Literarishe bleter · 1926-04-23 · 103 (23.4.1926) · p. Seite 269

269 ליטערארישע בלעטער 103 זא םישער האנדלונג, האס געשסילס וזיזיק־שפןסעריעע רןל םים ןן געװיםן מעפיםסן-דעפןןנישן בײגעשםאק• דער ״.דישער שפאס־סרײבער הןןט אק דעם פרעםדן ארײנגעגאםן אײגענעם אינהאלם ם־ס עכם ילדיש־חריםותדיקן װיץ אנן המגאה. אין אנהויב פון ווו/י^ י. ה, איז ד• י:דישע דראמאטיק שסײן נעבליבן א1יף דעם שײדװעג פון פןןלקססיםלעכן סריםי• םיװ און ראפינירטער ליטעראסור. דער שם1ים דערבו איז גע■ קימען מבד דער אלגעםײן-ראביןנאליםטישער ריכטונג, װעלכע הןש געשטרעבס צו באפרײען דעם גײסם 6ון קערפער. דער געגאס 6ין סןןג איז דאסאלס געװען — דידאקסיק; אלע אםתע איבערלעבוגגען אין לײדנשאפטן זענען געײןרן א1יםגעמישן, זײער ארט הןןבן אננעה1יבן סארנעמען קינץ.6ערזן און רעסארישע שםילערײען. די ם1ח־דראםאםיק הןןם זיך באמיס צי דערשםיקן די פריםיסױוע קונסם, װאס שסאמס פון חושים און איז א1יך באשםימם פארן מענםשן םיס חושים• אלם הויפם-אילוםטראציע 6אר דער דאזיקער ריכםונג איז כיאי צי דערםאנען די ראציאנאליםסישע דראםע ,םכירת יוסף׳ און די אפערע ,אקסא אםתר םיט אחשורוש׳ די ארבעם עםעםם םים פיל ליבע און איבערגעגעבנקײט צו דער זאך. םון דעם בוך קוקט ב1לם אר1יס דאם לעכצן נאך באװעגלעכקײס, זאפסיקן פאלקם-ליד און קלוגן פאלקס־ײיץ• מ׳פילס פשוס א בענקשאםלז צו יענער קונםט, װעלכע שסאםם פון דער גר1יםער אנאנימער מאםע, װאם האס פון זיך אר1יס• גענעבן דעם אוםבאקאנסן אויםאר מים דעם אומבאקאנסן שפילער. דאס דאזיקע בוך, חוץ דעם, װאס ס׳אנםהאלס א רײך געזאםלםן םאםעריאל םון 6אקטן, םםש אן אנגעשסאפטער אלםער םים אויסגעםונענע װעדםםולע כתב־ידן און דרוק-פובליקאציעס, פילם זיך ז.ק אים ש1ץ פון ערשטן בדעפל אן דער אםעם פון םחבר, װעלנער באײנפלוסם דעם לײענער און םאכט אים פשוס גל1יבן אין זײנע אריגינעל-א1יםגעשםעלסע סעאריעס. לײדער איז ערכער־וײז דער ב1י פץ ז^ץ נישס קײן ץדישער. ש1ין אפנערעדט דערפון אז ם׳װיפלט מים ג.רםאניז• מען הן אין באזונדערע אייםדריקן, הן אין צוגעזעצםע סו6יקסן צו ריין ילדישע װערםער. ד׳ר י. שיפערס װערק איז א דערפרײענדע דערשײנונג אין דער ילדישער ליסעראסור, און מיר ווארסן דעריבער פים אינםערעס א1יף דעם דריםן באוד. * באראנאװיטש, סלאניבם װאיד־יהאװיסה ׳ ביאליסדא־ און ד־ איםגעננמ װעם כאזו5ן אונזער פאישרלשער משה ערליכמאן א" װעם אוי6נעםץן כא&םעלינגען אויף אלע אונזערע אײכנאכז, װי זיייך אבאנאמענט ,ליטערארישע בלעטער׳, ״אין שפאז״, לעלסיקא' םון ײדישע שרײבער, אלעי װערק םון י. ל. פרץ, אלע ױערק םרן :רילום עליכם, אויסציצאלן אין קלײנע ראטעם. םיר בעטן אלע סרײנט פון ײדישן בוך מיטצוהעלפן אים אין דין ארבעס. פארלאג 3. לל צלייז. אלע װערק פון שלום עליכם אין 2.1 בענדןר דארפז זלר געפינעז איז יעדז ײדישן הריז. די דןןזיקע שןןסינגען, הגם זײ זענען פריםיטיװ, זענען סײלװײז 6ון סרעםדער ןפשסאםונג, בעיקר 6ין דײםשע און םלאװישע עלעםענסן. אונז זענען ס'ר1ב באקאנס די םארענדערםע ס$רםען; די אײנציקע, װאס זענען נןך םארבליבן אין דער ערשטער אדער צװײםער רעדאקציע זענען - ל1יס ד׳ר שיםערס איבערצײגוגג- וי םראנמענטן 6ון .אחשור1ש־שפיל• (םארעסנםלעכט אין נח פרילוצקיס .ײדישע פזןלקםלידער׳) און .מר־רת׳ױסף־שפיל׳ (אפ• נעדרוקם אין .ײדישע םערקװירדיקײםן)'. דערםאר זענען .אלע איבעריקע װאריאנסן םער אדער װײניקער דערװײסערס פונם אורסעקסם זײערן און זענען א רעזולסאם 6ון בסדדדיקע איבערארבעשזננען, װאס זענען פאר• געקוםען אין פארשידןנע צײםן און אונסער דער חירקונג פון פארשײדענע השפע1ת'. דער דערװײטערוננס-פראצעס םון דעם אורטעקסם ה$ס דורכגעםאכם דרײ הייפט תקוס1ת: א) 6ון מײססערזינגער׳םעא• םער ב ז דעם פאלקססיםלעכ; םיסםעריע־םעאטער, ב) די השפעה םון דײסשע און םלאװישע געביםן, װי א1יך איסאלענישע און ענגלישע װאנדער-םעאםער און נז דער הערשנדער אפערן׳נײסם אין דער ראציןנאליסםישער תקו6ה דרינגט סיף ארײן אין ־ידישן סעאםער. אין 8 לײכסער פארס אין 6ארביקער שפראך אנטװיקלט דער םחבי 8 קאפיטל נ?ך 8 קאפיםל, א1י6ב1יענדיק אז1י ארום א קענסיקן בנין. דער םאסעריאל נעמם ארום; םופר־השכל םיעםן, םאראלי• סעסן, ביבלישע קאםעדיעם און דראםען, סארסן, אינפראםעסומס און אינםערםעציעס. דער גאנצער נדםלאלטערלעכער טעאטער• םאםעריאל הןם 6אר זיך געבארגס םארבם בײ די מײםסערזינ• נער און .בירגערלעכער דראםע׳. םןר אריגינאליטעם האבן די ײדישע דראםאםיקער איויסנעװיזן אץ דדם א1יסװאל 6ון פרעמ• דע פוסםעדן זױ א1יך אץ דעס איט באהאנדלץ פון דער סןסע- בעת דןר ײדישזר דראםאטיקער םרעס צו צו דער בא׳ ארבעטונג 6ון א װעלכן ס׳אלז ביבל־םאםיװ באזײםיקם ער ת־כף יעדן אינדיװלדועלן שמריך, נאר סארםיפם זיך אלן דעם אבםסראקטן און צײםלאזן גאם. ער װיל בילםער אר1יס6לרן די באצױננ םצד דעם באשעפער סין דער װעלס לנבי זיץ אויסדערװײלס םאלק׳ װאם גע6ינט זיף אין א ש6ל םעפיד. דער דאזיעך קאלעקםיװער שסריך װערם ארוםנעז־ימט םים א רעליגיעז׳נאציאבאלן ז1ים, װאס דארף באגילדן די גר1יע קעגג• װארם פיס ליכםיקע צוקונססם־האסענונגען דורך דעם פאזיסלװן םוסר השכל, גאם אלז א גערע5סיקער אץ דערבארעמדיקער, ער װעס נישם 6ארלאזן זײן געליבט 6אלק ישראל אץ װעס עס *1י6ריכסן אין שםחה• אקוראס װי ער איז בײגעשםאנןן יצחקן אויף דער עקרה, י1סףן אין םצרים, דוק קעגן גליתן א.א,װ., אז1י װעס ער א1יך בײשםיץ זײן געפלאגס םאלק, װאס װערס אוםאויפהערלעך נער1דפם דורך די שונאים. םץ דאנען םאקע שסאםם דער נאציאנאלער פאםאם, װאס איז אז1י ב1לס סאר• םרעטן אין דעם סאלקסםיםלעק ביבל־שפיל. דאס ײדישע סעאסער האם געװאנדערם א־בער םארשיידע• נע שםעם און איז דעריבער געװען אונסערגעװארסן דער ספעציעלער װאנדער םעכניק פון א1יםםירן די םארשײדענע שפילן, װעלכע האבן זיך ג^װאקלס א1יף די גרעניצן צװישן קונצנםאצערײ און קונםט. ראס אלץ איז געשען אונםער דער השיעד 6ון דעם אלגעםײן-אײראפעלשן קאמעדיאנםן־רעפערטואר, ײו דער קלאון, אײנפלעכסגדיק זיך ארגאגיש אין דער דראםא-