Literarishe bleter · 1926-04-30 · 104 (30.4.1926) · p. Seite 282

104 .זא ליטערארישע בלעטער 282 געשטארבו דער ײדישער געלעכטער גארנישם. א 6רעםדער איז ער די היגע 8אריענקעװעםע ילד געװען. ניץ. אן אײגענער צװישן 6רעמדע האט ער דא געלענט. זײ זענען דןך געבליבן די זעלבע קאסרילעװקער, נאר איבער ■ געסון זיך אץ אנדערע בגדים, גענוםען רעדן אן אנדער לש1ן, און דאך געבליבן די אײגענע, םון דער אלסער הײם. זענען זײ אים געװען נאענס, אײגן. אבער ער זײ איז געװארן 6רעםד. אז1י געלעבס, אז1י געשטארבן. איז נישסא, װעפען ס׳זאל א קלעם טון בײם הארצן, איז גישטא, בײ װעםען אין א1יג ס׳זאל א עיםער טון א װארימע סרער. אין הויז ביי אים, אויף די ברןןנקס הןןב איך געסראפן א קלײנעם עולם. עטלעכע שריםטשטעלער, בלל סוער, פארסײ• פירער, ארטיםטן, קינםטלער. מ׳איז זיך םײשב װעגן דער לויה, װענן סדר. די שרײבער ארגאניזירן אן ערן־װאך• ם׳װארם, אז דער גרויםער יידישער עולם װעט נןוך קוםען צים דיכטער. מ׳גײט־אום שטיל. אויף די שפיץ-6ינגער, שלום עליכםס טעכטער, אויסגעבלײכטע, פארװײנטע האלסן זיך קוים אויף די 6ים. די ,אלסע׳ איז פארצערס אין איר ילדיש-אריסטאקראשישער הדרת־ פנים דריקט אייס אזוי םיל װײטאג און פײן און זי קוקס-צו שטוס, װי פרעםדע םענטשן באלעבאטעװען אין שטוב. שפעט אין אװנם. איך שםײ בײם גרייסן בר-מיגן ז 1יף דלר װאך. ער איז איבערגעדעקס פיט שװארצן. צוקזופנס גיויםע ליכם. מי ער װןןלס שלאסן. אדער ליגט ער עס גלאט אין אנםאכט? מײן חבר אין װאך, א באקאנסער ארםיסם, האט םיד דעם קאפ אראפגעלאזט. דרעםלט ער, טראכט עו^ ג׳האב עטװאם דעם םארהאננ אויפגעהויבן, דאס פענסטער :עעפנט• איז א װינסל שםיל און צארט אין ציםער אריין און > ידעם טויסנם הןר בארירט. כ׳האכ זיך אוי6ן נסםר פארקוקט. נישס אנדערש, ער שלאפט. די באקן אײננעפאלן, די גאז פארשסיצט, די האר אויפן שטערן אראפגערוקט, און די ברעםען איבער די אויגן צוגעדעקט. ער איז אנדרעםלט געװזןרן• לויס די קריצן אויפן שטעדן איז צו דערקענען דעם געדאנק, האס איז אים אקארשס אײנגעפאלן. אט װעס זיך באלד די ברעם אויפהויבן און פון די אויגן װעט א שײן טון זיין געלעכסער. כ׳קוק אויף אים אין זכרונות. אפגעפליקטע, צעריםענע, שװעבן־א־ם אינם צערודערםן מח, פלאנסערן זיך אץ א קנויל, צעשװימען און װערן נישס. ...אין ארץ-ישיאל האס זיך מיר געבענקט ןנאך אים ם׳איז דארם אזוי נויטיק געװען זײן שארף אויג, זײ גיםפוטי ■ קער שמײכל, זײן הײפישער הארציקער געלעכסער און ברודער־ שער קאטאװעס, װאס האט קײנמאל נישט באלײדיקם, נישס געםוםרם, נאר געלאזט אײך אלײן זיך פודה זײן און צונעבן, אז ס׳איז נאריש, אימנעלומפערס דאס גאנצע שםאיען און האײן, דער גאנצער האנדל-װאנדל פון םנחם-םענדלם פרנסות אין קאסרילעװקער גליקן. אװי נויטיק איז ער געװען דארטן אין לאנד, װו ס׳האס זיך געגלוםט פ-ן גאנצן הא־צן אנהויבן איץ םון דאם נײ אײנארדנען אייף א נײעם שסײגער, א נארפאל מענסשלעק און נישט ספעצי6יש־,ילדישלעק׳. אײנמאל האס א בשירה זיך אהץ דערטראגן: ,טביר 6ארס קײן ארץ־ישראל׳• םארקויםט 6ערד און װעגעלע און זיך געלאזט צו אונז. האס אלעפען א ציטער 6ץ פרײד אזץרכגענו• םען. אם װעס ער קוםען, דער אלטער סביה דער יקח אץ צענטער יארצײם. און פונקט װי דאס װאלט נעכסן געשען. אויף יענער זײם אקעאן. איך בין נאך א ״נרינער׳ אין דער ריזיקער סוםלדיקער װעלט־שטאס. נישט לאנג אהערגעקו• םען םון סאלעסםינע, און דער קאנםראסט צװישן ירושלים און נױ־יארק איבערראשם און דערדריקט. איך װוין אין ברוקלין און יעדן טאג אין דערםרי םאך איך דורך דעם שפאציר איבערן באריםטן ברוקלינער בריק, דעם װונדער 8ין דער םאדערנער טעכניק אםילו אין אםעריקע. דאספאל גין איך שפעטלעך פון שסוב ארויס און זיך געלאזט קײן נױײארק צו-6ום. דער שטאלענער גיגאנס האס זיך געטרייסלם םון אנשםרעננוננ און שפע פון כחות. אויבן און אונטן האבן זיך נעיאגש צענדליקער באנען אין די 6אר• שירנםטע ריכטונגען. הונדערםער אויטאמאבילן, משא-װאננס, סראמװאיען און פום-גײער האבן זיך געאײלט אין אימפעט און םארטראגנקײט אריינםליםנדיק םיט א גװאלדיקן לעבנם-שטראם■ 6ון בײזע זײטן האבן זיך איבעין װאסער געסראגן שיגן, שיםלעך, בארזשעס ןננעלאדענע אץ אויסגעלײדיקסע, אננעםילט די גאנצע לו6ט מים זײערע הילכיקע גרילצערײען, קװיסשעניש און געש־ייען, װי זײ װאלםן װעלן אונטערשטרײצן: — די מענסשלעכע ארבן-ט רוט נישט. די באהעגזנג מערט קיינםאל נישט איבערגעריסן. פלוצם האט ערגיץ נעבן מיר עפיץ ארויסגעבראכט דײטלעך און שארף: — שלום עליכם געששארבןו איך האב זיך האסטיק א קער געסון. א צײטונגם םאר־ קוי6ער, א ױננ־אפגעריםן בחורל האט זיך שנעל געםראק איבערן בריק פים .עקםשרא׳-טעלעגראםעס און םיט זײן הילכיק קולכל אויסגערעכנם די פרישע צאפלדיקע נײעס, װאס דארפן זײן בפח אפשטעלן א רגע דעם שטענדיק 6ארהעװעטן און פאר־ ,ביזי׳װעסן נױ יארקער אײנװוינער. אפגים, ס׳האט זיך מיר אויסנעדאכט. אס שרײס ער דאך גאר װעגן עפעם א שדאכס בײ דעם טײך םאס, װעגן עפעס אן אויפרודער אין שפאניע, א שװינדל אין קאלאראדא... — של1ם עליכם געשםארבןו װידןר אמאל די אפגעהאקטע 8ראזע, דײטלעך און שארף, און שוץ איז זי אויסגעםישס און צעררונען אין די צענדליקער אנרערע םרישע צײטונגס־סענםאציעס. כ׳האב זיך אפגעשטעדט און אופגעקוקט■ דער עולם, םאריאנס, פארשםאיעש, אײלט, א כאפ אן .עקםטרא׳, א בליק, א קוק ארײן — און װײטער געאײלס. די באװעגונג װערט נישס איבערגעריסן. דער טריט נישס אײנגעהאלסן. כ׳האב זיך פלוצים דערפילט אז1י אומבאהאלםן און א קעלט, א שסעכיקע האט םיך אינגאנצן אדורכגענוםען: גע■ שסארבן של1ם עדיכם אין גרעסשן ײדישן װעלס־כרך — און אלע װערק פון שלום עלינס אין 28 בענדןר * דארפן זיר געפינען אין יעדן ײדישן הריז זרבבל/װארשע ערשט