Literarishe bleter · 1926-04-23 · 103 (23.4.1926) · p. Seite 258

103 .זא ללטערארישע בלעטער 258 אנגעהויבן צו שרײבן — אלנפאלס צו דריקן — אביםל שפעטער, װי איך האב זיך געװענדט צו אים), האט ער מיר גע־ננטפערט, אז דאס װעט םאר מײן ארבעט נישס טויגן, װײל, װאם ער װעט שרײבן װעגן זיך, ו ו ע ט ז י י ן א ל י ג_ן. האט ער מיר געגעבן א בריװעלע צו ד״ר יבחק געליבטער קײן זאמאשץ, און ד״ר גע• ליבטער האט טאקע אנגעשריבן םאר םיר פרצעם ביאגראסיע. אײדער איך האב זי אויסגענוצט פארן לעקםיקןןן, האב איך זי געװיזן פרצן, ער האט אבער קײן זאך, אויף װיפיל איך געדענק, נישט מתקן געװען אין איר. געליבטער איז אין זײן ביאגראםישער סקיצע דערגאנגען בלויז ביז דעם באזעצן זיך פרצעס אין װארשע. װעגן זײן װײטערדיקער טעטיקײט, װי, לםשל, אז פרץ האט גע• מאכט זײן באװוסטע פראװינץ-רײזע אלס אנטײלנעמער אין דער סטאטיםטישער עקספעדיציע פץ דעם באריםטן ײדיש״פױלישן פינאנסיסט, עקאנאמיםט און פילאנטראפ בליאך (א משוםד), האס מיר דערצײלט יעקב דינעזאן. לויט דעם פלאן פון לעקסיקזןן האב איך נישט געקענט אין דער נאטיץ אויסנוצן אלץ, װאס געליבסער הןןט םיטגעטײלט װעגן זײן גרויסן ױגנט־פרײנט, און דער מאנוםקריפט איז מיר לײדער בשעת די גילגולים פון דער מלחמה םארלוירן געגאנגען. צוזאמען דערםיט איז םיר אויך פארלוירן גענאנגען א פעקל ײדישע לידער פרצעס םון זײנע ױנגע יארן, װאם געליבטער האט םיר צוגעשיקט. די דאזיקע לידער — האט םיר געליבטער דאן םיס. געטײלט — זענען געװען אומגעהײער פאפולער אץ זאמאשץ און פלעגן געזונגען װערן. אײניקע פון זײ זענען געװען געשריבן אונטער דעם רושם םון די פןןגראמען פון 1881. לויט זײער סטיל זענען זײ געװען נאענט צו דער בדחגישער פאעזיע. ם׳איז אויך קענטיק אין זײ — אויף װיפיל איך געדענק — די השפעה םון גאלדפאדנס פאעמען-פאםפלעטן קעגן די אנטיםעמיטן און אסיםי, לאטארן. און דער גרעםטער חידוש איז, װאס פון זײ הןןט םען זיך גארנישם געקענט פארשסעלן, אז אין עטלעכע יאר ארום װעט דער זעלבער דיכטער אנשרײבן אז װערק, װי ״מאניש*. זלמן רײזען פרץ מוז זיכער שטאמען פון שפאניע, װײל אי דער פאםיליענ• נאםען איז א רײן שפאגישער אי דעם דיכטערס פנים דערמאנט דעם טיפ פון א ספרדישן ײדן. אז איך האב װעגן דעם געפרעגט פר. ראזע פרץ-לאקס, א גלידסשװעסטערקינד סון דעם פארשסאר■ בענעם דיכטער;באקאנט פון אירע זכרונות איבער י. ל. פרץ), האט זי מיר געװוסט צו דערצײלן ןןט װאס: די פרץ־פאמיליע זאל טאקע שטאמען פון שפאניע. פון דעם דיכטערס אור־עלטערן איז אין דער סאמיליע דערהויפט באקאנט אן עלטער־באבע, נײטשע פרץ, פון פראנקפורט־דמאין; זי איז גע• װען אן אויסטערלישע ײדענע, א רביצין, און געזעסן ױמם-ולילה בײ דער גמרא װי א מאנספארשוין א למדן; געלעבט האט זי אין לובארטאװ—דעם שפעטםטן צענטער פון דער פרץ־פאמיליע. פרצ. עם זײדע, םשה, איז געװען א דאנציגער סוחר. װעגן זײן פאטער^ יהודה, איז א סך דא אין פרצעס ״זכרונות׳; אגב איז ער געװען א ליבהאבער פון קארטנשפיל. װאס איז שײך דער דאטע בײ אײזענשטאדט װעגן דער העברעישער שול, װאס פרץ האט געזאלט עפענען אין זאמאשץ, אױ דאס, אויף װיםיל איך דערםאן זיך, א ביזאהער אומבאקאנטער פאקט אין דעם דיכטערם ביאגראפיע. אקײגףזשע האט םיר פרצעס פרײנט, ה׳ ש. אשכנזי פון זאמאשץ, אויף מײן װענדוגג מיטגע• טײלט זײער אינטערעםאנטע פרטים װעגן בילדונגם־קורםן פאר די םאלקסמאסן, װאס פרץ האט געגרינדעט (די דאזיקע זכרונות אשכנזיס זענען געװען פארעפנטלעכט אין דעם װילנער ,טאג׳) בנוגע דעם יאר, װען פרץ האט זיך באזעצט אין װארשע איז אײזענשטאדטס דאטע (תרנ׳א) אויך נישט גאר קײן גענויע: א שפעטערע אויף א יאר אדער צװײ. אויך האט ש. ל. ציטראן מיר פארזיכערט, אז פרץ האט אין ״הםליץ׳ קײנמאל גארנישט געדרוקם; אין ״הױם״ איז יא געװען עפעס פון אים. צולעצט א פאר״ װערטער װעגן דער ערשטער גרעסערער, ביאנראפישער נאטיץ פון י. ל. פרץ, װאס איז געדרוקט אין מײן ,לעקסיקאן םון דער ײדישער ליטעראטור און פרעסע״ (ערשטע אויפלאגע, 1913): אז איך האב זיך געװענדט צו פרצן, ער זאל םיר פאר מײן לעקסיקאן אנשרײבן זײן אויטאביאגראפיע (זײנע זכרונות האט ער עטלעכע באמערקונגעז צו ז. רײזענם ארטיקל ג ח מ ן מײזיל געשטעלט נןןך פרצם סויט. זי ״באשרענקט זיך *ל1יז דערםים, װאס איז געדרוקם געװןץ־ן בײ פרבס לעבן׳, כידוע, נרןד נ א ך פרצס ס1ים זענען פארעפנסלעכס געװןץ־ן 6יל אינסערע• סאנסע מאסעריאלן װעגן פרצם לעק און שןפן, און די אלע מאסעריאלן װערן נ י ש ט נעבראכס אץ ב. בןרןכןװם אינםערעסאנסער ארבעט. באראגאװ סײלם פאנאנרער וײן פרץ■ ביבליןוגראפיע אין 4 קאפיםלען: ו: װוס אײגענע ש ר י 6 ס ן, געדרוקם באזונדער אלס בראשורן און ביכער (21 נוםערן) אק אין זאםלביצער און זשורנאק (26 נוםערן)} 2)ארסיקלען װעגן פרצן אין ײדיש אק העברעאיש (47 נוםערן), אין אנדערע שפראכן (24 גוםערן), 3) םאטעריאלן צו פרצס ביאנראפיע און פערלענלעפער כאראקסעריסכיק (30 נוםערן) אץ 4) איבערזעצונגען 6ון פרצן אין אנדערע שפראק <32 נוםערן) — ס׳ה 180 נופערן. ב. באראכאװס 4רבעס איז געםאכס געװארן, װי ער שרײנס אלײן, אץ אײלעגיש, זךן \ םיר דארםן זױן זײןר דאנקבאר דעבש ח׳ זלםן רײזען, װאם ער האם דערװעקס די פראגע װעגן אן א1יספירלעכער לעבנס-באשרײבונג פון י. ל. פרץ. ער איז אבער אביסל צו אפםיםיםטיש, װען ער זאגם, אז ס׳זענען ש1ין פארעםנסלעצס גענוג םאסעריאלן פאר א פולשסענדיקער ביאגראפיע. איך אינ• סערעסיר םיך ז:נס עסלעכע יאר םיס די פאראנענע םאטעריאלן און םוז, לײדער, קאנססאסירן, אז ס׳זענען נאך דא זייער גר1י• םע און ערנסטע ב ל 1 י ז ן 6אר א פולשטענדיקער פרץ־םאנא• גראפיע. איך װעל דא זי ך א1יף דעם נישם אפשסעלן א1יס6יר• לעך. איך װיל נאר איצט געבן אײניקע דערנאנצונגען צו זלםן רײזענס ארסיקל. זלםן רײזען דערםאנס די ארבעס פץ ב• נאראכאװ װעגן פרצן• 6אר די, װאס האבן די ארבעם נישס געזען (און אין אײראפע איז זי א יקר-הםציא1ת!) דארף םען צוגעבן, אז עס איז א ,פרץ-ביבליאגרא6יע', װאס ב. באראכאװ האט צונ1י8•