Literarishe bleter · 1926-05-07 · 105 (7.5.1926) · p. Seite 295

295 105 ז1א 1 ליטעראריעוע בלעטער דער זיכערקײס, אז ער װעש נאך אמאל עוריקקימען גי סאםיען װעלכע האט אים ליב... די גאנצע דראמע איז דורכגעזאפט םיטן פארלאנג םונם מענטשן ארויסצוכאפן, ארויםצוראטעװען פון געשיכסלעכן שטירעם כאטש אײן נישט אויסגעלאשענעם פונק פון גליק. אבער אין דער לעצטער סצענע, װאם האט קײן גלײכן נישט לויט איר שטילער, טראגישער שײנקײט, זיגן די מענטשן, װאס װילן זיך נישט ארויסכאפן, ארויסראטעװען םון שטורעם, נאר װאס שםעל, זיך איבערן שטורעם, װעלכע דער שטורעם קען נישט ברעכן. װי תםיד בײ ראלאנען, זיגן אויך דא די העראישע םענטשן, װעלכע דערהויבן זיך איבערן ״שפיל פון לעבן און סויט״ װעלכע ס׳שפילט מיט אונז די נאטור און די מענטשלעכע געשיכטען — צוליב .ײאס, — םרעגט סאפיע — צוליב װאס איז אונז געגעבן געװארן דאס לעבן? און זשעראם ענטפערם: — כדי אים צו באזיגן. י. ראפאפארט װןןס דערשיטערט םיט איר פשטות און טיםעד מענטשלעכקײט (רןןלאגישער מעגטשלעכקײט, װעלכע איז צו געפינען בלויז אין יײגע װערק), גיט זשעראם איבער סןןפיען די צװײ פאספארטן םאר איר מיט װאלעיען. דער װײטןןג םון םארלאזן דעם אמןןל געליבטן מענסשן אויף דער עלטער, אינםיטן װעג, דןןס צונעמען בײ אים דאס הארץ, װעלכע זי הןוס אים םרײװיליק געשענקט, פילט ןןן םןןפיען מיט אן אונענדלעכן װײטאג, גישט קײן קלענערן, װי די ידיעה פון דער פארלארענער ליבע צו װאלעיען. צי לױנט איבערחזרן דאם לעבן םון דאס נײ, צו נעםען אויף זיך םון ס׳נײ די םשא פון ליבע, װעלכע װעט זיך דאך ענדיקן, װײל זי הויבט זיך דאך א[?.. װען סאפיע הױבט אן צו באגרײםן דאס, װאס זשעראם װיל אויםבאהאלטן םון איר, אז ער שטעלט אפ זײן קןןפ פאר דער גיליאטינע, ראטעװענדיק איר םיט װאלעיען, — װארפט סןםיע ארײן איר אויםלענדישן פאס אין פײער... װאלעי, אין װעםען די נאגטקײט פון םאפיען הןןט אויפגע־ װעקט זײן פארחלשטן דראנג צום לעבן, גײט אװעק אלײן מיט פ ס י י ד א נ י מ ע ן (םאטןריפלן פאר ליטןראםור און קולםור-געשלכםע) ן / ב ע ר ל י ן באשײגפערלעך אריים, װי אזוי נעםגן קןנען און םוזן דיגען אלס םיטל צו ב(לםער ג<ש כטלעכער און פסיכאלאגישער כאראקטעריסטיק, װי אז1י אפילו בײ א ,שלא לשםה׳ פון א1י• סערלעכן צװאנג (גזירהז האט א פלאץ דער ״לשפה׳ פון אינער• לעכער בארעכסיקונג און זעלבססאטעססױונג. א פשיסא שיין, אז א ז א באדײטונג םון אינערלעכער בארעכטיקונג און זעלבסטאטעססירונג הןןבן די געגעבענע נעםען, װןןם אײנער הןןט ןננענוםען םרײװיליק און םיט דער אײגענער הסכמה• ס׳איז דןןן אן עלעםענטאר ״ םסיכןןלגישער כלל; ,װער קען םיך נאך אז(י נוס, װי איך קען זיך אליק?' — א נןםען, װןןם א נ ד ע ר ע גיבן צו א םענסשן (א שפאט־צוגעמעניש, אלס שטר§ף, ןןדער א ל1יב-סיםל, אלס א1יסדרוק סון ןןנערקעניננ, װי ,פעטער דער ג ר 1 י ס ע ר', .דער זיידע פענדעלע׳ א. א.ן—איז טאקע אן אורםייל װעגן דעם מענסשן, ןןבער ןןפס אןאומםולקןןםער אורטייל, א דרײ-םערסל אורסײל, א נןפען, װןןס דער םענםש גיט זיך א ל י י ן איז א1יך אן אורט״ל, ןןבער א פער פולקןןפער, א גאנצער אורטייל, װןןס איז אין דער זעלבער צײם אן אויסדרוק פון זעלבסט-קריסיק. ם׳קען אםילו פאראפראזירן דעם -באקאנסן זאץ: — ,זאג םיר דײן פרײמיליק ןןנגעגוםענעם נאמען, װעל אין דיר זאגן: װער און װאם דו ביזס)' — פסײדאנימען—ליטערארישע און געזעלשאססלעכע — ד. ה. ס1ד1ת.נעפען, װעלנע םענטשן גיבן זיך א ל י י ן, זענען דעריבער א נלענצנדיקער פיטל — זײן װיכסיקייס איז נישט אפ- צושאצן—צו פארשסײן: א) אביעקסיװ—דעם קאלעקסױון קולסור• געשיכטלעכן פרצוף פון דער עפאכע און בז סוביעקטױו — דעס פסיכאלאגיש״אינדיװידועלן סרצוף פון געגעבענעס פסײדאנים־ סרעגער. באםת אבער איז די בארײטונג £ון די דאזיקע בײדע קאטעגאריעס — ליםערארישע און געזעלשאפסלעכע — אין זין •ון י ש ר א יד־1 ר 5 ב אין אונזער פאלקלאר איז פאראן א נאנץ פעקל פײנןנ װיצן, װאס איז אינטערעסאנס סון פם כאלאניש-געשיכטלעכן שטאגדפונקם, װעגן א םאליקער גזירה סון א1יסװיילן זיך פאסי• ליע-נעסען, װאס האט געקאסס אפס נישם װײניק מי און בעלש• און א1יף אזוי םיל, װיפיל די דאםאלםריקע םאםיליע-נעפען זענען באםת געװען א זאך פון אײגענעם, פון פרייען א1יסװאל און נישם צוגעקלעבם פון א1יבן, וױ .. ח1זק*לאסע א1יפן רוקן, זענען זײ נאך בלז א צם — אין לאנגע ד1ר1ת נאך דער נזירה — א גלענצנדנקער פאסעריאל םאר געשלכסע בכלל און פאר קולסור-געשיכטע בסרט. איר נעפינס נאך איצס ז1יך אפס דעם יס1ד, די אינערלעכע בארעכםיקונג םאר דעם אדער לענעם פאםיליע־נאםען: אםאל איז דער יס1ד א ס ער ים ארי אלער: דאס אפשסאםונגסיארם סון ערשםן פאםיללע־סדענער ובײ דער א ינגעפונדעװעטקײם און אײנגעזעםנקײם פון אםאליקן י.דישן לעבן חאס דאם זעלביקע װיינארם זיך איבערגעגעבן בירושה םון דור צו ד1ר). אזעלכע םאםיליע-נעםען :ענען, לםשל: דרייאנאװ (0ון דר1יע, וױלנ. גוב.), בערדיסשעװםקי סון בערדי• טשעװ>, סםארגאגסקי <סון םםארגאן), װילענסקי, װארשאװסקי א, א, װ. אםאל איי רער יס1ד נעװען א פראסעסיאנע־ ל ע ר: די אננעהעריקײט צו א באשסיפטן סאך (װידער אםאל: בײ דער קאנסערװירםקײט סון אלט־עדישן לעבן איז ד,ר 0אך געװען אקאנסטאנטע זאך, ם׳זענען געװען, אז1י צו זאגן, םאםיליע־פאכן, װאס זענען אריבער פון ד1ר צו דור, םון עלטערן צו קינדןגר און ק-נדסקינדער). אזעלכע נעמען זענען, לפשלז סוסר <0ון ם01ר סת׳ם^ חים אדער שניידער, םנדלר אדער שוסטער, זימער (חזן, אםאל א1יך מיס סיםבאלישע סלאװישע נעםען, װי לםשל: טשיזש, סאלאװײ), בדחן, פישער, בעקער א. א. װ• און פונקײ אז1י װאלם םען געקענם ברענגען א גאנצע רײ סון אנדזזיע, סון די םארשײדנארסיקסטע יס1ד1ת פאר די אםאל אנגענוםענע םאםיליע־נעםען. ס׳װײוט זיך םון דעם שױן