Literarishe bleter · 1926-03-26 · 99-100 (26.3.1926) · p. Seite 216

100—99 .זא ליטערארישע בלעטער 216 דאס לאנד האט פרײער אפגעעטעמטי״ (* פין 6;לי?ג<**ן) פארנרןכןר. רעװןזלוביןנןרן און זןנדערן ,ניעניאנ*נ*דיאזשדנן' לייט — און ׳דער ,היטער׳ האט םרײןר ןאגעעםןםם. פארםיק געװאי־ן דערםיט, האט ער גענוםען א בװײם װערק אין די הענם: ,װעלװעלע עסס קאםפןם׳ — זײן שםערן האם זין סיף פארקנײטשם• װעלװעלעז—עפןןס א געפערלעכער נןםען.' בעת דער קריג האם םען װילהעלםען נערופן װעלװעל. קאמפאט— קער םען רײנען פ1ילן. װארום אין פ1ילן איז דא א ,פ׳ אין אץ קאפפאט איז א1יך 6אראן א ,פ׳- קוםט א1יס, אז װעלװעל־װילהעלם עסם קאםפאס-פ1ילן—,פ1ילישן קאפםאט׳ — קלארער מלוכה-פארראם — אזיספעקן! — װידער א װערק — אםנון אין תמר! — דער ,היטער׳ האס עם א נערגעלײענס גװיי םאל, א סגילה עו ער6רישן אניסעלע די ױגנס-געפילן, און א1יסנעשסראכן נאננע בװײ מאל םים ר1יםן טינם, אמתע פארנאגראפיןן! — אזא ױגגאטש דער אמנוןו נעםם א םײרל אן חופה וקידושין אין םאר4י.רם זיו — דערנאך איז ש1ין געגאנגען םיט א סדד. אין אײנער א דראםע איז פאראן א לידל ,גײם א ג1י אץ שענקייע *י״ין׳ טרינקם ער א1יס א פעסעלע װײן' — דאם רײבם א1יף די ײדן קעגן די ג1ים. — אין אײנער אן אפערעטע אח פאראן א לידעלע ,א ילד ני זײן איז טײער׳ — א1יסנעםעקס! — װאדזם א1יב ס׳איז םײעד צו זײן א ילד, קיםט דאך א1ים, אז ס׳איז ביםער בו זײן א נ1י — און דאם איז העץ-םאסעריאל. 6ון ארנשסײנען איז דאן אבגערעדט, אז ער איז א גע• פערלעצער דעװאלוביאנער.׳ - א העבערן — װער קען א-ם נישטז - א םברא, אז ער איז שיער נישס אזא םארברעצער זױ בימקא! — פארםאנ איז דער ,היםער׳ םארם ק געװאוץ. די זעץ םא• שינען האנן געארבעס, די דרוק-םאשינען האבן נעקלאפס - און פאר אלע בירגער פון דער םלוצה, פאר אלע אדבעםםלאזע אריבעםער און אפגעקומענע ס1חיים, 6אר אלע בױראןנן 6אר ארבעסס־פארםיםלונג און 6אר די איבריקע בװײ םיליאן בירגער, װאס דארפן עםיגרירן און האבן נישם װוהין - איז אגנענעבן געװארן די בשורה װעגן די פארבאםענע א1יסגעםעקסע ײדישע ײזיק• אלע האבן םרײער אסגעעםעםם. — און אפ ליי די ײדן האס פען נישט פארגעסן אין דעם ישועות• ונחםות• דעקרעם. ,בינאכם אויפן אלםן םארק׳ — האס פען נישם נאר פאיבאשן, כרי אפביהיסן די פאליאקן 6ון די א1יםנעהעבסע ײדישע לעזער, נאר א1יך דערפאר, װאס דאם הערק ,גראבס אונסער די יס1דות 6ון יירנסום׳. דאם איז מסתםא א־ינם 6ון די ,אוגאדא'*הנח1ת, װאס די ליבנסװ;רדיקע דאקט1יריס רייך אין סהאן האבן א1יסגעפ1עלס י. י. זינגער צוליב מאנגל אין פלאץ זענעז עטלעכע *1יםגע־ זעצטע ארטיקלען נישט ארײו אין איצטיהן נומער., דער קומענד הער נומעף (יסז) ערשײנם מ־ײמיל דעם 9־טן אפריל־־1• איז זיך געזעסן דער היט;ר פון מאראל און םענטשן• ליבע שפעט בײנאכם בײ א ר1יטן לאפפ, םים א פאר ר1יסע א1יגן, בײ א טינסער ר1יסן סינט און גענישטערט, געארבעם מיס דער ר1יסער נאז פארן גוטם און װוילשםאנד 6ון פאסער• לאנד און זיינע טרײע ארנסלעכע בירגער — אלץ האט ער, דער געטרײער כאזארגער פון 6אסעדלאנד, ש1ין באזארגם-אלץ האס ער ש1ין געבראצט אין ארדנונג. יא, עפעם א האלבער פיליאן מענסשן נייען נאך ארוס לײדיק און האבן נישט מיש װאס איבערבולעבן דעס סאג; עפעס איז דער מסחר געהרגעט און ם1חרים שפריננען פון די שטאקי; עפעם שטײען די פאבריקן - איןי סך הכל האט דאס לאנד נישס םער װי בװײ מיליאן איבריקע םענםשן, װאס דארפן עםיגרירן און האבן נישס װוהין; עפעס שאקלס זיך דער זלאטי און שסײם נישס אײן א1יף קײן ארם — אנער דאס זענען אלץ נארישקײםן, שכותים — די ערגסטע ברה איז, װאס ילק העבן קןגן נ1יס, א םאםע ילדישע שרײבער: 6ון פרבן ביז יעקב קאלך, פון אשן ב־ו דעס םחבר פון ,ױעלװל עסס קאמפאס/ האלםן אין איין העבן אין זײערע װערק די ײדן קעגן די פאליאקן—און דאס לאנד איז א־ן נר1יס נעפאר. יי אלעען און די װאלסקא גאס, און די גראיעבקא און די קראקאװער פארשטאט זענען אין נר1יס געפאר, אז די א1י6געהעבסע נאלעװקעס און קארםעליבקא זאלן זײ נישס באפאלן און מאכן א פאגראם, חלללה, — און דער היטער ם־ס דער רייטער נאז און מים דער ר1יםער פעדער קאן נעבעך קײן נאכס רולק נישס אלבערשלאפן — ער זיבס גאנבע נעכט א1יף ז־ין שסול, װאס איז א1יםנעבעט םים א רויט גוםען קישעלע, א סגילה קעגן העפארידן, און זארגס פארן לאנד. בײ אים א1־פן םיש ליגן אנגעװארפן פעק נע6ערלעכע העץ־ליטעראטור — ,בײנאכט א1י6ן אלםן םארק׳ און ,די שײנע בלימעלע םלט די בװעלף גזלניס׳; ,אםנון און תסר׳ און ,מלכהלע סאלי־אס׳; א חוץ הינדערםער און ס1יזנסער אנדערע ב־כער, װאס העבן א1יף די ילדן קעגן די פאליאקן, גראבן אונ• טער די יסיד1ת 6ון דער מלוכה, באלײדיקן נאך די מאראל. — ,בײנאכם א61ן אלםן םארק׳ — לייענט איבער דער ,היסער׳ —און ער טינקס ש1ין אײן די פעדער אלן רויםן םינט אץ גלם א שטרײך. אמת, ןןעלבןיר .היטער׳, װאס האם פים א בענדללק יאר בוריק געהלס דעם װיילשסאנד פון אנדערע, האט ש1ין דאס זעלבע װערק אמאל געלײענט און נישם געפינען אין דעס ק״ן שום שלעכטס און דער1יף אנגעשריבן ,דאזװאלענא בענזורא׳... אבער אײנס מיטן אנדערן געהער זיך נישט אן. ױאס דעסאלס איז נעװען כשר, קאן איבם זײן סדיפה. איבריקנס איז דער .היסער׳ געװען דעמאלט ױנגער םיט א בענדלינק יאר, .קינדערישע יארן—נארישע יארן׳• איבס איז ער עלסער, קלוגער און ער זעס ערשט װאסער געםאר אין דעם ,בײנאכם א1יםן איםן מארק׳ שטעקס. און ער איז גערעכט. װארום עדשטנס איז דאס װארט ,בײניכט׳ אלײן א גע־ פערלען ײארם. בװײטנס, װאס האבן עפעם םענסשן ארוםבו• קײכן בײנאכפ א1יף דעם אלםן םאי־ק? — ביינאכס שלאפן דרנטלעכע מענםסן, ליגן אין די בעטן מים זײערע ,זאקאננע׳ באשערטע, — באנאכס א1יף אן אלםן מארק קריק ארום ננבים,