Literarishe bleter · 1926-04-09 · 101 (9.4.1926) · p. Seite 227

227 ללטערארישע בלעגזער 101 .זא פיײ #ר1יםזאנן אינסער דעם ד.*לבן בענרדיק •םײדאניםען י1יף די *לע זשזןנרן, װןןס ער אלײן הזןס געשרינן. ער זזןגס ער• געץ: ״״װיי ןןבער דעם פזןלק, װאס הןולס די ש#ראך אין די גרעגיבן פין גראםער אין לעקסיקזןן... דזןם לעבן איז 0רײ, די שפראך לעבס און באװעגט זיך; נראמער אזן לעקסיקץן םוזן א י ר נןכקריבן, נישס פארקערט׳. און דעריבער, א1יב ם׳דערהעיט זיך בײ פרבן אמאל אן א1יעסגרילבעניש% גײס עם זיך לײכט אדורך, ■ינקס װי ס׳גײס פארבײ, לםשל, אין םםיל־פארש: אין .נעילה׳ װערם דערםןןנס ,װןסרןןד׳, בי טאלסטאיס נןןמען אין .2 ברירער׳ אדג׳ל, גישט רעדנדיק פון דעם כאראקטעריםסישן זשאנרן-געמיש - באזונדערס אין די ערשםע שאפונגען. די דײםשפעריזפען פין די .5 םג־לות׳ לןןזט זיך אפשר אין געװיםער םאם דערקלערן פיט דעם אײגענעם .םעם, װןןס, א שםײגער, ש. אנ-סקי האס אין .דבוק׳ איבערנעגעבן די שיר• השירים־פערזן אין ילדיש: ציליבן װוילקלאנג און פרישקײס פין דער ■אעםע, װאם איז ש1ין געװארן א סרוקענע תפילר״ םים דעם, אגב, פארענספערש זיך, םענלעך, א1יך דער נאפען ,םאלקס• םימלעכע געשיכסן• פאר אזעלכע אמת ילדישע פאלקס־מעשיות. פאר דאם םאלןיצלזםען זענען בכלל א זעלםגהייס בײ ■רצן. זײנס א זאץ — איז ילדלש. צי ער אלז ליטערארלש׳אפארלםטלש, אלן ,טעלעגראםן־םסלל׳, םלט .שינסעלעך און ■אםעקלעך׳, אדער גאר חסידיש םיס דל אײגנארטיקע ■ויללש״ילדלשע נעיאנקען• און װערםער׳קנײסשן — איז ער א1יסערגעװײנלעך געשללפן, שםײף און דװקא יא .צארט און גלאט׳, אין אז1י לעבעדיק, אז זײער אפט בעטן זיך זײנע זײסלעך צוטראנםקריבירן םאנעסיש. װאס װײטער אבער װערט ■רצעס שםראך אלע םאל מער געלייםעטער, הערלענער ביז זי דערגרײכס צי• דער העכםכער פולקוםענהײס םון א קלאםישן ילדיש אין די .פאלקססימלעכע געש־כטן׳. לאזט זיך צונ1יפנעםען פון סםעציעלע פאראכםונגס-װאקאבעלן, אדער װערטער םים באזונדער םובםעלע נױאנםן: שװ1יל (•װ1יל• טאגו, קאלדאן, םרעלביך, גילרוין, קארביינעם, פארקניהס, ססאטל (דער םאסעז, סשװעקעם (צירונג, ס׳רוב: אוירינגז, אויגאנעם, מענד1יל (עענדל), כאליען, םוולן א׳א• ס1יזנס חנען האבן אזעלכע םעםעדיקע א1יסדרוקן: ארוםגעליאםעװעטע א1יגן, א גײענדיק יאר געד1יערם, די קלעי םון די בײנער, א קראס שע זאך, םאראלישער ניגק (םינארער), א יהד1ת םון א מענטש (םאנעםיש: יאאנעס), װער םיר גוםם גינם, זענען גענליעכנט, אך איז םיר געשעען,'—םהיצא ת־תיו כ־װ־ל םײן ם1יל צו בייזן נישט ברענגען, װילד עגםת־נפש, ר׳האס װילד צער (םנל. װיל• דןר לםדן), 3 באשריגענע יאר, א גראבער פליגל, םאכט א נא ריק, םען ביעם םיר םםון יקורח, קײן גאגל שכל, אנגעהליבן צו יעוץ בײ אונז, שנור-בעלע, איב נרגעלאזס אין אזא הײם און פיל אנדערע. ם׳באמערקט זיך פארםען, װי: םענה מיט׳ן, םקריב געװען פאר׳ן, נים׳עו װער הערםץז אפט .א1ים' שסאס-פון. םארצײלן- געגעעץ (געגעבן), די נעשסאלט, דאס סראצןם, תבונה (• טװינע-אײבער־םלבוש), װויללערנער, זײנע שפײכלער, טעלערלעקער (אלע אין םערצאל), םעות־ם, םײם <-,דער ארענ• דאר׳. ז. זלםן רײזענס גראמ. 36ו, םגל. אש-קידוש־השם 47: סעים). א באזונדערן הארביקן חןגיצן צו די צאינה-ודאינה־װערסער: לײםזעליקם, גענאד, נײערם, לע0צן, איםװערדיק, הערשאפם און נאך צענדליקער. און א1יף אלע זשאנרן רום דער נרויסער גײםס פק פרצן, זײן רײכע ■ערזענלעכקײס, װאם האט זיך, װי א סםבסױן, נישט נעלאזס צ1יםען• באלד אין די ערשסע אר1יסטרעטן, אץ די ענגע ראםען פונם דעםאלםיקן נעבעכדיקן ילדיש, פארברײסערם ער די שסראך םיס בפירושע דײסשע װערםער, פדי זיך צו קאגען ברײם און ליטערארישער פנקס ב ר י װ פ ו ן י. ל. פ ר ץ *) בײ׳ם צװיטען אגנעםען דאם גוטן, םיר װאיפען ארוים פרעםרע װערטער, איהר װאר£ט ארױם די רוםםישע גראםע׳ר אונ םיר װעללען זיך צוזאמםענק־םם,*:. זאל װעניגםםענם זײן איין זשארגאן. צינד אײן עצה טובה. םיםבאליזם איו א גושע זאך; דעקא־ רענטיזם איז נאנץ אפט אפעטיטל־ך װי װערםיגער שוױיצער קעז... טהײל םאל האבעןיםיר אלײן קײן קלאר־אויפגעפאםטע אידעען׳ אונ א״רער םיר פערשםןהען ז~, פיהלען מיר זײ אין בילדער, נאנ׳ן אפש װײטער זעננען םיר ם־עד אונ פ־נםשער, עם איז גײ אונז נאצט, נור עם בלאנקיט ז־ך נאך עטליצע שטראהלען, ױי פין רער זונן פערנעםםען — עם איז אל־ן נוט, ניר א״ן זאך א־ז שלעצט— רי שוהלעו £ון קײן שוהלע קוםט קײן נוטט נישט ארוים. אללענפאלם שטאםט די פאעזיע 6ון הארץ, נישט פון דער שיהלע... איך לעז אייערע נעדיצטע אונ טראצט בײ םיר: בטכע איז הערר פראפום קײן דעקאנדענט נישט, װל קוטט עס, ער זאלל זיך קראצען־מלט ר׳אײנענע נענעל אינטער די ארים? בטנע ארט איהם, װאם ר־ ױנענר ענשלויפט, רי ליעבע £ערבליהט, העררן פײאבום, קאװנא. קורם בל האב איך צו׳ן אײך א בקשה - שרײבט בײעף נישש אײננעםאצטם, זײט םיר נישט צו זיםם. אלך שטעה אײך אללע צו ריענםטען, ניר האש £אײ םיר אײן א*נ£אך קאלענענ- נע6יהל. נישט מעהר. װענען דער שפראכע: בײ׳ן אײך האט איהר מעהר דײםשע אויםדריקקע, פאר ראס האט איהר 6ו'ן דוםםישען נעניםען 2 געשלעצטעי און איהר זײט םיט וײ ױצא פאר דרײ. ( רי קאפף, די װײב׳ וכדימה. םיר, דאגעגען, האבען םעהר םלא־ואנישע אויםדריקקע, ניר פא־ דאם-אללע דרײ געשלעכטער, טעהרנםטענטהײלם די זעלבע װאם אין דײטשען. צי אונזער שפואכע א־ז אהנליך די אדעםער. בדי אײנעד זאלל דען צװײמען פערשטעהן, םוםם אײנער *) פון דעם ברלװיארגיװ, ראם נןפיננו זיך בײ י. י. ס ר א פ ו 0. דער ברלװ (אן * דאםע) אלז געשילבן צו י. י. פראפום םוף דל סז־צר יארן, װען *רץ האם *רויםנענןבן די .ױם ׳םוב-בלןטלןך׳. י. י. ■ראיום צוזאםען םלם אבײהפ רײזען און א. װלשןר האבן דאן נעװדנט אין קאװנן.-רעד