Literarishe bleter · 1926-03-26 · 99-100 (26.3.1926) · p. Seite 208

99-100 .זא ליטערארישע בלעטער 208 דיכטער, תואם שרײבז לוריטילו משה ג ר א ם! װ י ן צירם געװײנלעך פון זיץ אײגענער שע6עי־'שעד ם6זןתן. ער זין 6ון זײ נישט אפזאנן.?ם קלינגט רערפאר ש״ענדןק אין זײנע לויבנתקע רעזיענזיעס אזא 6ײנער טרויריקער אונטערטאן, אזוי װי בײ דער לײטןשער םארק־ױדענע םיט העיאיזם (זאל םק ז־ך נישם איבער־ שרעק; פאר דעם םשל:׳, װאם םוז נעבעך אםאל זװרעדן י?ם נוי, ער זז^ל קױ6ן בײ דער אנדערער, בײ רער שצנםע... זי םא5ט זןם געװינלעך םיט אזא נוזםא פון הארזנרײםנדיקער אירל־- קײט, אז דער גוי װערט איננאננן זועםישט און קױפט ערשט רעכם נישם כײ קײנער. ער איז א םענטש, װאם נײט טיטן דרך־ הטעו און ער פארשטײם זיך נישט אױף אזעלצע שײנע נענג... און זײנע קריטישע אראפרײםענישן? ער האט גארנישם דאס האייץ דערזוח און ער האלט דאם אנב אױך 6אר אן איבעריקע זאך. װארום ער װײסט דאך בײ זיך, אז רער עיקר זענןן נישגי אזוי יענעםס חסרונות, װן זײנע אײנענע ם ע ל ו ת , װןלנע שטיפן זיך א־ם אלע םאל - נישט באװוםםעיהײט — אץ וברון א—ן. ער אױ נרײט אװעקזװקוקן טיט חםד 6ון יענעםם טאלאנם־ לאזיקײט, װײל זי איז דאך, אין תוך נענוטען, די נײםיקע קוליסזן פאר זײן אײנענעם םאלאנט. ער נעטט ד ארײן לײטזעליק אין דער ליטעראטזדארײן ער דארף נישט, אז יענער זאלקאנען... דער קריטיקער אבער איז פארםשפם צו דער ראריקאלע־ 6אדעדונג, אז יענעד זאל תםיד קאנען. רי דאדקע פארערוננ מאצט אים נא&ירלעך לצתחילה שױן אזוי אוםבאליבט, אז ער קאן אבסאלוט נישט אויםהאלטן די קאנקורענץ 6ץ דעם ריצטערידז קריטיקער, װעלצער ניט דאם נעװײנטלען ביליקעד. דער נישם אויםגערעדטער: .שלחרי, בקשתױ!?,..' שװעבט װי דאם שיקזאי איבער רעם קריטיקערם קאפ. װארום דער קריםיזירטער אײםאר איז אלעםאל ניצער נוטה, אנזינעםען 6אי ײעכט רי ״האיזיקע פאר װערטער״ 6ונפ ״6א5טאן", דעם דיצטער, און זיך זו בונ־ טעװען קענן דער ״עם הארזותריקער חיזפה פינה קייטיקעי״... אט די .הארזיקע פאר װערטער׳, דער נעדרוקםעד נענא־ טיװ 6ון די שטארק .פאזיטיװע׳ וצילות שבעל־פה, װעלצע האני א6שר נאך א נעװיםן אינטערעם 6אי די שרײבערם זוױשז ויך• האבן אבזןר נישפ קײן שום שײצות םיט ליטעראטיר־קריטיק. זי פארלירן אין דער עפנםלטצקײם זײער אינטים־פיקאנטן כאראקםעד און דער עיקר: זײ טאכן שײער 6אר דעם עיינםםן קריםיקער זין זאבלעצע ארבעט. ער קאן זיך פשוט נישט 6ארנ*נען אזויפייי נעטיטלעצע לײטזעליקײט, װי דער ד־צטערלשער קריטיקער. װאם טענ זיך האבן זײנע קינםטלע־ישע קאפייזן, װאם 6אלט אריין זוםאל װי א נעהייבענער נאםט אץ דע־ קר־םיק אריין, םאצם שנעל עפעם קאליע טים דער גרעםטער חנעװדיקײט, און קעדם זיך סוף־בל־סוף אום זוײק אין זײן אזױזוזאנן םאװערענער אום־ 6אראנטװא־טלעכקײט. די דיצטעײשע קריטיק איז נעװארן א םין שיחת חיליף רובריק 6אר די דיכטערם. פונקם אזױ װי זי איז געװען אםאל, ערשט נישט לאננ זוריק, רער פארװײלונגם־פלאץ 6אר די שװע־ רע, פארשװיזטע פארטײ־םעארעטיקער, װעלכע האבן זיך אראפנעלאזט 6ונם הױצן און הארבן לײט־ארמיקל זום אונטע־״מ חלק 6ינם גלאט — זום פעליעטאן — און אנשטאם י,אונזערע 6רא:ן־, נערעדט אביםל .־-ײננײםט׳, אין בײדע 6אלן — בײ דעם קריטיקער־דיצטער אין נײ דעם פארטײ־ללטעראטוער, נןשט װילנריק דערבײ נאטירלעך פאר= זוליב זװײ זאכן, האלט איך, זאלן דלבטער נישט שיײכן קײן קריטיק: זיליב דער דיכטוננ און זוללב דער קריטיק. נישט נאר זוליב רעם אלײ;, װאם זײ נלבן אװעק שרײבערישע ענערניע אויף ארבעטן, װו זײ קאנען דאך, בערך זו זײער שאפערלשער אױפנאבע אין רער ליטעראטור, נישט זײן םער װי דללעטאנטן, נשסה־םעזענאטן, װאס אלנװעסטלרן אלן א רעזיננזיע אבלםל ביוד פא־ יענעםםװעגל, װעלצער דערם זלך אבער םיף כל סוף אום זורלק םיט טויזנט־פאצלקן ריוח.— נא־ בעיקר דערפאר, װײל זײ פארװלשן טים זײער דלצטערישער;ריט־ק די נאטירלעכע נײעניץ זװלשן זװײ םפערן אץ דע־נרײצן אזוי אײום דאם, װאם ם׳איז דל אײפנאבע 6ון קרלטיק זו באקעט6ן. װארום דער װערט פין ללטעראטור־קרלטיק *ללנם קודם כל א־ן איר נײםטיקעי אינאניזיר-ארבעט, אץ יע:ער איםפאעט־שער, ניצטערער םלאצה, װאם אלר זיל איז אויסזודילטן 6ין א 6ארםי־ שוננ זװלשן דעם קינםטלערלשן װנרק און דער ללםערארלשער טאצערײקע, װאם האכן נעװײנטליעך כ״רע דל נטיה זיך איכער־ זונעםען אײנם 6ונ'ם אנרערן. און װײל די װ־רגואיע םאצערײקע האט זלך שטענדיק גיצעײ םיט װאם אלנערזונעטע;, װי דאם שװער־אױםנעהארעװעטע דײטערישע װערק, חןיפאײ איז זל טאקע אייך דער ײער נעפערלעצער זד איל דער 6א־םישוננ. אץ דא הויכט זיך אן דאם שליחות פונם קריטיקער. ער םח אזײזוזאנן ארנאניזירן די אײנזיקע װעיט6־לע דערשײנונגען אץ דער לישעראםור, װאס זענען כםילא אינערלעך פארבונדן, און 6ארשטארקן אץ זײ זײעײ װערטבאװוםטזדן, וײער איםוניטעט קענן דעם איםװערט. די דאזיקע ארבעט א י ז שא6ערישע קרל־ טיק, װארום איר ז־ל איז, אױיםזוטײלן די לעבעדיקע געשטאלט 6ץ דער ליטעראטיר אין אפזוםילן איר קלארע, 6עםטע פארם 6ינם כאאם פון ליטעיארישע פאיזעענישן אץ פאלשקײטן. דערזו איער איז איםכאדלנגם נױםיק, אז די קריטיק אליץ זאל זײן-אין איר אץנענער ס6ערע — אײנזײטיק א־ן אינערלעך אפגעשלאסן אץ אינהאלט און 6ארם. אט אזױ װעט זי קאנען דעינרײבן יענע פעדאנאנישן װירקוננ, זו װעלצע־ זי שטרעבט. זי םוז האבן דעם טוט זי איר א״גענעם נורל, דעם םוט, םײי א־ך, זו זײן ״נישש םער״ װי דעײ גײםט־קער עקאנאם א־ן דער ל־טעראטור— אן פאעטישער שײנקײש, אן אײנרעדענישל. ד־ דאזלקע נלכטערע א־נאניז־־־ארבעט קאן דער דלצטעיי־ שער קריטלקער נישט טאן, װײל זי איז דערוױדע־ זײן טעםפע־ ראטענש אין זײן שאפעיישן ענא־זענטײיזם. עי קאן נישש ש־ײכן קײן ק־לטיק אי יענער , פאעטישער שײנקײט״, װאם 6ירט אים אראפ פונם װענ, איל ער קאן זיך באזונדערם נישט — אין דעך גאשראכטוננ 6ץ פ־עטדע קינסשלערישע אױ6שיען - עמאנזיפלרן פץ זײן א־נן שםיקל װעלם, אײה װעלב־ ער האש ז־ך קאנזענ־ שרירם אול װאם א־ז 6אר א־ט, נ־שש װילנדיק, געיוארן די םאם פאר אלע זאצן. זיק ־ר־טישעי חוש לאזש זיך ששענדיק אונםער־ קויפן אביסל פין זײ; אדנענעס דיצטערישן ששרעכן. דאס הײםם נאטירלעך נישט, אז דער ד־צטער, װאם שרײכט ק־־טיק׳ קאל בצל־ נ־שם זײ■ אזײ אביעקשיװ װ־ דער קריטיקער — סוף־כל־םיף םיז ארין דע־ קײיטיקער זײן ם ו ב י ע ק ט י װ, אײף װי6־ל עײ האש א״נענעם פערזענלעצקײםם־װעים-איך םײן נאר, אז דעם ריצשערם אב־עקשיװקײט אין רער אפשאזיננ פץ ליטעראטור האש זיך שײן לכתחילה פאיבינדץ טיט א נאנץ בא־ שטיםטן קריז 6ון נעדאנקען און פארשטעלוננען, װעלצע ער בא־