Literarishe bleter · 1926-03-26 · 99-100 (26.3.1926) · p. Seite 214

100—99 .זא ליטערארישע 3לעטער . 214 עס זענען 6>ןרנעקיםען אין אלגעםײנןם און אייך אץ ײרישן לעכן געיואלטיקע אײפטרייסליננען און אינעררײוט אין דעם שםח 6ון אםיןליקן נחיסן ריםלאנר, װי ןס האנן געוױינם ביז א העל6ט ײדן. אץ װי זןנען רי שנורן 6ון ןןט דער אינןרקערןניש אןן אונזער #רןןזעז הןינן רןוך רי רוסישע ןםינראזויע־קינסטלער, לםשל, נעגןבן אזײ 6יל טראנישפולע װערק 6ין דעם נע־ונדן חםישן עםיני־אנפ־אינטעלינענט םיט זײן עעברןןבענער נשםה אין םיט וײן טי6ן, לידנשא6שלן3ן בענקן נןןך ריסלאנד, ם־ט זײן ני6שיקער שנאה זנו די איצטיקע הערשעד אק 6אר*לןןנטןרטן אינןװײניקסטן גןראנגל. װןןם האט אונזער, םשטײנס גןזןןגט, קינסטלןר־״עטיגראזייע״ נןנעבן אויסןר ביליקן שטןןף פארן .6ןץ־װערםס'. און װו זענען עס די װערק, ױןןס זןןלן נעבן אונז דןום נײן רוםלאנר, װןןס זןןל אױםנעםןן אלרןןס ט־־אגישן און קןןטישע, דןרהויבענע און נ־שםיקע, די אלע ליצש און שןןטן, װןןס רי אוםגןריבטע רעװןןלוזויע האט א-ײנגןבראצם אין לןבן, אץ רי םוחװז 6ץ ײרישן 6ןןלק אין רוסלאנרז און װו איז דער גרויסער ראםאן 6ון אםעריקאנישן ידנטוםז איז עס נישט אונזער ײרישע טראגעדיע, תאס נישט םיר אלײן שא6ן די א־בערקעדענישן, װעלצן אונז קוםם אײס שפעםער איבןרומלעבן און דןרנןןך םיט אונזער גאנץ װעזן זיך זניפאסן. םיר זענק א םינדןרהיט, א קלײנער טײל אין גרױםן, גאנזון, און טיר קוטק םיט אונוער ביםל לעבן װי םחותנים אויף א פרעםרער שםחה, װןלצע אלז זװנעגו־ײט און װערט אטנןריצט דורך אנרעין. אץ עס קיםט דןריבער דער װײניק־בראדוקטלװעי פראדעם 6ץ צופאסן־זיך, פון װעלן אײנלעבן־ױך, פןן ארײסםילן פון זלך באריחננם־ןלןמענטן. לאםיר נאר פאםעלןך און אביעק־ ש־װ 6אנאנדןרקלײבן זיך אין פיל געשעענלשן, אין װעלצע םיר זןנען רי לעזוטע יארן א1־ײנגעזװיגן נעװןן אץ 6ארשײדענע לענרער, אץ ם־ר װעלן זען, או םיר קאנןן נישט תיבף וםיד זײן שעפעריש. װײל רארט איו געיוען ס ט י כ י ע, אלנעװיניק- סטער ד ר א נ ג, און ם י ר זענען נאד ב ו ש ו י ע ר און אלן בעסםן םאל םיטהעלפןר. אין דעריבער א6שר קןנןן גלײך נישט קיםןן קינסטלערישע אנטפלעקונגןן. װײל עם קיםם ערשט 6אר בי ״ונז רןר פראזוןם 6ון א נ ל א ד ן זיך, און דאס א ו י ס ל א ד ן װעם ערשט מיט דער זוײט קוםןן. און נעםען םיר, לסשל, דןם םאםקװןד ײרישן קאםער־םעאטער, װעלצןר געפ־נט זיך אין הארץ פון ידישן קאטוניזם אץ װןרט נעפירם חרך קאנםעקװןנםע קאםוניםטן. װו גן6ינען ם־ר א־ן אים די םטיכיע 6ץ נײעם ײרישן לעבן אץ רוסלאנדז אץ װי6יל ם זאל ויך נישט באםלןן ארינזװלײנן אין זײנע אוי66יחננןן רעװאלוזויאנערע כװנית, זני טראגט עריאין זיך איננאנזן דעם איםקום אץ אויפקום 6ץ חםלענדישן ײדישן לעבןז דןר געםיש שלום־עליכם, פרץ, גאלדפאק — םיט פאליטישןר םאטירן איז דאך םער נישט יוי זילםיקןר אללנ6אל, באץ־כרירה־טאט־װן. אץ װו איז דאם נאטירלעצע, אםתריקע אםעריקאנישע אין אמעריקא־ ניש-ײדישן טעאטערז הערשט ראך דארט אידט אנ—סקים .דניק׳ אץ סץקלערם ״דעם רבינם נסיעה״. רי ירישע פראזע, װעלצן האט זװריק מיט א 5 -20 יאר 6ארנוםןן אזא בבנודיקן ארט אץ ירישן ל ע נ ן, די ײדישע פראזע, װעלכן האט פרלער אױסגןפילט א נו־ױסן קולםור־ קינסטלערישע 6ונקזניע, איז אלזיט פארלויק. איר אויפנאבן אלז — ארויםברןנגען 6ץ דןם אלגעטײנעם ײדישן לעבנס־-צאאס דעם *רזניף־פניפ 6ונם ידישן טענטש, 6יז דעי ײרישער נאזויע, פון דןר ידישןר פאלקס־פםיציק. אלר א1י6גאנע איז אויוצאפן די אינזולנע שטריצן, םאטיװן, רןגט אלם נלשש אן, דל א־יםיקײם—אידאי נישש, װאדפט ע־• זינן בליקן אין דעם אםאל, זװ דער װײטער ילרישןר געשיכםע. װ־ אלע לןנעדיקע קײאלן פץ הינטזוײשיקן לעבן װאלםן איים- געםײקנט געװארן און םען לאזם דך דעחבער אין געשיצשלענע םיחקים זװ זוצן דארש שטאף אץ איםפעט און באגײםטעחנג. האט װער 6ץ די ירישע ש־י6טששעלער אנגעקליבענןם האב אין גוטס פץ 6ילער, פין אטאל, ללגן בײ א־ם אין די קאםערן שפיז פון רי ױבן גושע, זאטע יא־ן — א־ז גים, זולט ער ינלקה פץ די אפאל־זנונויפנעקליבענע אוזוחת, אלא נישט, — אויב ער איז אנגןװיזן אויף אײגענעם איזנשלקן גןרןטןניש — איז שלענט. זענען בײ אט רעם שייבער - זיבן הוננןר יאר און ער האט נלשט װאס זוו שגײדן. זאל עם זײן די קללה 6ץ די נאך טלחםה און רעױאליזויע־ יארן, װןן אויג און אויעי קאנען זיך אלץ נישם זװגןװוינןן זװ נארםאלן לעבנם־עדשײנונגען, זו רויער־ גחיער װירקלןצקיט, זװ פשוט־םןנטשלןצע איבערלןכןנישן, זװ הארטבײרערערריקע נע־ שעןנלשף װער װײםטו און אום6אי־שטענרלעך און י אפילו 6אררראםיק אױ דער איצטלקער זמשטאנר פץ דער ילרישןר ליטעראטור, איר 6אר־ לייתקײט אין צןטישונג גראר דאן, װען מיר האבן צו פאו־זויכ־ נען א גאנצע רײ מאלענטן, װעלצן זענען, חצט זיך, ביצולת און װאלטן כאדאר6ט א הייב־טץ רי ײרישע ליטעראטיר צו א הויכעד קינסטלערישער און אידעישער םדרגדי אץ געבן גע• שטאלטן אין לןבנם־םיטואציעם גאר םיש א נײןם אידןלשן אינהאלט. פארװאש זשע העישט אוםןטום אזא דערשלאגנקײם, אזא גײסשיקע ארןםקיש. אזא סחם־שיײבערײ, אן א 6אינןם, אן א 6איטיפיננז איז עם נישט רער6אר, װאס צוליב אינזער באזונדערןר לאגע אין דער װעלט, קיםם־או־ס װי טלד הויבן אן אלעטאל 6ין אנהײב. עם ברעכט דך האסםיק אין יויםברחטנותד־ק אינ־ וער ילדיפער לעכנם־ששײנער, ןם הײבט ויך אן אייספיקן גאר א נײער איםרערװאו־טעטער, און אונזערע קינםטלער האבן אט די חנלי־ל־רה 6ין א־בערנעבורטן. אטעריקע, פאלעםטינע, דאם נײע חםלאנד — גאר נײעם, אױםטערלישעס קוםט־אױף. װי אן אלט פאיפאלק טיט זײערם א בן-זקונ־ם, אזײ קוםט אױם אונזע־ רן קלנסטלער צו 6ארנןםען זיך םיש דל נײע, ױנגע, ערשט- אנםפלעקנחקע/ילרישע לןבנס־ע־ש״נינגען. און ס׳םוז דעריבער קיםען די ױתפעלות 6ין דל ע ר ש ט ן טילט, 6ין די ןרשטע אײיסגעשטאםלטע װערסןי. װערן רעריבער ארײננעחםן אץ אונ־ זער ליטעראטור 6ינסנײ א11י 6יל עטנאגראפיע־עלעםענטן אץ אייםערלעצע באשרײבונגם־שילדעחנגען אנשטאט פראבלןטןן- געיאנגל, א־דןען־ציזאטןנשטויםן. האט א, ראבא־ ט־ט אזוי 6־ל אנטציקיננ ^געזזילדערט רןם ידן אץ זײן באהע6טונג טיט ערד, פינקט וד דןר ייד װאלש וײן רער ן ר ש ט ע ר. שילדעיט י. י. שװארץ ם־ט אזא פיעטןט דעם צוזאםענשרןפן 6ון דןם ײר םיט דןד זאפםיקער קענטאקיןי נעננם. באקוםעי די ילרישע ױכשער אין רוסלאנר גרױס התפןלות 6ון דעם פשוםן ײדן אין די קאלאניעם. אץ װי אונזערע עי־שסער שרײבןר רעאליסטן האבן געשילרערט אץ פאראלגעטײנשן 8ארםןן דאם דאםאלסטי־ קע װירקלעכע לעפן, אײי אייך קימן• די ניע ײדישע קינםט־ לער אין גןבן דאס קאלעקםיװע ײרישע לעבן. װידןי םעשה־ בראשית. אץ צי איז דען נײשש דזוי אויך כײ אשן, בןרנןל־ סאנןן. אפאטאשוןז צי דאםינירט נישט אלצט בײ זי דער באשרי־בנדער עלעםענש איי6ן חשכון 8ץ דןם אידעישן, קעםפנדיקןו