Literarishe bleter · 1926-04-23 · 103 (23.4.1926) · p. Seite 267

267 ליטעראר ישע בלעטער 103 זא און װי נןןר ס׳הןבן דך £ון דןלנײ צװישן 1ײק $נ• געהויבן־ די סרײנםשןסםלעצע באךלונגען, הןם סוױגעניעװ װלדער ןנגעהייבן בובושסײן בו םײן שאםער מים זײנע עבית. אינם נעבסםן בריװ שרײבם ער בו םײן 6ןןטער: ,ד? ידלעה, אז אלר קערם זלך אום בי דער קוגסם. הןןם םיך דערפרײם. יעדער מענסש אלז אז1י באשאפן״ אז ער םוז םון נןןר א י י ן זאך; א ספעביאללסעם אלז דער בײכן 6ון יעדן לעבעדיקן ןורנאנלום און אײער ססעביאליםעס איז דןןך אייגנטלעך די קינםס. דןןם שליסט, םארשטײט זיך, נלשם א1יס דל םעגרעכקײט זיך בו םארנעםען א1יך םלט פעדאנןניק. און דיקא אין דער פארם, װעלכע איז נויטיק איבט בײ אונז אין רוסלאנו׳ און דערנןןך בים ס1ף, כםעט 6אר זײן טײט, הןןט ער פיט בלײשסיםט און םיט א שװאכער האנס נעשריבן בו מײן םאטער דעם לעבטן ברױו, אױף װעלכן ער הןןם זיך שוין א6ילו נישט געקאנם אונטערשרײבן. אויםן ארט םון דער חתיםה האט ער ןנגעשריבן דןןס װןןרט ,םיד• און דןס אייך נישס 6אר■ ענדיקס. אינם דאזיקן בריװ שרייבט ער, װי ער איז געװען ביםרידן, װ$ס ער הןןם םיט מײן םןןטער געלעבט אין איק בײם און װןןס ער הןןס די םעגליכקײם אים אייסבודריקען זײן לעב• סע בקשה: ,סײן ליבער םריינס, קערם זיך אום בוריק בו דער ליסערירישער ארבעס׳, - בעפ ער זיך און חזרס עס נאכאפאל איבער: ,סײן ליבער שרײנס, גרייםער שרי6סשםעלער סין דער רוסישער הײםאט, 6ארנעמס םײן בקשהו...'. װי װיים איך װײס, האס םיין 6אםער אוישן דןןזיקן בריװ נישם געענט6ערס און אין בװײ חודשים ארום איז טורגעניעװ געשטארבן. ײדיש: פ. ד. ,ד$ס, א1יף װאם אלך הןב אז1י לאנג געװארס, אלז ענד• לעך געקיםען אין א־ך בלן גליקלעך, װןןם אלך הןןב עס דער■ לעבס.. אלך װלל אײך װעגן דער דאזלקער םראגע נןןרנישס שרײבן, זל האם שוין אלעםען די א1יערן םארקלוננען; איך פארזןצער אײך אבער, אז די דאזלקע 6ראנע באשעםסיקט אינו דא אלעםען םער, אײדער אײך דארט, אינדערהײם. איסלעצע ידיעמ 6ון דערהײם װערס דא 6ון אונז א1י6געכאםם און גע• שלונגען. בו די קןןםענסארן און דעבאסן נעםם דא גאר קײנ• ב׳אל קײן ם1ף נלשם. איך ה$ג שוין ןןנגעשרלבן א פעםאראנדום און עס ןםנעשלקם (בװישן אונז זןןל ןןם בלײבן: ם׳האנדלם זיך װעגן דער גרינדונג 6ון א בײסשריםס, װעלכע זןןל זין אםגעבן א1לםשללסלען םיס דער אגרארםראגע). םים אײן װןרם, םלר װארםן זיך דן, װי םארסםסע םײז... איך הןןב געשלקס א בריװ בו אונזערע 6לרער'. װי װײט אלך װײס, הןןט טורגעניעװ נלשם א1יםגעםירט קײן אײנעם שון די ד$זיקע םלענער. די קונסס הןןס אים אינ• גאגבן פארנוםען און אלעם איבריקע אלז םאר אלם געװען נור א נעבנזאך. צאסש טורגעניעװן זענען, װל אלך םײן, געװעו 6רעסד םײן םאסערם עסישע אנש1יוננען, הןןס ער זיך םונדעססװעגן תםלד באםים בו זײן םלס אלם אין גוסע באבױנגען און איז נכלל םים אים געװען שםענדיק א:ן קןנסאקס. אין ניערץ 1861 שרייבט ער: ,איך װלל אײך, םײן ליבער טאיםםאי, א1י6ריכםיק זןגן, אז אײער ברלװ הןס םיך זײער דערםרייס. אונזערע באבלונגען, װעלכע זענען געװען, אמת, נישם אוםםרײנםלעכע, נאר םונדעסטװעגן א ביסל קאלםלעכע, זענען איבס אויפנעקלערט. די םלסםערשטײעוישן, װעלכע זענען בװלשן אונז בלז איבט געװען, זענןלן באזײםיקט׳■ לעהםיקאו פוז ײדישער ליטעראטור, פרעםע און פילאלאגיע זל־ימן רײזען/ווללנע װאס אלז ארײן א־ן דער ערשסער א1יםנאפע םון דעם לעקסי• קןן. אין די לעבםע עםלעכע יןןר נין איך געװען םארנוםען םים בוגרײסן א נײע, אינגאנבן איבערגעארבעסע, םארמערסע און פארםולשסענדלקסע א1יסגאבע םון דעם לע ק ם י ק א ן• אחוץ דעם םאסעריאל פאר םײן ארבעם, װאס איך הןב געהאס אין םארשײדענע געדרוקסע קװעלן, הןןב איך זיך באםיט בו באקיםען דעם נײטיקן ביא.ביבליןגרא6ישן םאםער־אל 8ון די פערזאנען גו6א, װאס װערן רעגיסשרירם אין לעקםיקוןן, דורך א סםעביערער אנקעסע, װעלכע האס נעםאדערס ענסםערס, לכל־הםחית, א1יף אס די םונקסן: א) נאםען, םאםערם נאםען און םאםלליע; ב) סאג, ח1דש און יאר םון נעבורםס־ארם; ד) יחיס; ה) עלסער;; ו) ערבױנג און ב לדוננ; ז) גײםט־קע רשםע1ת; ח) װיכשיקסםע געשעענישן םון לעבן; ס) אנהייב פון ליטערארישער טעםיקײכ (אין שרײבן און דרוקן); י) אין װעלכע א1יםגאבן זיך באסײליקס אין װעל• כע אלײן אר1יםגעגעבן אדער רעדאקטירס; יא) װעלכע װערק (אריגינןלע, איבערזעבםע, באארבעסע) ארייםגענעבן; 1) אין ײדיש, 2) אלן העברעיש, 3) אין אנדערע שםראכן - מים א גענייער באשרײבונג ״ון דןןם אינהאלס, ארט און בײם םון דרוק, באל זײסן, עװענםועלע א1יםגאבן אין אגדערע שםראכן; יב) רשיםה 6ון די װיכסיקסטע ארבעםן, װעלכע זענען גאך די ערשסע א1יסגאבע 6ון םײן ,לעקסיקאן םון דער ײדי־ שער ליטעראסור און •רעסע׳ איז אר1יס פים העכער 12 יאר בוריק (אר1יסגענעבן 6ון דער םארלאגס־געזעלשאפט ,בענסראל׳, װארשע 1914), דער ביל םון דעם װערק איז געװען בו געבן סײ דעם ײדישן לײענער, סײ דעם ײדלשן ליםעראסוסהיסטארי■ קער און שםראך-6ארשער א האנםבוך, א1יב נישם םון אלע, איז לכד-הסח1ת פוןדי װיכטיקםםע דאטן, ביאנראםישע און ביבליאגרא6ישע, 6ון דער ײדישער ללסעראטור, סרעםע און םילאלאגיע. בײם א1יסםױן די דאזיקע ארבעס איז םיר אין םײן ערשסן םרוװ, 6ארשסײם זיך, אוממעגלעך געװען אויסבו• שעסן דעם גאנבן ענין, אין נישס״קוקנדלק א1יף אלע מײנע באפלונגען, איז םיר דאן נישם געלוננען בו םאכן דאם װערק אזױ פולשסענדיק, װי דאם האם געפאדערם די א1י6גאבע, װאס איך האב זיך געשםעלט. בפרם אבער האס דער לעקסיקאן ש1ין נישם געקענס םפלא זיץ דעם בװעק זיינעם אין יארן איום. גאך דער ערשײנונג 6ון זײן ערשסער אוישלאגע. די ײדי• שע ליםעראםור, פרעסע, פילאלאגיע האט זיך זינט דאן אז1י אנסװיקלט און זיך בעװאקסן, אז ם׳איז געװארן םםש א נ1יט• װענדיקײס אין א נײער רעגלססראביע 6ון אונזער גאנבן האב און גוםם א1י6ן געבלס סין ײדיש. גלײצבײםלק האם זיך א1יך געסאדערט א רעװיזיע און איבערארבעסונג פון דעם םאסעריאל,