Literarishe bleter · 1926-04-23 · 103 (23.4.1926) · p. Seite 259

103 זא ל יטעראריעז בלעטער 259 דערלסנגם ג^װןרן ן מםירי׳ אייף סרג1 ״ין, ײי די 6ריי ה<• לןנן פרץ דערצײלם, ייז ער דאן געװען אין 1יז6םענה8ננ דערפים 2 ם$ל אין טעסערבירג• פין װאנעס שם^םס די םםירה? ש. אשכגזי (אין זײנע זס־ו<ות) דערגײלם, 8ז ס׳הןס געהןט 6 שײכית םים ■רגעס שבתדיקע סןןרלעזונגען אין זאם^שץ, װעלכע הןןבן אויסגעבר^כס דעם פ^נ^סישן ע1לם. די סרוי ר״ פרץ גיט איבער װעגן *נדערע םןןסיװן. װען הןןם סרץ םארלאזס זיין אדװןןקאסור, איז שװער דערמײל 6עססבושסעלן. אייף 6 בריװל בו י. דינעזןןן םון 24 סעבריאר 1889 םון זא• םאשץ הןבן *יר נ?1 8זא שסעםסל: — 3סמסזנ01 ־זםז־ק .^ן .080מזס2 אין רי רןזיקע גען יןןר(שון י$ר 1877 ביז 1886) איז •רץ געװען ןןפגעריסן םין דער ליסעראסור, יעדנס^לס איז ביר נישס ב^װוסט, ער ז^ל הןןבן עפעם געדריקס אין די יןרן. י. ח. ז^גןןרןדםקי (אין ,לוח אחיאסף׳ תרם׳ב) שילדערט אינםערעםפנםע פרםים װעגן פרבס לעבן און זײנע שםיםינגען אין יעגע י$רן (1873 ןןדער 0874. די םרוי העלענא פרץ דער• בײלם, 8ז פרץ ה^ש י6) שיל געשדיבן א ן עם געלײענס טאר זײנע סרײגס. ש. אשכנזי שרײבס: ,איך גערענק, 8ז כ׳בין פפןול געזעסן בײ פרבן און ער ה$ס געשריבן *8ר פ:ר 8( אפעלאביע אין ,םיעזד׳ ארײן. אויםן שרײבסיש איז געלעגן 8 תנ׳כל. אין םיסן שרײבן הןןס ער געעסנם דןס תנ׳כל און גרןןד געםרןפן יחזקאל ק8פ. ל׳ר און גענוםען סענרלען םים דער סעדער. דןןס איז 6 גום קאפיםל, הןןט ער געזןגם, און ןןנגעהויבן שרײב): ,גןןם זןןגם םיר 8זוי בי יןגן...״ אין עט• ל,כע פינום ארום דיןןם ער געענדיקס און הןם עס םיר סןרגעלעזן. איך בק געבליק װי פארבלעפס״. 6י8 קרסםם הןם געהאס סרץ אין זײן דיכסן און דעקלאמירן... ער י׳08 דןןס געדיכס אװעקגעלײנם 6ון געזןןגס: ,נו, ם׳דארף ענדיקן די אסעלאביע׳• אין 6 ברױו בו שלום עליכם (געשריבן אין העברעלש) םון יןר *188 הוןם סדץ, אגב, דערבײלם, 8ז ,קײן זשארג^ן הןם ער נ$ך נישם געדרוקם און װןם ער ה^ם גע• שריבן הןם ער םארברענם׳ (זע םײן ארםיקל אין ,לאגדיי• ביך׳). ר8ס זעלבע הןןם םיר באשס^סיקם אויך םרוי פרץ: ,ער סלעגם שרײבן און פארברענען, געװען גישס-בוםריק םיס דעם ןןנגעשריבענעם׳. סרץ ה$ס זיך ב^זעבס אין ײ8רשע אין יןןר 1889. ער הןןם 6 בײס געװו־נם אין הןןסעל ד׳נאוד. נןןװןןליפקי 4, בײ זײנעם 6 קרלב 6) אדװןק^ם. פרץ הןןס אים, װי ם. י. םרײד הןןט ם־ר דערבײלס, אביסל געהןןלםן אין זײן ארבעם. אין יענער בײט איז פרץ געװען א סיכסיקער סוער אין דער חברה ,שפה ברורה׳. סןרזיבער א־ז געװען ד^ר באקפנםער העברעל• שער שרײבער הג׳ץ (נ. ה. נײםאנןװיסש), און י. ל. פרץ, וױ ם. י. סרײד זןןגם, איז געװען דער סעקרעסאר. אין 6 שול אויף נ^לעװקי 41 סלעגם פרץ די8לסן סארל,זונגען אין העברע ש. ם. י. פרײד ר.$ש געהערם אײן נ-ןןרלעזוגג סון פרבן װעגן דער י.דישער (ה,ברעלשער) ליסעראכור אוי דעם ילדישן ס^לק• װעגן פרבס סןן לעזונגען דערב״לם אויך ד׳ר גרשון לעװין אין זײן בוך ,פרץ — אביםל זגר1נות' <ז■ 18-17): ,אין םיםן שול, אויף דער ביםוע איז געשם^נען 6 ױנגערםאן, װ^לכן ם׳ה^ם געקןנם געבן 6 יןןר 30 (פרץ איז ד^ן *>לם געװען 38 יןר — נ. ם.> מים 8 בלןנד בעררל, םים ענערגיש״לײדנש^םםלעכע ליפן און םיס 6 סןןר גר1יסע שײנע אויגן, סון װעלכ, איך הןןב םיך פשום נישס געקו.נס ןפרײסן. רןןס איז ג װען יבחק לײבוש פרץ. ער הןןם זײער םל סיק נערעדם 8 שײגעם הענרעןש, םיס װעלכן ער ה;ס אונז זײער איםפןןנירס. די השבלה־סעםע, ז ײ ע ר 6 י ל װיכסיקע ארסיקלען £ ו ן און װ ע ג ן פרבן םעק ד^רם דעריבער. רי פרץ-ביבליןןגראסיע 6ון ב. בןןרןכןןװ םוז דעריבער נעגוםען װערן 8לס 8ן נלענבנדער ןנהוי^ װןס ם׳םוז ןבער ערשם פןרסזעבן װײםער. אויך םײן קורבער ארםיקל ,פרבם ערשסע ליםערארישע שריס, זײגע ערשםע 8ר1יסג,בער און קריםיקער׳ (,ליס. בלע• םער׳ נופ. 50-49) אלז נישס םער, װי איך הןןב עס ןןנגערופן. א ,קיבור־סראגםענס סון 6 גרעסערער 8רבעס', און, אגב, ש1ק ס8ר הײנסיקס יןןר זענען םיר בוגעקוםען ג יי ע םאםעריאלן, װןם װײזן, אז איך בין דןן־ס געשםרויכלם געװןרן אץ אײנלקע אוםפיגקסלעכקי סן. אין מײן דערםןןנםן ארםיקל הןןב א־ך ןןנגעװיזן, אז פרץ ה$ס זײנע זכו1,1ת דערפירם ביז 20-18 יןןר פק זײן לעבן, און סון $ט.דעם פעריןןד בלז בו זײן באזעבן זיך אין ײארשע (בו 38-37 יןןר). א קיםא-לן נון א 18 יןןר, ,הןבן םלר גןןר אײנבלנע, אלגעםײגע, ןפגעריםענע ערינערונגען׳, װןןם ,גיבן נןך נישס דןס סולע בילד םי1 6 תקופה םון קנאפע 20 יןןר אין פרבם לעבן׳. — די ראסע סון פרבס געביירן איז ןןן קײן ס6ק 1851 און נישם 1854, דןם איז 6 זיכערע זאןי. אין 1901 הןןס פרץ גע• פײערם זײן 50-סן געבורםם׳סןג. דאס באשםעסיקם א1יך א1יף• געװיס פרבם סרוי — העלענא פרץ. פרבס זײדע הןןס געהײסן נישט ם ש ה , װי ז. רײזען שרײבם, נןןר שלםה;זע פרבס ,סײנע זכרונות׳ ז. 9^ ד$ר $6טער יהודה איז געװען, װי פרץ אלײן שרייבם — ,בםכע א ליבעדאל, אסשר 8ן אנארכיסס׳ (ז. 10). אינםערעסאנסע שטריכן װעק זײן פןטער גיס פרץ אין זײנע וכרונ1ת. איך בא• ייץ 6 כ ת ב י ד ,זכױנ1ת װ$גן פרבן׳ £>ן זײן ױגנכ׳חבו4 שםואלאשכנזי און ד^רס װערס דערבײלם װעגן יהודה פרץ, אז ,ער איז געװען א םזג־סוב, דןןס הײסם אן אויםסער• ליש גוטער םענטש, און אםתער סענסשן־שרי־נס. 8, אויסנאס בו א חסיד, א םתגגי״ 6 רײםש, בי בו א גוי. ער סלעגם שםענדיק זןגן, אז יעדן םענםשן דארף םען ליב הןןבן. א1יף זיין םבבה האש םען אויפנעשריבן נור רי װערםער: ,איזהו דרך ישר שיבור לו אדם, ר׳ אלעזר אםר — ל ב ס 1 ב '. —דערםיט הןם ם,ן באבײכנם זײן גאנץ לעבן. אוז דאס גוסע הארץ הןןס ער איבערגעלאזם בירושה זײן זון, יבחק לײבושן, װעלכער איז א1יך געװען א םזג ס1ב'. אלן יי יןןרן 1878-1875 איז פרץ געװען אין װארשע. דןס איז געװען נאכן בעגײן זיך םים דער ערשםער 6ר1י ביזן חתינה*ה$בן םיס דער גװײםער. דןןם הןןס םיר ספרזיכערם סר1י העלענא פרץ. דערנאן האס פרץ געװ1 נס אק זאם^שץ 8 10—12 יןץ־ און זיך סארניםען םים #יײ^קאםור. אין די דער• פןןנסע נעשר־בענע זכרונות 6ון ש. אשכגזי װערם דערגײלם װעגן זײן באגעגעניש םיס י. ל. פרבן אלן יןןר 1375 אלן װארשע. פרץ הןם ראן געלייענם סאר אשכנזין ,סיל שריפסן זײנע - דאמןןלם ה^ם ער געשריבן אםםײםםן לש1ן*ק1דש. איך בין געװען פון זײ אנסביקם׳. בידוע. ה^ס פרץ 8•• נעררוקם אק ,השחר׳ אלן י^ר 1875 ז״ן ערשש ליד ,השזתסות״ און אין 1876 די ללדער ,חלוקת החכמ1ת' אין ,לי אוםר בם׳. אק 1877 איז 8ר1יס ד^ם בשותש1תדיקע ס6רל ,ספורים בשיר ושירים שינים םאת שני בעלי אםסית׳ (158 ז/ װארשע תרל׳ג). םים 8יײ8ק8סור ה^ם דן פרץ פארנוםען ע ם ל ע כ ע י^ר און נישס װי דוד פינםקי שרײבם (אלן זײן פ^רװ^רס בו פרבם װערק, נױ-י^רק 1920), 8> אכםבן י^ר אח ער דערםלם באשעפסיקס געװןן. אק ^נהויב שון די אכםגיקער י^ר, לערך אין 1881, אלז