Literarishe bleter · 1926-04-30 · 104 (30.4.1926) · p. Seite 288

104 .זא ליטערארישע בלעטער 288 אײנער מיט א קרעכץ. — צען יןןר... און װןסערע גען יןר... אם אזעלכע םיני שםיעסן איז אינז אויסגעקוםען צו הערן אין קאסרילעװקע גװישן די קאסרילעװקער, ער פעלס זײ, שמם־עדיכם, װי אן אײגענער, װי א גלױ סון דער םשפחה, װעלכן קאסרילעװקע האס םיט אזא עיםערדיקע ליבע געליבם אין מיס אים געשטאלצירם... — א1י, א1י, — װישט אײנער אע א לאכנדיקע םרער סון א1יג. נישסא של1ם־עליכם. — שלים-עליכם אליין 6עלט אעינד—װיעלם דך א נאסער ילד, נאר װאם 6ון םײך ארייס אין גיםערם 6ין קעלס — ער אלײן טאקע זאל באשרײבן, װאס דא קוםט 6אר מים זײן ,פבול׳... — צען יאר ש1ין, אז שלום-עליכם איז נישטא-דערמאנט שלום-עליכם ארו.ארנזער שרל א. דמשק 1 רוארשע די שםע 6ון װארם*א1צר, קאפבינירן עס םיסן אײגן־^עזאםלםן, נישם אפשםעלנדיק זיך 6אר דער נײקײם 6ון װארם און קנאפער באנוצטקײט. זײן הימאר װערט אינסולסױו א1י6גענוםען אין 6ארװענדם א1יף די אײגענע געשםאלםן און בילדער, דא קינדעריש-נאיװ װי ביי םאסלען, צוםאל — פים בביװנדיקזר 6רײלעכקײס און אומדערװארטעטע אײנ6אלן. עס גיט זיך די קינדער לײכס אײן דער סאן 6ון 6אלקס׳ טיםלעכער שטעטלדיקער בארײדעװדיקײט. צו הילף קוםס זײ דא נישט נאר דער לעקםיקאן 6ון שרײבער, זײ נעםען א1יך סון ערשםן םקור — 6ון דער םביבה, שול, הײם און אײגענער שסראך׳ירושה. זײ סלעהסן עם ארײן אין די אײגענע םױזשעסן, שטי8 רישן הו־הא און קונדײםישע א1י6םוען■ צום בײשפיל: ,ש1ין א יאר צײם או א ט1יב גײס בײ םיר ארום אין שטוב. םין אלע צר1ת חאב איך זי אויםנעה-ם, נאר דעם יאר איז םיר נישט באשערט נעװען זי צו 6ארהיטן. עם װײזט א1יס, או םן השמים איז אנגעחתפעם געװארן זי זאל מער נישט לעבן און איך זאל 6ון איר קײן 6אדנעניגן נישם האבן.' א• אז. װ. אםאי גײט עם ש1ין א6ילו אריבער אץ םענה־לש1ן, צעצויגנקײט און סתם־רײדערײ, פון װעלכע עס קומם א1יס די קינדער אפגעװײ־ נען. אויף די װײםערדיקע שסו6ן װערס אבער די השפעה 6אר• טי8ס, עס קופס א מער באװוססזיניקער אפקלײנ 8ון שפראך פיס א געהעריקער באװירקםקײם 6ון שלום־עליכם־סארם. אס אי1 א קאפיע סין אנהײב אין ,םתושלח*: סוסיק. אז1י האט פען אים א נאמען געגעבן, װײל ער איז געװען א גראבסשיקער םים נידע־יקע 6יםעלעך, געהאט א שײנע שװארצע 6על פיט װײסע לאםקעלעך. װי איז געקוםען צו אונז דער הינטל? — ד־ שװעסטער איז געגאננען בײנאהס. עס איז נעװען פוריכ צי דער סעודה, א רעגן. האט זי באםערקט װי א קלײן הינסי קאטשןט זיך אין בלאסע און קװיסשעט׳. און עס אױ אװעק א סדרה מים א װאנע, א 6רײלעכע סעודזק שלח־םנות 6ארן הונם, א נאםען סאר אים, שפילערײען פיט א טרויעריקן סוף ױי אין די ענלעכע ,םעשי1ת 6אר ײדישע קינדער׳ בײ של1ם־ עליכםען. בײ די עלט<רע שילער גיים די שפראך האנט בײ האנס םיט דער דערצײלינג. א װערטל ניט איבער א שטריך, א שפריכ• װארם סארטיסס דעם אינהאלט, דער הומאר האלם אונטער דעכ אינרערעס צי דער אין ת1ך אוםעטיקער קאנװע, בא6ארבט עש םיט דער אײננסימלעכער קינדערשער לײכסקײס און לעבעדיקער פרישקייט. אין 6ולן גײםס 6ון שלום־עליהםען שא6ן די שול־קינד,. װען זײ קוםס א1יס צי דערגאנצן דעם שרײבער, סידך סון איש א װײסערדיקע ליניע. צ.ב• ,םאטל פײסעס אין אפעריקע' איי• נישם יעדעי קינםטלער האט די זכיה ג ע ל י ב ס זײן סין קינדעי. סאר פיצן האס םען דרך־ארץ אין שול, םענ־ דעלע־ האלם םען סײער, של1ם אש איז שײן אץ אינסערעסאנם, של1ס־עליכפען האם םען ליב... דאס קלײנװארג װערם גארנישס םיד צי לײענען אין לערנען זײנע װערק, ער איז די שפיל אין דער ע-נסס אין דער שול־ארבעט, דער י1ם־ס1ב און די װאך־ אן אומאויםשעפלעכער קױאל 6אר פארשידענערלײ אר■ בעטן און סארשינגען אק שיל, צוערשם — ד י ק א נ װ ע• די טןפן און העלרן רוםן בײ די קינדער ארוים א שלל אםא• ציאציעס סון דער אײנענער לןבנס־סביבה. יעדערער האט זײ נעזען, יעדער האט זײ געהערס. עס נײט א סיבערהא6סער ס1ש 6ון םײנינגען, כאראקסעריסטיקעס און אײנדריקן. די װערק — און די מענםשן, די מענטשן—און די װערק. מען קען זײ ש1ין נישט גאר לײענען אין זיך, םע םוז זיי 6 א ר ל י י ע נ ע ן. דער םענסש אױ צינוי6געװאקסן םיס דער שפראך, די שפראך- פיטן רעדן, מיטן סאן ױן 6ארב 6ין דעם ק1ל. די באסאנינג איז ש1ין אויך נישט שװער צי כאפן, עס זינגט ארוים 6ין די שיר1מ, ױן די קינדער ש פ י ל ן מםש די װערק. דערנאך קימס די ל ע ק ם י ש ע השפעה. די װירקונג 6ון לעבעדיקן, צאפלדיקן װארס. של1ם ■ עליכבש אלן דער ײדישער שול איז דער כקור סון שפראכלעכער דערה1יבנק ס בײ די קינדער, דער רײץ צי ,טענסלען׳ און אנקלײדן די אײנענע איבערלעבונגען א־ן זײן לבו״. ער שרעקם נישם אפ װי אנדערע, שסעלם זיך נישם העכער פין זײן אוידיםאריע, ער איז תםיד א נאנםער, א הײמישער. לײכט און סליסיק צים זיך דער נעװעב אין די װערק, די טי6קײס װערם צוגעםראגן דורך א זשאנר־בילד, א װיץ, אדער גאר א 6רײלעכע 8ארנלײכונג. דער היםאר בא־ סרײט די ענערגיע צי דרײסםע טאסן אין נישס געצ1יםטן דענקען• ,עם איז גום םיט שלום־עליכפעך, — זאגן קינדער 6ץ די עלםערע קלאסן: ,מים םאטלען 8ארס מען א1ים א װעלס, אין .םנחם מענדל׳ זעט םען א װעלט, ט1ביה סירם אינז אין םיף 6ון צײטן׳. םער 6ץ אלץ אימםאנירם, פארשטײט זיך, די שיל־קינדער די שםראכלעכע 6אים, די לעבעדיקע באהאנדלונג, אין דער הומאר, װאס רעדט 6ון יעדער זאך. דער8אר האט קײנער 6ין אינזערע קלאםיקער נישט איוי 6יל נאכאמער צװישן די שילער װי שלום־עליכם. יעדער קלאם אין א ילדישער שול 6ארםאנט א צװײ . דרײ אזוינןי בעסערע אדער ערנערע נאכסאכער. פיס א 6ולער האנט שעפן די קינדער אין זײנע װערק