Literarishe bleter · 1926-04-30 · 104 (30.4.1926) · p. Seite 280

104 זא 260 ליטערארישע בלעטער אויבנאויפיקע קאםישע שסריכן, װןס האבן באד#רפש בשעוןס נאר ,קיצלען״, ארייסרחן געלעכסער, זענען פארטיםם געװןרן, זײ האבן זיך אײנגעשניטן אק ײדישן געזיכט, עם איז געװןרן םון זײ םיפע קנײטשן, װאם דערעײלן װעגן אן אײגנארסיקן אייםזען אין רעדן װעגן ■ו־עם ילדישן לעבן, װאס איז פארםשפס דורך ספעציפישע םארהעלסנישן צי א סםעגיעלן םץ לעבנס• שםײגער. אויף די געשװינד־באװעגלעכע באשעפענישן לויערט דער אומנארמאלןר, פארשארפטער און צוגעשפיצםער לעבנם• צושסאנד, װאס אט־ןזט ברעננט ער צו א קאטאסטראפע. וןבער שלים-עליכם הןס םײנט צו קיקן דעם טויס אין די אויגן ארײן, ער איז צו לעבנס־ליסםיק, צו םונסער, ער זןול שםײן בײ אן אפגרינט און קוקן אין אים און שיעקן םלט אים• אדרבא, אלן די םאםע שװערםסע םינוטן געפינט ער אין זיך בח און םונ־ טערקײט צי ״פאררעדן׳ זיך און זײנע העלדן אץ אפצלען פין דעם סראנישן אויסברזך. דער :עזונסער כח פין יעדן פאלקס םענטש, דער פח םין זײן ׳לעבנס־עקזיםטענץן און אין דעם לינט דער ס1ד, פארתאס אלע לייענען אז1י נעשמאק שאם־עליכמען, פארװאס םען סילט זיך אז1י גוט און אזוי לײכס מיט אים, שלוס־עליכם דערפרישם אין דער• םונטערט, ער טארדרײט װי דורך א כישוף דעם לײענער אין דעם לעבנס־קאראהאד פון זײנע םענטשן און פיר דרײען זיך םיט צוזאמען פיט די פארשיינען. אזוי שטארק איז דער כח פון שלום־עליכפם לעבעדיקן, רייעװדיקך׳ארם דערצײלן גרינג אין אנגענעם איז צו לײענען שלום־עליכמען, ס׳איז שװער אבער צו שרײבן און צו יעדן װעגן א־ם. און עד־היום לײענם םען טאקע רעריבער אווי גערן שלום־עליכםעןן שלום-עליכם איז גרויס פיט זײן פשטות. ער שאפס װי אן א פרלער־באשטיםטן און פארויס־ןנגעצײכנטן װעג אין װילן. םיר פילן קיינםאל נישט, ער זאל זיך אנשטרענגען בעתן שרײבן, ער זאל זיך נויטיקן אין צוטראכםן עפיזאדן, װערסער, מןומענסן, צוזאםענשםויסן םאר זײנע פארשוינען. ער פארמאגט א ש6ע פיס סענטשן, אן אוצר פון בילדעסגעשטאלסן, װןוס װערם קײנמאל נישם אוי״געשעפט, אין אדרבא — װאס םער ער האט געשריבן, אלץ םער איז געװאקסן בײ אים דער איצר 6ון נישט״אויםדערצײלטע מענטשן, און מיר סילן, װי בעתן שרײבן גופא הןש זיך ערשט גענומען ארויסװיקלען דאס אפתע לעבן 6ון זײן העלד און אין דער דערצײלונג גו6א האם זיך גענוםען װעבן א מעשה אין א סעשוק א םעשה 6ון א מעשה• און ס׳איז קלאר: װען שאם-עליכם איז צוגעסראטן צו שרײבן זײנע בעםטע זאכן — .סוביה דער מילכיקער׳, .נרנחם מענדל־, ״םאטל פײסי דעם חזגם׳ — האס ער נארנישט געװוסט און ס׳איז אים גאר- נישט אײנגע&אלן, אז םון זײ זאלן םיט דער צײט ארויםװאקסן גרייסע װערק, גרויסע סימבאלן םון ילרישער װירקלעכקייט. לכתחלה זענען עס געװען גלאט־מעשיות, שסיקלעך-דערצײלונגען, װאס שלום״עליכם האט זײ סתם אזוי פון דער האנט געשאםן, אץ ערשט מיס דער צײט זענען זײ אויסגעװאקסן אין מערק• װירדיקע סיפן, װאס האבן פארקערפערט מיט זיך אזא עשירות םון פאלקםיפסיכאלאגיע, פין פאלקס-קולסור, פון ילדישער װירק• לעכקײם. און נישם נאר שלום-עליכם, אױך דער ײדישער לײענער האט לכתחלה אוי&גענומען שלום-עליכמם םרײלעכע מעשיוח נישט מער װי לײכטע פעליעטאנען. און צוזאמען םיט שלום• עליכםען, צוזאםען מיט זײנע פארשוינען, האט גענומען זיך ענדערן דער יןדישער שלום-עליכם-לײענער און ס׳האט זיך גע• ביטן די באצליננ צו שלום־עליכמם שרײבן. אש די לײכםע, בײ שלום-עליכמם גםיםה-בעט ✓ דוד פינסקי / נױ־יארק געפונען זײן 6רוי און זײנע קינדער און א קראנקנװעכטערין, - א ר.ויז6רײנדין, װעלכע האט א־ם געפלעגט מיט נײן יאר צוריק, װען ער איז געלעגן, געפערלעך קראנק אין באראנאװיטש. פון אלע קראנקנװעכטערינם חאט ער געװאלט נאר 6ון איר גע־ 6לעגט װערן. אםזר איז זי געװעזן 8אר אים א הא&ענונג און א טרײסט: זי האט אים דערםאנט, אז ער האט זיך שוין אײנמאל געראננלט מיטן טויט און אים בײגעקומען. * אבער פון אלע די, װאס זענען געשטאנען ארום זײן בעם, האט ער דערעיקר געםילם איז צוגעהערס זיך צו זײן פרוי. מים דעם גאנצן ביםל לעבן, װאם איז נאך נעװעזן אין זײנע חושים, האט ער זיך אנגעהאננען אין איר. דאס איז גע• װען דאס לעצטע פלאקערן םון א גרויסער ליבע, װעלכע האם קײנםאל נישס אוי&געהערט און איז קײנמאל נישט אלט גע• ױארן. איצט אבער איז זי אייך געװען זײן מוטער. ער האם זלך געטוליעט צו איר װי א קראנק קינד צו זײן םוםער. ער האט שוץ גארנישם געװוסט פין לעבן, אבער ער האט געױוסט, אז זי דארף צו אים רעדן, אז זי דארף האלסן אויף אים איר האנס, איר קול הערן, איר בארלרונג נילן, און קרעכצן, קרעגצן• דאס האט איבש לייכטער נעסאכט, * 5 אין ד ע ם טאג האבן אלע שוין געױוסט, אז ער װעט מיסװאך האט של1בש*עליכם צום לעצטן םאל אויסגעהערט די צײסונגען, װאס יהואש האט פאר אים פארגע־ לײענם. ער האט געװוםם, אז זײן ס1ף קוםט. ער האט אנגע• ,זאגט זיינע באקאנטע, זײ זאלן םיט אים איבערגעבן גריסן אויף יענער װעלט, און דאס איז געװעזן װייניקער א װיץ. נאר מער דאם באװוסםזײן 6ון דעם םיף. און דאך האט ער זיך צונעהערט צו דעם 8ארלייענען מיט נרוים אויפםערקזאמ־ קי*ט. ער האם אויפגענומען און ארײנגעשפײכלערס אין זיך דאם געהערטע, װי אײנער, װעלכער פילט אן זײנע שפײכלער א1יף צו געברויכן דאם אנגעפילסע. אויף מארגן, דאנערשטיק, האט ער געהערט בלייז זײנע שמערצן און פארנומען נאר די טריס פון דעם אנגעקומענעס ט1יט. פון איצט אן האם ער געקאנס בלויז קרעכצן און 8ון צײט צו צייט אר1יסרעדן א פאר װערטער צו די, װאם ארום זיין בעס, ה1יפסזעכלעך צו זײן 6ר1י. װײםאנ״װערטער, שװער ארויםגעאססטע 6ון צװישן די ציינער, ארויםגעדריקהע פיט א צונג װעלכע האם זיך ק1ים באװענס. ארום זיין בעס, נישט אפנײענדיק פון אים, האבן זיך •.) נןשריבן *ו־יק םלט 0ו יאר נאך שלוט־עליכמס םוינו.