Literarishe bleter · 1926-04-23 · 103 (23.4.1926) · p. Seite 264

103 .זא ליטערארלעזע בלעטער :64 דאס צװײטע פראגראם פױ *אזאזעל״ פר׳ז מארקיש נאן דינענקן שניר 6ון;ט דעם נײען טעאטראלן גןבים. ןוט איז א שטײגער דער ױגנער םןןלער ה. נאידשלאק באפת אן *נסטלעקונג 6*רן ײדישן טעאםער. א ױנגער םןלע• רישער טאלאגט, װאס הןןט זיך געםראםן פיט די קלײנינקע דרײ :זויסמעםטזנגען 6ון דעם בינעלע, װי םיט זײן קינםםלערישן גירל. און אין א נאנצער רײ ארבעטן — ןןנהייבנדיק 6ין זײן ןןריגי• נעלן קןןסטיים פ*רן לץ ביז גו דעם ,גן־עק׳, װןןס ער הןןס אינגאנען מןןלעריש אין ארכיסעקטןןריש דערגרײכס - איז *ז זען, אז םיר הןןבן בוטון פיט א אריגינעלן 6רישן םאלאנם, װןןם װײסט וױ בי באהערשן זײן קדנססלערישע אויםגאבע און װןס םארםאנס א געזונס געשיל 6אר 6אלקסטיםלע:קײם און הופאר. אין איצס גײס ןן נאנבע רײ אנדערע. נןך דער םײאיקער סעםפעראםענטפולער לילית, הץס זיץ־ נלײך א באװײז געטון נאך אײנע זײער א םילבוזןןגנדיקע, און 6ונם זעלבן זשןןנר — דאס איז די פריילײן גאזעל. עס אסןםט פון איר םיס פרישע ײדישע לײדנשאפט — עפעם א געםיש פון חםידישן עקסטאז, עכט-ײדישער שעפעװדיקײט און א בענקשאפט נאך אייסלאדוננ םין נעפענטעםע עםאציעס. זי איז זײער נוטער םאםעריאל. נו, און די םםודיאנסןז הערפאנס ל׳וניקעם. זײער איבערגענעבנקײט, זײעי ליבע בום טעאםער דערםאגס אן רער באגײסםעסער אדבעט פון דער ערשםער קינסםלערישער סטודיע אין קיעװ פון 1918. ס׳איז נאסירלעך נישט זײער װעג. אבער װען זײ האבן נישט קײן דראמאטיש טעאטער — פרישן זײ זיך אלײן אפ און באשרישן דאס ױנגע נײע בינעלע, ביז װאנען ם׳װעט אריבער דער פאנגל אין געב-ידעם פאר שפירןז־םאנאפאלן און װארשע װעס בוריק זיכה זײן בו א גו־וים ײדיש טעאטער. דערװײל זעען םיר דא א סאר גוסע ארסיססן 8ון .צענסראל׳ סאנדלער און גאדיק, װאם װארטן געװים אויפן זעלביקן וזיקן װי די םסו• דיאנטן. םיר זעען דא בכלל ,יעדן אײנביקן טראגן עיגל בובס פארגרעסערן, *ום פאררײכערן אס די קלײגע קינססלערישע נעסט. דוד הערםאן, בערלעװי, װײנטר1יב, י. ליכסנשםײן, בראדערזאן, טינקעלער, קאביזנע, 6ויגל, נאדלםאן און ס־קופען אלץ בו נײע. אט איז בוגעקיםען סטרונאטש, װאם םראגט ארײן םים זײן כ<למער חזן א פאם עכסע 6רײר און הומאר. אלע זײנע באװעגונגען איז צו זעען ששאםען פין א קולסורעלן ארטיסס, מיט פאר• שסענדניש םאר מאס. די א־נטבעניזירונג 6ינם ,חזן׳ *יז אײנער פון די געלונגנססע נוםערן אין 2-סן סראגראם. אין דא םיז םען זיך אפשסעלן א1יף ה. קאחן. דאם ײדי• שע װארשע קאן אים 6ין דער אפערע ,נת שבע׳. איבם האס ער דעם ,אזאזעל׳ געגעבן זײן םיבסעלע ששילע האלב־רעלי• גיעזע מעלןידישקײם, ער האם דורצנעבינדן אלע נוםערן פ־ס זײן 6ײנעם אײגנארםיקן םאן און ס׳דאכט זיך אפטםאל אייס. אז דער גאגבער ,אזאזעל׳ איז אײן םוױקאלישע רעװי דער• גענצט מיט פארשידענע קלענערע און גרעסערע דראפאסישע נוםערן• ער איז זײער ביבליש. אין ס׳איז אים שװער דך בוצי• פאסן צו דעם אייגנארטיקן זשאנר. דער6אר א שםײגער איז ד$ס .פאםםוכל׳ אין דער גלענצנדער א1יס6ירונג 6ון 6ר*ל דאנאי םיס אירע פרעכסיקע שטים-מיטלען-איז אביסל צו קאםיליצױס 6אר דעם בינעלע און םארן כאראקםער פון דער רעװי, רי (שלוס אייף זיס 0ל2). 5 און װער װאלס זיך גערעכס, אז עפעם אין א סונקעלן געװעלב פון די שארשײגענע גאלעװקים איז געװען פאדלײנס די פאטענץ פון א יידישער קינםםלערישע רעװיי אז גראדע אויף די נאלעװקיס און נישט א1יף די גע• סיצסע גאםן םינם ײדישן פארקריפלסן אדל, פון דער 8אר• שםאלציקסער אסיםילאביע און 6ון די נעשסאלטלאזע נישט• אד,ין.און<ישט־אהעריקע כאכשלעפקנישן, און אםשר האס דאס געפוזט זײן דא. דא אין דער גע• דיכסער 6יל6ארביקײט םון דער ײדישער אײביקער באװעגלענ• קײם, אין דעם אײנביקן ארט, װו ײדן האבן אויסנעהים אײגנ• אדסיקן סטיל, ססיל 6ון װאכעדיקײט, םון םארטראננקײט, פין הארעװאניע. פין האנדל און פון װאנדל, דא אין די בענ1י6נע• דריקסע יידישע הײזער און קיאםען, 6ון װעלכע ם׳םראגט זיך דער ר1יך 8ון געסא און הונדערסיעריקע טראד־ציעס. און דערפאר איז כםעט סיםבאליש, װאס אם די אײננאר• סיקע געסא 6ין װאדשע ה1יבט זיך אן םיט א קינסםלערישע רעװי, װו יעדן א1י6דערנאכס נײען דורך אייף דער כינע כיל• דער פון פרצם בײנאכס א1י6ן אלטן פארק, 6ין של1ם-עליכם, און לײכסע שארשידענע נוםערן: - םיט אײן פארליבט א1יג אייף די נאלעװקיס און מיסן בװײםן 8ארליבטן א1ינ - אין דעד װעלס ארײןז זאל אששר שון אט דעם דנא, װו ס׳שםעלבן ױך איבער געשםידםע, פארקנעכםיקםע און פארדינגעגע טאנ־ליים — אין באװיססזיניקע טרעגער םין אײגנארטיקן סשיל און נײע סארםען; פין אס דעם גיםא, דעם באמיסטיקםן םיט שװײס איןמיס אפ• 6אל 6ון ד1ר1ת, — זאל זיך ש1ין 6ון דאנען א צעמאקס סון די געפענסעםע ײדישע עםאביע, דער פלאסטישער א1יםדרוק און דער באשרײםער קינסםלערישער וױלן. 6ון די נאלעװקיס אין דער װעלט ארײן. * איבס, װעז פינם ערשטן פ־־אגראם האס ױך ארויסגעשײלט דאם בװײטע, דאס שםארקערע, דאס רײםערע, קאן מען ױך ש1ין ױכער אנפערקן דעם װעג א1יף װײסער. ס׳איז ש1ין איצש נישטא דער פחר 6אר דער עקסיססענץ־םענלעכקייט שון אזא סעאסער. די 12 פארנאננענע װאכן האבן באװיזן, אז דאס םעאסערל מוז זיך פארברײםערן אין צװײ ה1יפס-ריכטונגען: ט י 6ער אין זיך און װײטער םון זיך. ס־8ער צו דער ײדישע נאלעװקיס און װײסער בו דעם אײראפעלשן סײל שין ױארשע, צװישן װעלנע דאס סעאסערל שסײם װי א םימבאלישער סארײניקוננם.פינקס. א1יף דעם װעג גײט דאס םעאטערל אינסטינקטיװ, ל1יט אן אינערלעכער נױטװענדיקײט. און דאס פרײדיקסםע איז, װאס עס קוםען דורך אט דעם ביגעלע בי דער אנטפלעקונג אזעלכן פארבארגענע כ1חית 6ין די ײדישע פאלקס־םאסן, צװישן װעלכע די אמתע באגאבונג איז שטענדיק שארלוירן׳׳ געגאנגען און דערדריקס געװארן- צוױשן דער נייסװענד קײס גײן 6ארק1י6ן בײגל א1יף די גאסן, און צװישן דעמ קאמף םים פאנאםישע עלסערן, װאס האלטן םעאסער 6אר װידערשפענינונג אין נאס. און אס די דאזיקע אםתע באגאבטע קינדער 6ון דער נאס קוםען אײנביקװײז צוגײן און שוירלען ױך א1יך אויף דעם