Literarishe bleter · 1926-04-09 · 101 (9.4.1926) · p. Seite 224

101 .זא ל?טערארי;ע בלעטער 224 די ברײםע שורית .*לײן, די געזונםע און װןמדיקע, ן*עס נישס זום הארצן. א דיכסער, װײסס ער װויל, דארף זיך זײן א שליח־גיבור, 8 שליםזל אזא, װןס םײ ם׳הןןס דרך ארץ 6ןר זײן באזונדערקײס, ם*ר זײן י1ם־ם1בדיקן שסעל, םײ םען װ?ר6ם אים שםאסעס אין קןןס *רײן. דןס איז דןם געזונסססע און דןם איז טןקע אין אײן װעג א שםיקל .סינסעז׳ א1יך. ער ה$ס ליב, אז יענער איז א .פהן גד1ל/ ןבער ער איז אינערלעך באאוםרויקט, װען ער קאן נלך דערבו שרײבן א1יך. און •ינקס אז1י קאן דער אינסעליגענם נישס סארםרןגן א־ן דער בעלעטריםסיק די דעסאלירסע א1יסםירלעכקײס, איר לאנגן, ויילבאװוםסן 6ארנעם א1יף דער געשסאלס. ער האכ ם1רא םאר דער גייזטיקער דערסילונג, װאם ליגם אין דער גע• שטאלס, 6אר דער באםרידיקינג, װאס זי ברענגם און פיט װעלכער ד שלאנט אים איבער דינע זיססע חלוםית. ער האב מירא, אז ער װעס נישט האבן מער נןך װאס בו בענק און װאס בו זוכן. ער איז יענער איםסאסענםער .זוכער*, װאס ציטערס אײבןק — אין דער קונסט םונקש אז1י װי אין דער עראםיק — פען זאל אים נישט •לובים קאנ6ראנסירן א1יף דער װאר םיט דער אויםגעחלוםםער נעשסאלם םון זײן 6אנסאזיע. ער בלײבט ליבער בײם חל1ס, בײם בוזאג. דער6אר א1יך סילם זיך דער איגטעליגענם בכלל נענסער בו די,ר ליריק בוליב איר קינסטלערישער ראשי־תיסיתדיקײכ, בוליב דעם, װאם זי באנוננס זיך פײנססנס פים א ק י ב ו ר £ון איר איבערלעבונג, פיס א שװאכער אנבוהערעניש• אירע געסיל געשטאלסן בלײבן געװײנסלעך עםבריאנאל, װײל זײ זע• נען 6ון דעם דיכסעריש-םוביעקסיװן, װו זײ זענען געבוירן גע■ װארן, נישס דורכגעגאנגען די געהײםניספולע םארבינדוגג פים דעם אביעקטיװ־געזעצםעסיקן, װו די קינסשלערישע געשטאלט באקוםם ערשס איר לעבםע ענסגילסיקײס. און אם דאס צארס-קרענקלעכע 6זנס ליריש״עפבריאנאק- דאם איז אז1יצוזאנן די האלבע ארבעט פונם דיכפער, װעלכע איז ש1ק דערפאר אלײן דער דיכסערישער אידעאל סונם אינ• םעליגענם, דעם .בעםערן לעזןר*, װײל זי באהאלס 6אר אים א1יס עפעם אזעלכעס, װו ער קאן דערנאך אליץ װערן ,שאסעריש*. װארום דער עיק־ קונסם ה1יבם זיך אן פאר איס ערשט בײ יענעם בװײטן חלק, װאס איז נישס םאראן, או װעלק ער קאן זיך דערסאר—אין דםי1ן—בודיצטן ,נאך שענער׳ הוםאר• סון דער שטארקער מוטיקײס, םים װעלכער יענער האט א1יסגע6ורעםס װונדערלעכע םיגורן און סיטואציעס סון דער בעקראצנקײס פונם שטעטל—האס דאס אבער 6ארס נישט .נערעדס׳ צו זײן נשםה... און ער װאלס דאך אז1י שטארק געװאלס, פען זאל םיט איר .רעדן׳ אביסל, םען זאל זיך אפגעבן םער םיס דער נשםה זײנער, אז1י װי א טאטע א געסרײער און א סארזארגער, װאם װאלס נעביך זײער געק צוגעשאנצס דער פארזעסענער פלה• ם1יד זײנער, אז אײנער םון די שליםזלען זאל דארם םיט איר כאטש רעק אביםל װעגן — איבסען. אין הארץ ביי ויך װײםט ער, דער אלטער, אז דאס איז לחלוטין קײן סח1רה נישט און אז עס קומט דער6ון געװײנטלעך קיץ תכלית נישס איוים, אבער ער איז גרײס איר אנבוטאן א שטיקל נחת רוח, כאסש מיס אזעלכע זאק... דער אינטעליגענס טראנם אץ זיך א שסוםען פראסעםס קענן דעם בעלעסריסם, װאט קאן .שילרערן*. ער 6ילט אין זיך אפילו יא, דער אינסעליגענט, די אינערלעצע באשטיםוננ, בו ז־ין א העלד פון א ראםאן, 6ון א גרייםן ראםאן םיט געדאנקן און םארצװײפלוננ — אבער ער צװײפלם אין דעם דיגםערישן זשעני 6ון דעם בעלעטריסס און ער װײםס נישט אייף זיכער, בי װעס יענער םאקע צאפן דאם ריצכיקע, דעם עיקר, װאס ער האט באהאלסן אין די סיפענישן םון זײן גשםה. װארום ער װײםט, אז די בעלעסריסטן זענען בטבע לײכטע פארשוינען, אזא פין חביה לביס, װאס האס נישט קיין םאראל און א1יך נישס קײן גאט אין הארצן און װאס 16ילט זיך פשוט ז־ך אראפבולאזן םיף אין יענעםס סארבארגענע װייסאגן ארײן. זײ בלייבן זלך געװײנטלעך ליבער 6ץ א1יבן א1יף, אזויבוזאגן אין דער פרײער לו6ס, כאפן א1יף פיט זײער ,א1ינ*, דעם דאזיקן װוילױנגישן ארגאן, דאם אויסערלעך• קאפישע און רק זײ שילדערן.׳ ער פארגינס זיי פשוט נישם ד־,ם װוילםאג, װארום ער זעט עפעם קיינםאל נישס, זײ זאלן ,לײדן*. בײ דעם ליריקער זעט ער דאם כאטש נאנץ קלאר. ער זעט, אז יענער 6ילס און אז די קלײנע שורהלעך, די אםנעריסענע, סון זײן ליד, זענען םער אדער װײניקער םאר• ית1םטע ססרונעס. ער אלז נישס אזא נאר הײנסיקע צײטן און ער װייסס, װאס ער װײםט. בײ דעם פראזאלקער אבער זענען אים אײגנטלעך ש1ין % די נאענטע פארגאנגענ הײט ע-ניגער/ניי־יןןרה ׳ (אברהם קאםלק - דאם לןבן פון א יידישן אינסןליגענס, נױ-יארק) דערהייבט פים דער נאנסער 8ארגאנגענהײס, םיס די 8אקי1 און פאםירונגען, װעלכע האבן נאך געלעבם אץ דעם ז*ר1ן גץ די שרײבער און די לעזער. אריגינעלע םסרים װעגן דער עלם ערער יידישער געשיכסע זענען א1יף ילדיש געשריבן געװארן זײער זעלסן. צי די דאזיקע זעלסענע היססארישע װערק געהערם דעד ,שארייז ישראל׳ (א הםשך םון דעם באריםטן .י1סיגו,*), װעלק ע6 האס ןארפאםט מנחם םאן, אםולאנדער (אםסםערדא^, 1743)< זענען די װערספולסםע קאפלבלען אין ד;ם דאדק ספר טאק1 די, אין װעלכע עס רעדט זיך װעגן דעם נאענסן, נישם װעגןד•6 װײטן עבר םון די ילדן אין האלאנד אץ אץדי שצנישע לענדע' אונזער ליטעראסור א1יף ילדיש האט זיך סון תםיד אן אייסגעבײצנס םיט א-ר נאענטקײט בום לעבן. זי האט שטענדיק אר1יסגעװיזן נאר א באזונדערן אינטערעם צו די סאג״סעגלעבע באדער6נישן אץ בו די רעאלע איבערלעבוננען סץ דער םב־בה, אין װעלכער עם האם זיך געפונען איר לעזערין און איר לעזער — דער פאלקסםענסש. א פאלקס״ליטעראסור, האט זי דך נישס פארגונען אריינ• בולאזן זיך אין װײטערע בו־אבםטראקטע זאק. האט זי זיך נישט בופיל דערװײסערס םון דער ארוםי• קער װירקלעצקייט א6ילו דאן, װען זי האם געפרוװס ע8ענען 6אר אונז דעם בוך םץ דער געשיכטע: זי האם דך אפגעגעבן