Literarishe bleter · 1926-04-23 · 103 (23.4.1926) · p. Seite 260

103 .ז1א ליטערארישע בלעטער 260 באנד פון זײן ״ױדישע גיבליןסעק׳ (1891) ,גירדער פו א פראװיגץ־רײזע אין םאמאשעװער פןןװיאט אום 1890 יןהר פון יצתק רײבוש פרץ׳. די ביידער זענען ,נעמידפעט-די 8ללע, װאם האבען נ ע װ א ל ם, נןןר לײדער, נישם ג ע ק א ג ט הןלפען׳. און לסוף װעגן פרצס יידישע ױגנט-לידער. פרץ אלײן רעדט װעגן זײ אין זײנע זכר1נ1ת. עס דערצײלם װעגן זײ א1ין י. ח. זאגאראדםקי. בײ מיר איז דן (אין בתב־יד) א פעקל פון פרצס ױננמ-לידער: 1) ,זאםאשצער פןרזשאנדן׳—עס ה1יבם זיך אן: ,ארעמע לײם הי שטארנן פאר הונגער׳, — 3 לידער צו 18 שור1ת, 4־סע ליד — 15 שורית, 5יסע — 18 שור1ת, 6*טע — 15 שורות. 2) ,אין זאל גארגישם זײן/ — ס׳הײבט זין אן: ,םיט הונגער דורכגעלעבט די וועלם'.6 םײלן צו 18 שוריח. 3) ,די נשמה יתירה׳ - ס׳הײבט זיך אן: .אין דאנק דיר, טײערע גשמה יתירה/ - 3 סײלן צו 8 שור1ת. 4) ,ד א ס וויג-ליד׳ — ס׳הײבס זיך אן: ,שלאף מײן בידנע $רעם קינד׳ — 12 4 שורהדיקע סטראפעס. זאלן די אלסע נאענטע פרץ־פרײנס דערגאנצן, א1יב ט׳זענען זײ באװוסט נאך י?דיש< ױנגס־לידער פון פרצן. א1יף װעלכער ער האט זיך אפנעשטעלס און זי באארבעט פון אלע זײסן, די םעםע האס א1יף אונז סםודענסן גראד געמאכם נישט קיין גרויםן ר1פם, מיר האבן אײגנםלעך ערװארט עפעס אנדערשס...' ם׳איז װיכםיק, די װארשעװןר םרײגס 6ון פרצן זאלן צוגעבן פרטים װעגן דעם לעבן םון פדצן אין די ערשםע יארן סון זײן באזעצן זיך אין װארשע. צל פרץ האם געשריבן אין ,הםליץ׳) מ׳דארף עס דער• גיין. גאנץ םעגלעך, אז ער האט י א נעשריבן. אין א בריװ <נעשריבן אין העברעלש צו י. דינעואן םון װארשע קײן קלעװ אין יאר 1893) שרײבש פ־ץ: ,6אר ם1רעות האב איך אגגעה1יבן צי שרײב, אין ,הצנירד.'. םודע1ת װענן זײנע זאםלביכער• פרץ רעכנט א1יס 4 זאכן, װאס ער האט געגעבן אין ,הצםיררי׳ אץ ער ענדיקט: .איך װיל א1יך שרײבן אין ,חםליץ׳ פ^.ר אנאנסן, נאר איך וואדס א1יף דײן קיפען, און דיי זאלסש פ*(־־ לײגן דעפ עסק 6אק ,הםליץ׳. א1יב דו װילםם, שרײב פון דארט די באדיגגונגנן: דער פרײז סאר םײנע םאםרים — דעד פרײז פון די ,נד1לים'. דער פרײו נ-אר די פ1דע1ת — אראפגע־ רעכנס א פאםיקן ראבאס. דער פו״ל מעג אומקערן צוריק, אבער נישש פארריכטן, נישם מינעק און א1יך נישס צוגעבן..,' אין דער םטאטיכטישער עקספעדיציע איבער די פוילישע שסעםלעך האס פרץ אנטײל גענוםען צוזאםען מיט זײן זון לוציאן און נאך אײניקע םענםשן אין יאר 1890. פרץ האס באזוכס דעם סאמאש אװער פאװיאם, און נעדרוקס אין צװײסן א וויכטילוע פראגע י• י. ז י נ ג ע ר אבעױ אין דער ועלבער ציים שטייט םאר א גר1ס. געסאר. א געפאר 6ון א שפאלסוגנ צװיסן דעס ױנגן ד1ר פון סאװ^נטנרוסלאנד און די איבריקע ילדן (ילזישיטסישע יידן מײן איך) פון פ1 לן, אםעריקע א. א. װ. און דאם איז צוליב אזא קלײניקײם מי ארסאגראסיע. ש1ין אכם יאר צײט, װי אין סאװיעס־רוכלאגד איז אײנ געפירס די ילדישע טראנסקריפציע: ם$ן שרײבם דיעברעלשע װערטער מיט י.דישער א1יסלײגעכץ. איך בין נישם קײן פילאל^ג און דעריבער איז נישט איך קאן, און נישס דא איז דער פלאץ דערצו, ארײנציגײן אין א חקירה, צי דארף מען באנוצן ילדישע אדער העברעלשע טראנסקריפצ ע. — דאס איז א זאך םאר געלערנםע• אבער א פאקט אױ, אז ציליבן אויסלײגעכץ װערם א ריזי• קע םאסע פון ילדן סארסרעפדט צו אזגז. פיר יוערן צעשפאלטן א1יף צװײ םעלקער. דארם איז ש1ין איצט נ-א. אן א ױנגער ד1ר, װאם האם זיך ערצ1יגן אין דער ילדישער שול, א1יף דער יידישער טראנ• סקריפציע, א ױגנם, װאס איז ש!ין נישט איסשסאנד איבערצו־ לײענען א בוך מאס איז געזרוקט מיס דער הענרעלשער כראנסקריפציע. װארום אנדערש איז פים א םענםשן, װאס ער קאן נישט קײן העברעלש און װײנט נישט דעם סייטש פון די העברעלשע תערטער, חאס גײען ארײן אין ילד־ש, אבער ער באקוסס זײן דערצ;ונג אין זער העברעישער כראנסקריפציע און;ײן א1יג געחײנס זיך צו צופ א1ינלײג און זי װ^רטער װערן אים סוף בל סוף אײגן-אוי אנדערש איז סיט א סעגסש אין־ װיל באר רן זײער א װיכשיקע, כאטס גישט ששארק באליבסע פראגע, די פראגע פון ארטאגראפיע. אין ראטנפארבאנד אנטװיקלס זיך ילדיש געמאלטיק. עג איז א םאקט, אז הונדערס ט1יזנם ילדישע קינדער לערנען אין ילדישע שולן. עס פרײט דאס האדץ. הונדערס ט1יזנט ׳לדישע קינדער. דאם איז נישט קײן קלײניקײס. ׳<ס איז דא מיש װעמען צום םיש צו גײן, עם איז דא פאר װעמען צו שאםן. אין פארל1יף פון עטלעכע צענדליק יאר האט םען אן אײגן ר1ר. ווארום נאר דער, װאס װעס אר1יס סץ א ילרישער שול; װאם האט אלע זײנע באגריפן באקומען אין ילדיש; װאם האט זיך דער■ צ1יגן א1יף דער ילדישער ליםעראםור — קאן זײן אן אםתער שטאלצער ילד (ש1ין נישט ילדישיסט — נאר ילד); נאר ד ע ר קאן ליב האבן זי ן שפראך װי געהעריק; נאר אזעלק קאן סען רעכנען םאר אונזערן א מענטש. דאס, װאס סען האס געלערנט אין דער ױגנט, דאס בלײבס אײביק. איך קאן א נײל פץ דער ױגנכ, װאס איז אר1יס פון די ילדישע שולן אין װארשע און אין חילנע, אזן אז1י ביל צוגעבינדנקײכ, נאכירלעכע צוגעבונדנקײכ, גישם קײן אידעלשע, איז דא בײ זיי צו אונזער שפראך, צו אונוער קולסור, װאס עס אױ נישכ צו נעפינען ביי די גרעסכע ק^כפער און ילדי■ שיםטן, װאס האבן דורכגעמאככ א חזר, א פ1ילישע אדער רו־ סישע שיל. בײ זײ איז לײןנען א ילדיש בוך נישס קײן םאדע, נאר א נויפהענד קייט, נישם קײן אידעע, װי בײ א כײל אינסעלל• גענסן פון איסן ד1ר, נאו א גאכירלעכע באדערםניש.