Literarishe bleter · 1926-04-09 · 101 (9.4.1926) · p. Seite 223

223 ליטעראו־ישע בלעטער וסו .זא דער בעלעטריםט אודדער ״בע&ערער לעזער״ משה גרןןם/װין םער קןנען. ןי איז וין 1י שם#רק באװוסט 6ין איר אינערלע• כער סולקןןםהײם און איר ןןפגןשלןןסןנע נאנגקײם לןןזם נישם צו *י זיך אפילו יענע דעקןרןןסיװע ,פגיםות׳, װאם זײן ש*6ערישקײט הא) נןך שנעל צוגעטרןןכט םןןר איר שײנקײס װעגן. ז: דןןרף נישס. זי איז גכלל נישט ןןזוי שטןןרק קןןס• סליעירט װי יענער אין זי א;ז בןןזונדערס גישם קײן םכין א1יף דער ,אינערלעכער צערריסנקײס׳ און י1יף רי װײסןגן, װןןס דער אינטעליגענט זוכט ביי איר — אים ליירן. זי הןום ליב, די געשם#לם, אז מ׳קומט צו איר, דװקא הנאה הןןבן פון איר גוןנעײס, פון אירע שכןןרקע שיינקײםן, װןןס זי הןןט און גישם םען זןןל בײ איר ןפריכםן גייםסיקע םיחושן, װןןס דער אינסעליגענס םוז ויך ערשם אײנרעדן. ךעוסן>ר סןןקע קןןן דער אינסעליגענט, דער ,בעםערער לעזער׳, נישט גורס זײן די הײ.טיקע בעלעםריססיק בכלל — און דערםןןר איז בײ אונז — אין די עפגםלעכע דיסקוסיעס — םןןדערנע ליסערןןטור במעפ איגגןןנבן אידענסיש םים ל'ל ד ע ר. מען רעדם װעגן אונזערע הײנטיקע שןןסוננען און םען מײנס דערםיט אײגנסלעך דעם פא^סישן דרדקי פון כאשסשעװאצקי ןןדער פון דער ,ױנגער קוזניע/ מען קןןן זיך שװער דערםאנען ןןפילו אין ןןזןז דיכטער װל — לןםיר זןגן — דוד בערגעלסןןן, װ$ן עס קופס צו רײד װעגן די דערגרײבונ• גען פון דער ײדישער ליםעראסור. און נישט דער6ןןר. װײל ער איז ש1ין *ן ,ןןלטער/ נןןר סשוס: װײל ער קוםס ניעס א1יסן זינען. ןןז1י הןןט 'אלצט א1יך אײנער ן> דײסשער ליטער■• טוסקרלםיקער, װעלכער האס לעצסנס םארעסנסלעכס ןז בוך װעגן דער דיײנסיקער דײסשער ליםעראסור, סארגעסן לחלוסלן — סאמאם םאן, די צעגסראלע סערזענלעכקײט פון דער דייסשער ליםעראסור. די דןזיקע פארגעסלעכקײט איז סיםססןןםססיש. אין ונוך גענוםען ןןבער איז דןןס גןןר קײן חידוש נישס. װןןרום א בעלעטריםס איז עסעס בכלל — לויס זײן אינערלעצער ססרוקסור—נישס קײן ,הײגסיקער׳. און ער קען זיך אײגנטלעך אלעםאל םער ןןן םים דעם ר1ים װי םיס דער צײם, זײן װעלס אױ וי װעלס סון םענסשן און זאכן, סון לעבעדןקע רעאליסעסן, און זײער גײססיקער געוזיכס איז צו שװער סאר דער גע• הויבנקײס סון דער צײס. זי קאן אים נישט דערטראגן. און בש;ת םען קהלם זיך בײ אונז ארום א?ן אלע װינקעלעך װ,גן די חנןנװדיקע גרײזן פון דעם ױנגססן לירישן עילוי, װאס לערנס זיך שסאםלען א1־ף א נײעס שסייגער, סארגעםם פען אפס אין די שא6ערישע א1י6סוען םון דעם בעלעסריסט, װאס זײן װיכםיקסטער חםרון איז געװײגסלעך זײן אינערלעכע דעי־װאקםגק־יס. אז1י איז די ב*צ;ונג ם\ן דעם ליסערארישן םאדע־פאכער, דעם איגטעליגעגס, צו דער בעלעסריססיק• ער האס זיך זײנע ,ססק1ת' װעגן איר און ער װײסט א1יך סארוואס. װארום דער בעלעםריםס א־ז פאר אים אײגנםלעך גאך אלץ דער ,נאשרײבער׳ און חוזק־פאכערז דער ,שײגאץ אײנער!' ער קען אים נאך אזויצװאנן 6ון דער היים, 6ון זײן אנהויב, און ער קאן 6אר אים דערפאר קײן דרך-ארץ נישס האבן. ער געדענקם נאך זײער גוס, װי יענער האס אםאל אס• געשילדערם ,דאם גאנצע שםעסל׳ פטן צױן-סארײן און םיסן דאקטאר און םיםן אלםן םלםד, דעם גזלן — און כאםש ער האס א&־לו שסענדיק הגאה גןנהאס סון דעם 6רישן זאססיקן די בעלעםםריםסיק איז בײ אוגז די לעצטע צייס אר1יס פון דער ליסערארישער םאדע. דער ליטערארישער םאדע-פאכער, יענער לעבנס-סיינסלעכער אינטעליגענם, װאם האס אין זײן גײס• םיקער נע־ונדקײם 6ארלוירן דעם נאסירלעכן חוש םאר א רײ• נעם װארט, דעם צושר1י צו ז ץ שא6ערישער קרא6ט— ער קאן פץ זײן אײנגערעדטער געה1יבנקײם, װו דער ,גײסט׳ האם אים סארםראגן, צוריק נישם נעסינען דעם װעג צו דער סשוסער שייגקײם 6ון דער בעלעסריססיק, צו דער שיינקיים 6ון אסת. ער קאן בײ זיך נ:שט פ1עלן, זיך א־בלרצוגעבן םיס נאסירלעכער הגאה צו *;/ע שםארקע פארםען, צו א:ר גײסםיק<ר קלארקײם, װײל ער האט ם1רא, אז ער װעם אפשר נ:שם י1צא זײן יענע ה־ילנקע תשכות, װאם רי םאדע פארלאנגם און װאם ער קאן בײ א:ר נ:שס נןי6:נען. ער איז הײנס א גר1 סער נצרך סון איגערלעכער פאלשקײס, סון פאטעטישער אנגעצ1יגנקײם, פון היסםעריקע—און ער םוז זי ,זוכן׳ םחוץ סון דער בעלעםריסםישער זאכלעכקײם. דער ,בעםערער לעזער׳, דער אסלײזער 6ון דעם אמאליקן ,ליבן לעזןר׳, װאם אין זײן םיםפאםישן אנאגים האם דער 6ארנײםיקער םחבר געהאס דעם שםילן הײםישן אדרעם, א1יף װעלק ער האט זיך אלעםאל געװענדעס מיט זײנע שןנסםע גע&ילן — ער קאן הײגםיקע צײטן בכלל נישם נאכגײן דעם פארעקשנסן קאס סונם דיכסער, װעלכער װיל אז1יצוזאגן א י ם װײזן קונסט... װארום ער איז אלײן 6אר זיך שוין א ,סערזענלעכקײס׳ און — װי דער סרר איז בײ פערזענלעכקײטן — האט ער א1יך זײן אײגנם א ,ח1תם/ װעלכן ער לײגס אר1יף א1יף דער ליטעראסור. דער 6ארצײסיקער לעזער האט נישם געהאס גארנישס. ער איזגעקוםען צום דיכםער ארים און אן אײגנם, בלויז פיט זײן נאןװן, רײנעם א1י6נעם׳װילן אץ ער איז אװעק םים אן א1צר 6ון אײגדריקן, םוסר-השבל און גענוס. ער האם הנאה געהאס, אזייצוזאגן, ש1ץ 6ון דער קוגציקער הםצאה אלײן- אז פען קאן בכלל הנאה תאבן 6ון ,גארנישס׳. ער האס נעטראסן אין דער ליםעראטור דאס גר1יםע געװינס. ער האס נישם ארײנגעלײגס נארנישס און האפ פונדעסטװעגן אר1יסבאקוםען סים זיץ לײענען א װעלם םים שײנקײס, םיט סרויער און פרײד, םים װונדערלעכע איבערראשונגען. דער ,בעסערער לעזער׳ אבער, דער אינםעליגענט, 6ילם זיך פון דער_ בעלעםריםםיק אײגנסלעך אסגענארס. װארום ער ד.אס אליץ ארײנגעלײגם םער. ער האט מיםג;בראכם צים דיכ• סערישן װערק א סך םער אידעען*און־סראבלעםען־רעי1נ1ת-און• פ6קית, אײדער ער גע6יגס אין דעם גאנצן ,־אמאן. עס איז געװען 6אר אים א םקת סע1ת... װארום י2 קיגססלערישע גע• ״סאלט, װאס דער דיכםער װייזס אים ש1ין דארט אפילו יא אין דער בעלעםטריסםיק — זי קוםם אים געװײנסלעך אקײגן פארטיקערהײם, באשאפן ארום און ארום, און םען זעם גישם ארוים םער דעם ,גײםס׳, װאס ם׳האס דאך, אזויצוזאגן, אינ• ■־עססירט דארט בשות8ות: דעם צײםגײסם. ער איז אײננעזאסם געװארן ערנעץ אין די װערטער, אין די בילדער, אין דעם ריםם 6ון דער דערצײלונג — >,ון דער אינםעליגענס, דער שותף צו דעם ,שאסערישן קאלעקםיװ׳, האס אז1י ־ארום 6ארל1ירן םץ די א1יגן זיץ חלק שא6ן. די געשסןלם האס עס אויפגעצערם און זי װיל אים איצם נישם