Literarishe bleter · 1926-04-16 · 102 (16.4.1926) · p. Seite 252

02! זא ליטערארישע בלעטער 252 דןןס פענסטער אזן לןזן ,די שװ*לב* ז פליען געזונםערהײס א-ן איר װעג ןןרײן, * דעם ,המנסװערקןר־פוןרלאג׳ װעלן םיר יעדנשאלם װינסע זיו מןןכן ,שהחינו׳ א1יף ןןן ןןנדער װערק, װןס זןל זיץ גע■ װידםעס אײנער פין די שיל ןננאװײטיקסטע שיזןגן 8ינ■ הןןנטװערקער־לענן, די דאזיקע שװאלג, װאם איז דורהגעפר1ירן געװןרן דורנן פראסט פין די הײנסיקע אומשסענדןן םוליעס זי צו צי אײער ערלעך האנסװערקער-הןןרץ און װארעםט זי ןןן םיס דער הילף זון אײערע פארהארטעװעטע הענם׳. איך בין מםופק, צי .די שװאלב׳ װעם באקוםען א תיקון דורך דעם) װאס עמיצער װעט זי סוליען צום הןןרצן, איז אששר דאס גלײכססע עשענען אבאאבאכטע׳ יידישער אמטיאר דער עלטםטער אין יאי 1865 ענדיקט ער צענפשינםקים פיילישע דראםזןטיש/■ שול אין פון יןןר 870 ן הײבט ןןר ןןן זו ששילן אייף דער ■ײלי* שער בינע (לובלין, לאדזש א, א. מטעט׳,' ארום 1880 איו ע־ אייף רער דײפשקר בלנע אנב — א נעװיםע צײט ם־ט אײנעש ׳ון ד גרעםטע אקמיארן אין רער װעלט, (יורזייק בארנײו, ערשט ארום יא־ 890( דערשײנט ער אץ ײדישן טעאטער. א נעװיםע צײט 5ארט ער איים אויף דער שרןןװינץ םיט ײרישע אקטיארן, צ. א, ספיװאקאװםקי, װײנשטײן, די טאנצטאנס, אץ יאר 1892 קוטט עד אין װארשעװער ״עלראראדא' אונטע־ אלנינסקאם רירעקציע און װערט דער רעושיםער פון .דײטע ײדישן• טעאטער (דאן און אונטער זײן רעזשי איז פןןרנעקוםעץ אםהר־רחל קאםלנפקאס ערשטער אױפטרים אין דעד .כישופ־ םאכערין*), ששעטער צאיט ער עטלעצע יןןר ארום טיט א.. ר. אין א. י. קאטינסקל, טלט םעם אילער א. א. רעזשיםירכ. שפללט (בעיקר דראמאטישע צאראןםער רןןלן, ןןבער — .אויף דױטש׳. א צײט איז עם נעװען א .םנולױ*, ער הןןט ןן6טםאל נעראטעװעט דל ,דײטשע בשרות׳ פונם טעאטער). שפעטער האט ער װירער נעשפילט אויף דער דײםשער :ינע איום 1909; ער דערצײלט, אז ראן הןןט ער שטארק אױםנעניםען בײם .קענלנ פין די אקטיןןרן״, זןןנענטאל. ודדער אײף דער פיילישעי, צוריקנעקוטען צזם ײרישן טעאטער (בײם אויםברוך 6ון רער טלחטה האט ער געשפילט אץ .קאםינםקיס״ טעאטער א־ן מארשיל צ. א. אלס 6ראנץ טןןר אץ שללערש ״דויכער״״ ראן םיט אײזיקאװיטש;, יאר 17—1916), אבער דאן הײבט טען א*ם שוין אן אװעקצושטופן אן א זײט, םען םאכט אים — קעגן זײן װילן און בײ זײן שארפםטן תירערשטאנר — 6אי אן אינװאליד, דריט ער זיך אזיי אױם א קנאפע צען יאר יעושיםירט אין דראםאטישע קרײזן, טרעם ארוים אויף ןןװנט;. לערנט דיקציע און — וװל שפילן. אויף די ארטיסטישע װם־טובים אץ די לעצטע יארן, .ד־ן די א־טיםטן־צחאטענפארן״ האלט ער זיך אץ אײן בעטן: לאזס םיך ארויף אויף דער נינעו איך פיל זיך נאך בבח צו שםײן אױז די ברעטערן אין טיר ק־יאפט א ױננ הארץ! און באםת, װער ם׳האט אים דעטאלט נעזען און נעהערנ האט געםזזט םודה זײן, אז רעם זקנם קיל האט נאך פעםכע טענער, אז בײם געדאנק צו שפללן׳ הערן זײנע הענט און 6יס אײף צו צימערן. זא־.ן א־ם הכי״ם־אקטיארן צי: םיר װעלן דיר םאכ א ױבילעים, מעםטז אויפטרעטן און שפילן. שלעפט דך דער צװאג יארן און װערט נישם טקױם. און ם׳איז מאקע א חיב פון ײרישן ארטיםטן־פארײן אינ צואירנען רעם שוין לאננ־צינעזאנטן װבילעום 6אר דעם עלטםכ ײרישן אקטיאדי ״ י יצחק ב. טירקאי ױלױש אסיאר (אײזענבעט) ** י אן אקשיאר אייף דעי עלטעײ, אן אקטיאר׳ ײאם העיט שוץ נישט ארויפגעלאזט אי־ף דעי בינע — דאם איז די נרעםטע טראגעד־ע, מעלצע א טענטש קאן װען עס איי איבערלעבן. שטארקער װי װען עם איז האב איך עם רער6ילט בעת םײן שםועס טיטן עלםםטן (עלטםטן — אין יארן, נישט 6ון שפילן ילריש טעאטער) ילדישן אקטיאר, ױלױש אסקאר. אן אצציק יעריקער זקן. א פנים, אײנגעשרוםפן, אױםנעטרוקנט. אבער נאך טים 6לעקע 6״עק אין די אוי:;, םיט א שש־ם, װאם װלל הו־ך קליננען און טיש דעי אײזן־שטא־קעי א״נרעדעניש: איך קאן נאך שפילןו יא, דעם נעדאנק ניט ער נאך נישש אויף. און װו עס לאזש זיך — צאפש ער ארײן. איז עם בײ די 6ילםען .תקיעת־ בף־ אין ״ל וניק״ אבער גאר בײ רער פוילישעד אוי65ירוננ פון .דבוק״. ער טוז נאן־ שפילן! אין װען ער שפילט, טום ער עם םיט אזא פיער, מיט אזא ױננטלעצן ברען א־ן דעם פיי־ לישן ״דבוק" האט ער אלעמען אנטציקט), אז סיפילט זיך: דעם טענםשן םוט םען אן עולה, װאם םעי לאזש אים נישט שפילןו רורך די זעכציק יאר 6ץ זײן ארט־םשישער קאריערע, איז ער נעװען אװף 6רעמרע בינעם םער װי אויף דער ײדישער. %