דער נאצ. א1יםאנאםיע אץ ליסע, ד׳ד ראזגבוים, םארװערס א באשולדיקשן אץ ײדישן בת-דין םץ תל־אביב זיך צום סארטײדיקן אין ײ ד י ש, ער, דער ,קעם6ער' סון ליםע אץ פאלעםטינע, טענהס, אז פיר האבן דא 3 שפראגן: עברית, אראניש און עננליש״.