Literarishe bleter · 1926-04-30 · 104 (30.4.1926) · p. Seite 279

279 ליטערארישע בלעטער 104 זא שלום עליכםם ש*6ן סןןרםאגט שטריכן סון די ד$זיקע אלע דרײ םדרגית. נישט הןןגנדיק קיין גלײנע ליניע 6ון קינסםלערישער אנטװיקלוננ, װארסט זיך שלום-עליכמס שאפן צװישן דעם אנעקדןוסישן און דעם טיפישן, כדי ארפן װעג צו דערזען און צו פארקערפערן א טיפ, װןס איז שוין מער װי טים 8לײן: םנחם-מענדל. שארשטײט זיך, מגחם-מענדל איז נישס זעאונג אין דעם זין, װי עס איז ועאינג און שאסנדיק־פײערדיקער םימבאל װ ע ר נ י ה ןן ר א, לםשל. װיםפיאנסקים װערניהןןרא. מנחם מענרל איז אבער דער אפאנײ פין של1ם־עליכםס זען, — דער טיפ, װאס דערהי־בם זיך צום סיםבאלישן, װאס װערס אלגעםײן<ײדיש (אין ק־נססלערישן, נישט בלויז נאציאנאלן זין םון באגריף) און פערזאני6יצירס דאס סראנ־־קאמישע פון א ן ױפו״ איר גראנדיעזע ע1לם־הת1הודיקײס, איר דיילסלאזע אונסערנעמערישקײס, איר טייסער איבפעט און איםפעסיקע ט1יטקײם, איר גײססרײכע שליםמזלדיקײט און איר האנדלען םיט אבסטראקטע ,אקציעס׳. מנחם׳מענדל איז דורכאוים אבפטראקט — אז1י אבסטראקס, װי ילדן בכלל. און גראד אין זײן צעסראגענער, טאראראםענדיקער ה8• װעניש, אין זײן היםערםראפיע סון רירעװדיקײס אק באמעג• לעכקײס — גראד דא שטעקם אז1י פיל שאסנדיקײס פון א בר• םינ;, הינער־פלעט פון סארםשפטע נשם1ח און *ומהײםלעכקײם 6ון כף-הקלע. של1ם עליכםם םנחם״מענדל איז ש1ין דער אנה1יב 6ון װיזיע. װען איך זאל װעלן געבן בקיצור םנחס-מענדלס םהות, זײן ש1רש, װאלם איך געזאגט, אז ער איז — דער לעבעדיקער בר־םינן. ער איז װי יענע בסמיננס שון ע1לם-הת1הו, װענן װעל• כע עס װערט דערצײלט, אז זיי ל1י6ן ארום םיט זײערע שםע• קעלעך א יף ירידן און װען ם׳כאפם זײ אן 6אר די תכריכים זײערע א*ן םען שטעלם זײ אפ, ענט6ערן זײ אז זײ האבן קײן צײט נישס, אז זײ דארסן ל1י6ן צום פרי ץ... אז1י־גערו6ענעם כ 8 ר א ק ט ע ר צו דעם סינםעטיש פאראלגע• מײנערטן ט י פ. דעם דאזיקן איבערנאנג םון כאראקסער צו םיפ סרע6ן םיר בײ די סאלענסירטסםע םון צװישן די שילדערער, בײ די גרעססע םון זײ• בײ די קלײנע שילדערער און שילדן־םאלער 6ון דער קונםס איז אפילו דאס אולך גישם 6או אן. די דאזיקע שםעקן געװײנלען םיס אלע איברים אין געװיסנהאפסעד כאראקטער־כראניק, אין נודגער קאפירונג םון כאראקםער שםריכן, אין אגװארםן אײן לאקאלע פארב איבער דער צװײטער, און אט די אלע לאקאלע באפארבעכצער און לאנגװײליקע איגסערעסאנס• קײםן ה*לטן זײ םאר זאכלעכע און א1יםגעהאלםענע ,קונסט צוליב קונםט׳, כאסש באםת איז דאס אין בעסםן םאל נישט םער װי אונםלרהאלשוגגס־מאסעריאל. גרויםע שילדערער אבער דערה1יבן זיך צוםאל פון אנעק• דאטישער כאראקטעסמאלערײ צו דער מדרגה פון דעם סיפישן. דער אדער יענער 6ון זײ דערזעם די םך־הכל-שטריכן פון א גאנצער גאלעריע כאראקםערן — און דאס שםעקס ש1ין מים םער, װי באאבאכטן נתם. קלײנע קינסםלער באאבאכטן; גרעסערע — זעען. דאס באנעםען אין וײן גאנצן היקף א םיפ איז ש1ין א םדרגה םין קינססדעריען זען. אבת, א םדו גה װײס גישט קײן אבםאלוטע. עס איז אבער א װעג, װאם פירס אםאל אר1יס א1יף דעם ברײסן טראקס 6ון םיםבאל. אז ט י פ קען איבערגײן (ספעציעל בײ גרויםע הוםאריסטןו אין םיםבאל לאזט זיך זען, לםשל, בײ גאגאלן. װאס איז זײן כלעסםאקאװ? םער װי כאראקטער. ם׳אױ םיפ• פאראלגעםײנערונב און װאם איז סשיפשירקאװז כלעססאקאװ 6ארטי6טער, פאר• גרעסערםער און נאך מער 6אראלגעםײנערטער. ייז דער דאזיקער פארסיפטער כלעססאקאװ, ױאס הײסט אין די ,סויטע נפשית׳ סשיסשיקאװ, אלץ נאך סיפ? נ־ין. דארט, אין דער געניאלער פאעםע װעגן רוסלאגד און רוסיאנדס גירל, װערס ער ש1ין םיםגאל—פאעטישער סיםבאל פון דעם סונקעלן, פארפלאנטערס־ילוטעװאסן און םאנטאזיע־רײכן רוסישן גײסט. כאראקטער, סיפ, םיםבאל. שלום־עליכמס פשטות נ ח מ ן סײזיל ני־:ט, דער טיפ איז רירעװדיק, בארערעװדיק און איר װעט ש1ין אים מוק אויסהערן ביזן ס1ף אין אדורכנעמען זיך םים זײן גאנץ לעבן. של1ם־עלינסם א םענסש װערס אוגז גלייך, 6ון דער ערשטער מינוט אן, זײער נאענט. פיר װײסן אלײן נישט, װי ארום איז עם געשען, פין װאנען איז געקוםען אט די הײםישקײב: צי דירך די פאר קלארע סרעםלעכע שטרינ;, װאס של1ם.עליכם האט געגעבן װעגן א־ם, אדער דורך די פאר שאר6ע אויסדריקלעכע װערטער, װאס שלום־עליכם לײגס ארײן אדער ריכסיקער- ציס אר1ים 6ון דעם םענסשנם א6ן מ1יל און צעכראםטעס הארץ. די ערשםע עטלעכע שםריכן בײ של1ם• עדיכםען װעגן ז ינעם א םענטש זאגן שוק אלץ, אנטפלעקן אים אינגאגצן און די איבעריקע, װײםערדיקע זענען ש1ין נאר ציגאבן צוט עיקר, װאס האט זיך ש1ין ארייסבאױיזן 6ון דער ערשסער םינוס אן. זי^ער גרינג און אן א שיער אננענעם איז צו לייענען שלום־עליכםען, פיל שװערער איז צו שרײבן און צו דעדן װ ע ג ן אים. פארװאס איז עסז װײל של1ם.עליכם רעדט אלײן פאר זיך, ער איז אפנ• הארציק, אוםפיסלבאר, קלאר און סארשטענדלעך און לאזט נישט איבער קײנע נאהעלטענישן, קײנע נישס-דערזאגסע, נישט־דער• װיזענע שטריכן און רײד. ער געםט א שםיק לעבן, שסיקער לעבנס, לעבעדיקע מענםשן און פירס זײ אדורך א6ן, אנטפלעקם, אן קײנע צערעמאניעם און א1יסדרײעכצן. און װי נאר של1ם• עליכםס םענסש װערט דורך שלום׳ןליכםען ארויםגעםירט. אזױ גלײך זעס א־ר אים 6ון אלע זײסן און דורך.און*דורך, ער װעט ש1ין נישס איבערלאזן קײן אײן נישם-אוי6געדעקט װינקעלע פון ז־ין װעזן. שאם-על כם גו6א איו שוין א1יף אים קײן האר