Literarishe bleter · 1926-04-30 · 104 (30.4.1926) · p. Seite 289

289 ליטערארישע בלעטער 104 .ז^ אייף סיביהס פיקחותדיקע טײסשן און זאטער $6לקס*סר>)דיציע. טיביה דערצײלט נײ אײן קינד װי ,ער זיצס שבועית בײנאנס אונטערן 6רײען היםל מיט א ליכטיקער לבנה און לײענס םיט א ניגק אקדםית; זײן זון דיןןס זיך זײנע שװארצע פינסלעך און דארף שיין צום היםל נישם *רייםקוקן׳, ןדער: ,כנגד ארבעה בנים, אז איך הןןנ אײנעם, האב איך אייך קאלס און װאריס׳. דער גרייסער דיכטער םון יידישן קינד האס גע6ונעןזיינע נןוכ6?לגער אוןנאכ אםער ביי די קינדער אליין. וער זײ הןבן געלײענם דעם צװײטן טײל, ןןדער צוגעבן מיביהן א זון ענטװעדער א טןוכסער פיט די אידעאלן םון די נאך-םלחםה־יןןרן. די קינדער רעדן דא מיסן לשין םון די ״עלדן, טרעפן ארײן מים זײער כאראקטעריםטיק װי א שםיק נין זײ. א קלײנע ציסאט 8ון אן אײגענעם קאפ־טל צו מאסל דעם חזנם: ,װו איז םײן גן.עדןז םײן נאפען איז אלםער ײרל יאםל. םײן גן״עדן איז װינםער א)י6ן גליטש. אדער אראפ- נללען װי װילדע םײגל 6ון ה1יכן בארג, עם זאל םאלן א קופע ױנגלעך אײנער א1י6ן צװײנן, עס זאלן זיך אויסםישן הענטלעך, פ־םלעך און קעפלעך. עס נעםען זין שיטן ױננלעך, היטלעך, סליםלעך, אלץ א1יף א קופע׳. די קינדער םארםעסםן זיך אםילו לי׳טעראישער פנלוס ברױו פוז שלום־עליכם צו ש• דובנזןװ שםים וכ׳ וכ׳ וכ׳ הרר״ר שמעון מדובנא הנקרא בלשונם דובנאב ניי! כשקבלתי הברױועל שלך הרגשתי םקוח נפש ממש, כי את אשר לא פללתי לראות ראו עיני — ותאורנהי כה יתן השית״ב לראות מכל צוררי היהודים ומכל הדובנאװים האנטיסימיםים העברים שיתחרטו ממעשיהם וישובו אל ה׳ בלב שלם ויתחילו להשתםש בלשון צדיקים, ואל נא תתפלא הפלא וםלא אם תמצא באגרותי מעט מליצה, כי ,מליץ״ אנכי בעזהש׳י ולכך נוצרתי: הודות לעלױן בעד חסדו שגמל עליך והביאך בשלום אל הםנותה ואל הנחלה ביחד עם הפוטער והגלאז בעד זוג׳ תחי׳ ובודאי שלוחי מצוה אינם נזקין כידוע לױדעי חן. הױם בקר שלחתי לך שני גאזעטען, בטח קבלת, מדי דברי בהגאזעטען לא אוכל התאסק מבלי להגיד לך, יקירי, כי שונא אני את הגאזעטען הללו תכלית שנאה, וםהױם והלאה החלטתי לשלוח לך את כל הגאזעטען דבר ױם ביומו עוד טרם אקרא בם םקסון ועד גדול—יקחם אופלי ע״ד האײט׳) שאתה כוחב לי, ידידי לא ידעתי מה יעשה ד״עיט״ הזה על הסגרים באדעסא? בתדאי יאכל וישתה ײרחץ את בשרו בים השחור וילך לדרכו ױכתיב בוך שלם שיהודי אדעסא הם אוכלים ושותים וםרים ורבים ואינם מרגישים בצרות ישראל כלל וכלל, שקט ומנוחה, אין פרץ *צוחה ואין פוצה סה ימצפצף, כנהיג, — ובדבר התענית צביר שאתה כוחב לי הנני עומד ומשתאה מאד מאד 2). קריטיקוס שפקח היה מה ראוי לשטית זױ הכי לא ידעת גם שםעת שהיהודים בארצני מתענים את נםשותיהם ששה ימים בשבוע ואינם טיעמים טעם אכילה, בלתי שבתות ײמים טוביםי — אתםהה״׳ חפצתי עוד לעשות איזה הערות ל ם א מ ר י, כלומר לאגרתי אך מקוצר רוח ומעבודה קשה אקצר. אם ידידנו החסיד בן עמי לא ימנע את רגלױ םלסור למחננו אזי אשנם את מתני וכגבור לרוץ אורח אבא גם אני אליך לשבוע בהקיץ תםונתך. יעתה איסר שלים לך מאדון השלום כברכת ידידך שלום עליכם. 11 בעזה״ש י1ם ז׳ וע׳שק פאנסאן הנד1ל. תרנ׳א לם׳ק. 7 ייני לםספרם. ידידי אהוב•! הנני שולח לך את הבריװעל הזה ובקשתי םמך כשתבא עם זוג׳ וב׳ב שיח ױ םהדאםשע שלכם להדאםשע שלנו הואל נא להודיעני תחלה ע׳י בריװעל כה תבקש ממני זוג׳ האשת חיל, למען דעת איך להתנהג עם הםןודה כי לאו בכל י1ם אתיחש ניםא שיבא צדיק אחד לתוך רשוחו של חברו. גם להוי ידוע לך, אהובי רעי, כי דגים *; ארנ!>לד אוא״ט, דןר שלוח פין בארזזן הירש צו דןר רוםושןר רענורוננ ײענן *רגןנם־נןר קעלפניזאצין• ש. ד. י) םןן האט ראן נןפלאנןרעט א תעניתיצבור אלם דעםאנםטיזוצ- ין קןנן די רדיפות. ש. ד. צו דער רעדאקציע ,ליםערארישע נלעסער׳, װןןרשע. גזלניס, פיס אײער סעלעגרזןם הןןס איר מיך פםש גע• קוילעט ןןן א םעסער! איך שטײ אין צענק יןןרהינדערט, אין אן עק װעלט, ערגעץ אין *ראבישן שפןןניען, און דא רו6ט איר םיך, אין זןןל אײך תיבף צושיקן של1ם-עליכםם ברױו. האב איך םבטל געװען 6ון ת1רה, אייפגעזוכט די דןזיקע ליצנותדיקע בריװלעך, און שיק אײך דןן עטלעכע בלעםלעך. אײלנדיק הןןב איך דןן .צוגענעבן א קורצע הקדםה• אין םײנע ארטיקלען ,םון זשארגאן צו ילדיש׳ אין דעם קאפיטל װעגן של1ם-עליכםען, הןןב איך געשריבן: ,אין זוםער 6ון יןןר 1891—דער שװערער יןןר 6ון גירוש מאסקװע און אנדערע גזיר1ת — ה$בן םיר בײדע (םיט שלים•;ליכםען) געװ1ינם ןןרום אדעס, בײם ברעג 6ון שװארצן ים: ער אייפן ,גר1יסן ם$נטאן', איך אין לוםטרןןרף — א שעה גאנג סין אים• צו אונז אין דןורף איז די פאסם נישט געגאנגען• און פ־ר הןןבן ןןפגערעדם, *ז שלום־עליכם בןןקומט מײן קןרעספאנ• דענץ און שיקס פיר זי אפ דורך דעם פורםאן םון ןםניבוס (.לינײקע׳), װןט פלענם נײן עסלענע םןןל אין םןןג פון 6ןןנ• סאן קײן לוסםדארף. דורך דעם פורםאן הןבן םיר געםירס א חומןןריסטישע קןןרעםפןןגדענץ צװישן זיך. םיר הןבן זיך דורכגעשריבן אין דעם ,םגלה טםירין׳ לש1ן. דעם קאםישן .זשארגאנישן׳ העברעלש 6ון צװײ אלטע חסידים, װןןם םען קאן אים נישם לײענען אן געלעכםער׳. צו דעם דאדף איך ם1סיף זײן, אז פיר םלעגן אין יענער צײט מ־ס של1ם־עליכמען אפלאכן 6ון דעם העברעלשן ,םליצה■ סמיל׳ פון די אלםע משכילים, און שאםיעליכם האט אין זײנע בײװ צו מיר א1יך שארזשירט דזם ד?זיקז ססיל. איך האב 6ון איס באקוםען אין אזא נוסח לערך צװאנציק בריװ. און דא נרענג איך נאר עטלעכע, מיט די נ1יסיקסטע באמערקונגען. נ ע ר ל י ן מיט נרייס אכסוננ און גרוס ש. דובנאװ 1 בעהש״ה ױם שהוכסל בו כי טוב (הפרשה שכחתי בעה״ר) פאנטאן הגדול אחרי צאת הלינעײקא תרנ״א. בהקלײטעל העומדת דצד ימין ופוכרת קװאס חליעבנינגי ידידי היקר נזר ישראל ותםארתו ירא אלקים ,ומלך״ ה״ה החסיד מתעסקי בדברי ״צדיקים׳ ומוקיר רבנן ספרא רברבן עט דר־.ר לדבר צחצחות וחלקלקות (לשון נופל על חוטם) םופלג וירא