Literarishe bleter · 1926-05-07 · 105 (7.5.1926) · p. Seite 302

105 .זא ליטערארישע בלעטער 302 צי דארף מעז ענדערן די ײדישע אדטאגראפיע?*) אלטער קאציזנע/ווארשע לײגעצץ. םײ ןןבםיש, םײ 6ן>נעטיש װערט דאט העביזןלמזן תאדט 6ארילרישט. עס 6ארגרעםערט דך די ש6ע 6ין דער שפרא־ עם פארשםארקט זיך אץ פארםןרט זיך ד<י העגרעלשער עלע םענט אין ײריש און ניט זלו דעי שפראך דעם נױטיקן *ריש לעצן קןןלאריט. עם קןןנסערװירט די שפחוך, היט זי אפ םװ גערםאניזםען א, א. װ. אק עם איז פארשטענדלעך, אז סיט רענ ײריש נעשריגענעם װארט פון הענרעלשער ןןפשטאםוננ לזןזג זיך לײצטער םאכן װײטעידיקע נײערע שפראך־פארגינדונגען און םפעקולאזױעם ןןן װײרעלעך 6ון 6ארנט 6ון הינםן• י. י. זיננער האם אין זיץ ארטיקל (.א װיצטיקע 6ראגע') אנגעװיזן אויך דער נעפאר 6וי עװײ־שפי-כיקײט אץ יידיש געםײנט האט ער גלויז רי ןװײ ארטאנראפיעם, אונזערע און די פארגאנרישע. דא שטליט אבער 6אר א ניעםערע .גע6אר": דער 6רײ־אײםגענו*טער העגרעלשער עלעטענט אץ רעם ידיש גיט די טעגלעצקײט 6זן אן אנדערער, ברײטערער שפראף־ אנםװיקלוננ, װי גײ אונז. דאם ײדיש קאן דך רארט אנדערש אנטװיקלק אץ םיר, םיט אינזער נאנק יחום, װעלן בלײבן הינטערשטעליק. איך זארנ מיך נישט שטארק, װאם אהינן גוך װעט מען גישט קאנען שיקן אין ראטנרובלאנד. פינקט וױ מען דרוקט אפ א זײטל םיט גאםערקטע דרוק־פעלערן, װעט מען פאר רוםלאנר אפררוקן א זײטל םיט די העגרעלשע װערטזןר אין דעם גוך אץ םיט זײער ײדישער טראנסקריפזויע. דער 6ארלאנ, װאם װעט װעלן לײזן אין ראםנ־- רוםלאנד, װעט זיך דאם זײעי נוט ליינן אױ6ן שצל• און, א זוװײטער םיטל איז 6אראן: ײרישע קינדער װעלן אין די ײרישע ראטנשולן חאבן א העביעלשן ליםור. (לײװיק האט עם םיר נעזאנט). אגער װאם עם ארט םיר יא: װי װןלן טלר דא קאנע; לע׳ן א ײדיש גוך פון ראטגריםלאנד, װאם בײם גרײםן שול נע*ן װעט די ײדישע שפראך גאר אן *װײ6ל און ניצער, װי םיר טײנען א שטוים םון זיך 6איוים אין איר אײננארטיקע־ אנטװיקלוננז דער װאם האט זיך דערזוינן אײף רוםלשע קלאםיקע־ מעט בײ הײנטיקן טאג מים שװעריקײטן לעזן א נײעם חםי?ן שפדאך-קינםםלער. אץ, נישם זװליג דער ארטאגרא6יע גלוי:, נאר זװליג דעם, װײל די שפראך אלײן האט זלך 6ון ארט נערירט אץ איז באנײט נעװארן. נייע שפראך־6יגירן זװנעװאקםן, נײע װערטעי זװנעקומען אץ נישט 6ץ ,גאלשעװיםטישן״ ארסענאל נאר 6ון דעם זנעאקערטן גאדן פץ״רער שפיאך ארױם. בײ א נא־מאלער אנטװיקלוננ פץ דער ײדישער שול אין 6ץ ײדישן נעררוקטן װא־ט אין ראטנרוםלאנר, װעט דאס דאר• טיקע ילדיש איגעמעםען די עישטע 5ידל און םיר װעלן טי״ :אצנײן גליח־גרירה■_ פארלאג ב. קלעצקין י. אפאטאשו 1863 (ראם*ן) — 4.50 ארום די חורבוח (נאװעלן) - ס4.5 *לין (ר.ס*ן) - 4.50 אדרעס: 36 1200)1 ,ס ו ס 16 ^1 .8 .1> ע פ. ק. א. 9858. נ עם עקזיםטירט בײ אינז אין פוילן א ילרישע א־טאניא6יע. נאנזנע זנװײ, א6ילי, אן אלטע אין אגדנ. די נײע איז ראזױא- נעלער, נענטער צים פרינזויפ: ש־ײב, װ־ די רערסט. די װאר־ שעיוער בירגערלעצע פ־עסע האלט א6ילי 6ין אן אנדער פרינץיפ: שרעק נישט אפ דעם לעזער אץ םאך אים נישט קײן נײעסן. ײי אזוי זשע ועט זי אײס, די נ״ע א־טאגיא6יע? טען מיז םידה זײן, אז 6אנעטיש גאמישט 6ײגלדין. זײ 6יל האגן דא גענא- לעבאטעװעש 6*לאלאנן ם־ט הא־שע אייעין, אן א שים 6אר־ אנטװאיטלעצקײט 6אי דער םיזיקאלישער סםױקטור 6ין װאיט, פארפאל;. א־טאגיא6יעס םאצט מען נישש איגעי אלזנ טאנטיק אין ראנעישטיק. קײנע אינריװידועלע עקםפעײםענטן א־ן ע6נט־ לעצן געגרויך זענען אויך נישט דעילאזנאר. גיםלעצװײז און בהרמהדיק קאנען איײננע6ירט װערן ענדערוננען, װעלכע דאם לעבן אלײן װעט דיקט־רן. דער עישטעױ שריט איז אבער נעסאצט: םען האט זיך אפנערוקט פון קאנםערװאטױץ ״פרינעיפ: .טשעםע נישם!' און, באטת, א־ז רי אפטישע זװגעגונדנקײט ץו דעד אלטער געגײדע 6ין װארט — זײער א נאײישער 6עטישיזם. גײ אינז האט מען קײם נאצגעלאזם אױף דעי נעבײרע 6ץ ײדישע װעיטער. 6אר די לשץ־קידשדיקע איז 6ארבליגן הײליק דער אלטעד פײנזניפ: .טשעפע נישטו• איז םען טאקע אפנעהים. אי• 6ין רער אפנעהיטקײט זוע6אלט זיך דער גאנץער א־י6טו 6ון דער נײער ארטאנרא6יע. דער באדײטנרעי פיאץענט פון לשײ־קורשריקע ײעיטער שםײט ם־ט זײער אױםלײנעצץ װי א בײן אין האלז 6ין דער נײער יןרישער ארמאגרא6יע. איך זאג: לשין־קודשדיקע װערטער, נישט העביעישע, װײל זײעי עקסםעײ- טאריאלע אוםבארירלעכקײם שאפט אן אטטאם6ער 5ץ 5ארנלי־ װערטן לשין־קירש, 6ין אלטע מזובית, װעלצע זענען אײננע5אסט א־ן די יוענט 6ין א נײער געבײדע. װײל, םםר־נ6שך, איז דעביעלש א שפיאך, װי אלע שפראכן, טא װאם איז דאם דער יחום םים איר, װאם םעל זאל נישט קאנען עגרערן א־ר אייסלײגעצץ זײליפ גאקײעםלעצקײטז איז דען די העגרעלשע ארםאנראפיע פאי ייך און אין ױך אזײ ראזויאנעל אז זי 6אדערט שוין גאי־ נישם קײן אױםבעםעריננען? זענעד דען די פאנעטישע ענדעױננען זװליב יעי כ6דדישער הביה נישט מער ריױקאליש און רעװא- לוזויאנער, װי דאס אפטישע אײםזען 6ץ װא־נמ האגן דען די דאז־קע ענרעױננען נישם זועבי־אצ־, נישט זיעקאליעטשעט די גאנזוע העברעישע ר־טמ־שע ר־צטוננ און נישט נעםאצט זי אום־ טעגלעך פארן הילציקן געברױך? םען א־ז אפגעהיט בײ אינז םימ דער העברעישער איים־ לײנעצ׳ן אין ילריש נאך מ״ך. םען װעיט קריצעריש, הכנעהדיק, טען 6ארקײצט אי־ א טעםפן װ־נקל, םען היט אפ דעם העירעלשן םיזװף אין אזעלצע װעיטער, װעלצע זענען 6עםם אײנזועםענטירט אץ יידיש, אדער אין אזעלבע, אויף װעלצע העג־עלש האש א6ילו נישט קײן טאנאפאל־דעצט. טען שרײנט בײ אונװ אפותיקה. שלום־עליצם האט געשײבן א פײםיקע. םען שרײגט בײ %*ינז אנדרוגינים, װען ראם אױ גאר א גײביש װארט אץ װען אלע ילדן זאנן: אנררױגענים א םעשה נ6לא: םען האט פארצאפש דעם ״גאלעבאם׳ אץ גײם ^באלעבאס־ איז םען פארבליבן. אין ראטנײםלאנר איז דא א צװעקםעםיקע ײדישע אוים־ *) זן ,לים. בלעשןר־ 3. 103.