Literarishe bleter · 1926-05-07 · 105 (7.5.1926) · p. Seite 296

105 .זא 296 ו?1יטערארלשע בלעטער גען װי א פאראדןןקס! — איזדןןס געסינעןזיךאייף קעסם ביי דןי הענרעישער שפד*ך, נןןך סער: אויף קעסם דוקא בײ דעם םליבהדיקן, *לםן השבלה־העברןלש: אין דעם זין זענען כםעס אלע גלייך. נישסןן קיין אוס טערשײד צװישן רעכסס און לינקס, עװישן ,נײטראליססן׳ (חעי• יידישיסטן און חצי־העברעןסםן), װעלכע שדײבן אויף ב ײ ד ע שסראכן װי אויך צװישן ליטעראטן פאך־״דישיסטן, אםילו צװישן .העברעלש . םרעםער׳. בקיצור: אן אמתער, םמש-אידילישער ,שלום*. מיר װעלן אײנטײלן או ף דרײ באזונדערע גרוסן: 1) בפירושע קעגנער פון ילדישיזם, 2) נײםראליסטן און 3) בםירושע קעגנער פון העברעלזם, אין לןןםיר זען, אז אין סרט פין העברעלשע, אםילו, װי געזןגס, השכלה־העברעלשע פסײדןןנימען זענען די א ל ע דרײ גריפן םולשסענדיק א י ד ע נ ם י ש• גרופע 111 גרופע 11 גרופע 1 בן־אדיר בן־*ליעזר בן־צבי בעל־דםיץ בעל מחשבית בן־גרי1ן * ניצוץ **) עםנואל*) א א. בן־יהודה יה1אש נסתר םוקדוני א. א■ פ■* ש. בן־ציין א. א. כ׳הןןב שוין אויבן באטןןנט: די דןןזיקע העברעישע פסײדןןניםען פון י ל ד י ש ע שריםטשסעלער זענען ןןפס נישט בלויז דיעברעלש כתם, נןןר דוקא ה ש כ ל ה ד י ק העניעלש• ס׳לויגם זיך אױף דעם אביסל;אפצישםעלן. יעדן, װער ס׳איז באקאנט םיס דער השכלה-ליסעראסור אויף העברעלש און םים די נאנטסטע םעריןדן נ א ך דער השכלה־צײט (אםילו ביזן הײנסיקן טןןג), זוײסט, *ז: א) ״די דאםאלססיקע פסײדןניםען זענען אין 8 נרויסן טײל געװען א פארסזעצוננ פין דער אלםער בית-מירשדיקער שװאכקײט צו פארװיקלטע נוטריקונס און קונצנםאכערײ און בו א גרויסע מעלה 6אר די פס״דאניםען איז נעװען, װען זײ האבן זיך געקענט קאנספרולרן םון ,שברי פסוקים׳ (די גאנצע העברעלשע השבלה־שםראך איז דאך בעצם געװען א ,שברי־פסוקים׳־שפראך.'). און אס די דאזיקע רײכע ןןנגעװיזענע יסוד1ת הןןבן די ססײדאניפען ןםס געמאכט םאר ז י נ ל $ ז, האבן זײ אײגנסלען דערװײטערט פון דעם, װאס דינט און דארף דינען אלס בא• רעכטיקונג פאר ליטערארישע פסײדאניםען, נעםלעך: פון דעם אײגענעם, אינדױוידועלן אינהאלט. (סוף קומט) *> צװײ טרענער 8ון אײן פסײדאנ־ם: אײנןר א נייטראליםט או; דעד *נדעײןר - א טוןר 6:; ,םונר*. •*> דא בענ כןן רן*ך * ב ם ל עובר זײן אויף דעם לאו 8י! אנםגלןק; א בםײדאנים און באםןדק;, אז דעד כרענעד — אכת׳ * ם * ל י ק ן ר פרןנןר, ןזבןר דאן אויך שרן * פארבלםערםןר קןגנןר 6ון ד.ןברןױם-פון דעם פםײדןנים איז אײנןר 8ון די אײנפלום־ טע 8ירער 6ון דער יןװםןקצין! אלע װעוה פון שלומ עלינפ אין 28 בענרןר דארפן זיך געפינען אין יעדן ײדישן הויז כאראקסעריסטיק־סעגלעכקײט נ י ש ם ג ל י י ך. געזעלש6סטל,צע פסײדןניםען זענען פ ע ר צ ו פ ע ל י ק, װי ליסערארישע פסײדןנ־מען. די טרעגער פון נעזעלשאפסלעכע פסײדןנימען זענען װײניקער עמפינדלעך, װײניקער ןןפגעגעבן םיט זיך, פארמןןגן װײניקער פארשטענדעניש און אינטואיציע, פפילו גײסיקײט פאר אינדיװידועלן חשבין־הנפש, װי די סרע• נער פון ליטערארישע פסײדאניםען. די אויגן פון געזעלשפפס• לעכע טוער זענען םער גןװענרעם צי א 1 י ס ן, זײ אינסערע״ סירם םער דער געזעדשאפםלעכער רעזאנאנס, אץ דער צײט, װען ליםעראםן, קינססלער האלסן זײערע אוינן געװענדעט מןר— א1יב נישס אייסשליסלעך, װי רי פארעלטערטע סענםימענסאלע קונסס־קריטיק האס געװןלם האבן—אין זיך,זײ אינשערעסירט םער דער אײגענער רשות־היחיד, די אײגענע פיויאנןםיע. אין דעריבער זענען ליטערארישע פסײדאניםען פער, א סך םער, װערט אלס םיסל פון כאראקסעריסטיק, װי די גע־ זעלשאפטלעכע ססײדאניםען. די ליסערארישע פסײדןניםען זענען א1יך אינסערעסאנס דערםיס, װאס הגם זײןרע טרעגער, לוסע• ראסן און קינסטלער זענען בסבע אז1י א י נ ד י װ י ו י א ל י ס• ט י ש אײנגעשטעלס, יעדערער כםעט א באזינדערע װ ע ל ם םאר זיך, איז דאך צװישן די דאזיקע ליטערארישע פסײדאנימען אין זײער ג ע ז א ם ט ה י י ט שטענדיק פאראן עפעם געםיינזאםעם, ם׳םילם אין זײ דעם אסעם פון זײער ,דיר׳. די פסײדאנימען פין איין עפאכע לאזן זיך נישט פארבײטן םיט די פסײראניםען םין א צװײסער עפאכע. די ליטעדארישע פסײדאניםען קען מען באטראכטן אינ• דיװידואל און אין כלל גענומען• דאס ערשטע איז קאפפל־ציר׳ טער, דערםאר אכער אינסערעסאנסער, און קען ליפערן נישס ןפצישאצנריקע םאםעריאלן םאר דער אינדיװידואל־פסיכאלאגיע. ד6 ןבער װיל איך זיך געלויפיק אפשטעלן גראד א1יף דעכ לײכםערן און רעלאםיװ װײניקער אינסערעסאנסן צװײטן װעג: א1יף דער באטראכטוננ 6ון די ליטערארישע פםײדאניםען און זײער געזןססה״ס, און נאר אויף װיםל ם׳איז נוגע אינזער אײנענער, אינזער יזויזןו ליטעראםור. דאס ערשטע, װאם עם װארםם זיך איז איע, אין דעם פרם, אױ די אוסנעה1יער־נרויסע צאל — פיל גרעסער פראפארצ- יאנעל, װי אין די ליטעראטורן פין די אימות-העולם — פין ליטערארישע פסײדאנ־םען בײ אינז. ס׳איז, בפועל ממש, שװער צו געפינען, — םיי צװישן די םער באדײטנדיקע י ון סײ בײ די װײניקער באדײםנדיקע ליטעראםן אינוערע, אזעלכע, װאס האבן נישט קײן פסײדאניםען. א סך פץ זײ האבן גפילו — און אין דעם זץ זענען אונזעדע ליסעראטן װידער אמאל אן אויסנאם אין פארגלײך םים זײערע חברים פץ אנדערע ליטעראסירן — צו ע ם ל ע כ ע, צי גאנצע רײען םץ פסײדאניםען. אפם איז אץ דער דאזיקער םערצאליקײס פץ ססײדאניםען בײ דעם אדער יענעם ליטעראס סאראן אסילו אן אײגנארטיקע דיפערענצירט. קײס, א באװיםםזיניקע טאפלפניםדיקײט, עטװאס ענלעך צו רער ג^זעלשאפטס־דאםע, װאס בוישס אירע םואלעסן אין הםכם םים באשסיםסע סביבית: א י ן ק י ך סראגט מען אנדערע בגדים, װי _אין גאסט־סאלאן א.ײ. האבן טאקע די דאזיקע ליטעראטן אײן םםײדאנים סאר דער םאג־צײטינג (אסט: א געלע, זײער א געלע, װו עם איפפאגירט נישט צו באװײזן זיך אסן פאר לײםן), א צװײסן ססײדאנים פאר דער ערנסטערער פעריא, דישער אויסגאבע, א דריטן — פאר זיץ .קדשי קדשיס׳, פאר זײנע װערק אין בוך־םארם. אבער װאס ס׳איז באזונדערס אינטערעסאנט און באלערנ, דיק סאר די ליסערארישע םסײראניפען בײ אונז — ס׳םוז קלינ,