Literarishe bleter · 1926-04-16 · 102 (16.4.1926) · p. Seite 251

251 ליטערארישעבלעטער 102 זא איז זז באשרענקטער, ער נעפט נישס זןרים *לע פערזזןנען, װאס^זענען באשעםסיקם א־ן וזארשטמס, נ$ר אויםשל־םלןך דעם בעליםלאבה אלײן• דער םזזבר זןבער #4רבײס אייף די זײםן 10-9 אײן באגריף םיםן אנדערן. נלשם באפערקנדיק דעם אינ• םערשײד בױישן זײ. װער קאן דעריבער גאראנסירן, *ז דער םחבר איז נישס באנאנגען ענלעכע םעלערן, ב$ת ער דיןם זןפערירט םים זײנע .קאנםפיראסיװעי ציםערן!? די צװײסע אין גרעסערע העלםט ״ון זײן פראגראם• רעדע איז געװידםעם ענדלעך דער צעק־פראגע. ער דערצײלס אויסםירלעך און גאנץ זאצלעך, װי ם־האלס מיס דער דאזיקער םראגע אין דײסשלאנד אין אין עסטרײך, ער פארנײגט זיך אסילו םלף אין דער זײם םונם 12*םן י׳ה <װאס אלז דער זין םון דער דאזיקער .סיםער םארנײגינג׳, קאן מען פוג׳ם טעקםמ נישם דערגײן), אבער װאס אלז שײך דעם פוילישן אינדוםם• ריעלן געזעץ-פראיעקט, באהאנדלט דעו מחבר נאר אײן ארטיקל זײנם (§ 146) װעגן דער 6אדערו:ג 6ין באםעלקינגס-צײגנישן 6אר די בעלי-פלאכית. די איבריקע פינקטן 6ינם געזעץ, װאם זענען שײך צו דער צעכן־פראגע, װערן כםעס װי נישט בא־ רירס. דער םחבר ציסירס א גאנצע רײ רעזאלוציעם 6ין יויס• לענדישע אין אינלענדישע װירטשאםטלעכע ארגאניזאציעס, װעלכע םאראירםיילן די סאדערונג םין באפעלקונגס-צײננישן, אלס סארעלסערםע און זןפנעלעבטע. צװישן די באװײזן קעגן דער דערםןוגטער סאדערוגג דארף אויך דינען דער 6אקם, װןוס ילדן באקוםען א גרויק צןןל נזןבל־פרעםיעס (ז. 32-33) און א בא• שרײבינג װעגן... דעם לעבן אין לײדן פין די פוילישע זעלנער אין די פראנצויזישע םרעםק-לעגיאנען אץ צםון-אסריקע. די באשרײבונג איז א גאנץ לאנגע, סארנעםט א פאר זײםלעך וז• 28-30> און פאםם זיך אזוי צום ענין, װי אן ארבעס צו דער װאנס. דער6אר אבער האס זיך דער מחבר נישם באמיט צו ביענגען כאטש אײן באװײז קעגן צעק.געזעץ, װאם זאל זלך שםיצן אייף דער סאדערונג םון דער אנסװיקלונג אינם װירסשאםסלעכן לעבן 6ין פוילן בכלל און םלאכה אין פוילן ב6רט. דאס פרוװס יא סון דער פחבר אין דער בראשור, אינם ,פעםאריאל צום הויק אינדוסטריע און האנדלס-מיניםםערױם״. רא באםיס זיך דער םחבר צו פארםולירן זײן שםעלונג צום צעכן־נעזעץ אין א מער קאנצענטרירםער םארם. ׳ אבער ם׳קוםם אייס זײער מאדנע, װאס דער שװערפונקם 6ון זײן ארגומענ• סאציע לײגס אװעק דער םחבר אין זײן םעםיםיסםישן פראגנאז װעגן דער אויסזיצסלאזער צוקונ6ט םון דער מלאכה. די םלאכה האט נישט קיין קױם און קײן ציקונפם, זי שטארנס אפ, זי װערט ארויסגעשםויםן ^דורך דער סאבריק־אינדוםטרי. מ׳דארף דעם םעםימיים סונם מחבר נישם נעמען זײער ערנסס, און א םימן האם איי, אז אין דער הקדמה צו דער בראשור ירעדט דער םחנר םארקערם װעגן .אויםלעבונגם-פרילינג סין אונדזער שםאנד׳ (ד. ד״ פונם האנטװערקערסום) און שאלם האסטיק אן אויף די^פארשםײער םון ,די אסלעסענע קאפאםעס און םראק 6ון אײן זײם און 6ון דער ראדיקאלער 6ראזע סון דער אנדער זײט*. װ<לכע האבן פארםשפט דעם האנסװערקער צוס אונסערגאגג. די רעצענזלרסע בראשור איז דאס ערשםע ביכל, װאס ם׳האס ארויסגענעבן דער נײ־נעגרינדעטער .האנטװערקערי פארלאג׳. דער םחבר באצײכנם אליץ זײן בראשור אלם .די ערשטע שװאלב׳ אין װענדם זיך צו די ,לעזער םון האנסװער• קער־שסאנד׳ םים א באשײדענער ביטע, געשריבי אלץ אין דעם זעלבן םײערלעכן ססיל: ,נעםטיאייף מיס ליבע אין אײער הויז ס.275.0 םאררעגיסםרירסע ארבעםסלאזע און 000 600 עםיגראגםן. וער כאר זיננט אין א װילון םעפפא, םארגאריםע איז 6יל• שסענריק רויק...' (ו. 6). אט אזוי .זינגק׳ דער רחבר ,אין א װילדן שעםפא׳, אץ סיקאן יגײן אין געװעם, אז 6ון דער געבראכסער'םליצהדיקער ג ראדע-און זי איז נישס די אײנציקע אין דער רעדע-װעט קיץ שום םענםש אין דער װעלט נישם קאנען א1יסשײלן דעם כ נדעםםן באגריף װעגן דער װירםשא6םלעכער לאגע. יעדנ6אלם די דעלעגאטן םונם האנםװערקער-צוזאםענפאר, 6אר װעלכע די רעדע איז געהאלטן נעװארן, האבן געװיס אנגעשטעלס פויל אץ אויערן, װען אינז. םשערנןאקאװ האם געבראקס אײנס נאכן אנדערן אזעלכע םײנע אויםםערלישע װ$רסער, זײ האבן גע• גאםם, ױי זײער 6ירער איז אויסגעקאכט אץ אלע תכםות און לשונ1ת. צי האבן זײ אנער םארשטאנען א װארם םון דעם דאזיקן פױם-למון? די קלארםםע .דיבורים׳ 6ון דער געבראכםעי שטעלע זענזן די פאר ציסער װעגן דער צאד ארבעםכלאזע און עםינראנטן. אבער די לעצסע צי6ער װעגן די 600.000 עם־גראנםן איז נישט גאר קײן פינקםלעכע. ס׳איז נישס אנגעגעבן צו װעלגן צײם׳פעריאד זי באצים זיך. אויב ס׳רעדט זיך װעגן דער גאנצער צײט זינס פוילן עקזיסםירט, איז די ציםער צו• קליץ, אויב אבער נאר 6ון דער צײם, זינס ם׳האם זיך אנגע־ ה1יבן דער קרױיס, אױ די ציפער זײער איבערגעםריבן. נאר גײ פארלא^ פינקםלעכקײס סון צי6ער, װעלכע מעסיםטאסעל שפילס םוים א1יף ,זײן סידעלע׳ז א םאדנע באצלונג צו ציסער: אם רעדס ער װעגן דער ססאסיססיק סונם האנסװערקערטום אץ דערקלערם סײערל״ך: .איך בץ אץ דער נליקלעכער לאגע, װאם כ׳האב די םענלעכ• קײט צו געבן דער געזעלשאפס ציסערן, װאם װײזן בידם די םארהעלסניש םץ דער ילדישער םלאכה צו דער לאנדם-םלאגה, צי6ערן װעלכע זענען פשוס א רעװאלוציע׳ (ז. י>> געשסאנט דורכן פחברם אנזאג פון א .רעױאלוציע׳, םאלגם איר נאך םיט דעי גרעםטער נײגעריקײם דןם געדאנקן־גאגג פונם מחבר, װעל• בער ק-םט צום אויסםיר, אז ,דער ילדישעך אנםײל אץ דער לאנדם־םלאגה איז װײנלקססנס 50 פראצ.' (ז. סס. דאס איז יױרקלעך א שסיקל אנסדעקונג. ביז איצט האבן די ססאםיסטי• סער געהאלסן, אז די צאל םין די ילדישע האנטװערקער װארשםאםז פאכט א1יס אן ערך 37— 35 פראצ. םין דער אלגע• פײנער צאל װארשסאטן אין לאנד. בײם םחנר אבער איז די יאזיקע צאל אויסנעװאקסן ביז 50 פיאצ. אויף װעלכע מאסעריאלן אץ צ־6ערן שםיצט זיך דער מחברז ,איך קאן נישס אנגעבן קװעלן, סון װעלכע א־ך האב די דערמאנטע ציםער באקי• •־׳ען. נישט האבנדיק די םעגלעכקײם צו טײלן מיט עםיצן די לי־אנסװארכלעכקײס 6אר די אנגעגעבענע ידיעית, נעם איך די "־זיקע אחײות ם ם רײנעמ געװיסן *ויף זיך זעלבלס׳ (י. 9)• זאל זיך, הײסם עס, םארלאזן אויף אים, א1יף דעם םחבר, - ־ איז אונז ערבן אין גײ גלויב אים אויף נאמנות! דא ״יונדלס זיך נישם װעגן ,רײנעם געװיסן׳, נאר װעגן ־י א ר ן װ י ם ן סינם מחבר. אם פלאנסערם, למשל, ד;ר .:ר צינויף צװײ באגרישן — .ילדישע זעלנםסשםענדיקע פרא• צענסן׳ און .ילדישער אנםײל אין דער לאנדם־םלאכה*, מעל• האבן אין דער סםאסיסמיק א גאנץ פארשײדענע באדײטונג. .ן פ׳רעדס װעגן ,ילדישן אנטײל אץ דעי לאנדם-מלאכד.', : ־נם מען דערם־ט נישם נאר דעם בעל-םלאכה, דעם בעל• ׳•:ית סונם װארשסאם, נאר אויך זײנע נעהילסן, געזעלן אץ 'יח־ילנגלעך. דער באגריף ,זעלבססשםענדיקער פראדוצענס׳